5 giải pháp logistics đột phá nâng tầm sức cạnh tranh cho nông sản Việt

Theo số liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản trong 7 tháng đầu năm 2026 ước đạt 42,8 tỷ USD, tăng 7,5% so với cùng kỳ năm trước. Mặc dù toàn ngành xuất siêu 9,2 tỷ USD, nhưng riêng nhóm nông sản lại ghi nhận mức sụt giảm xuất siêu tới 60,6%.

Nguyên nhân chính được xác định là do giá xuất khẩu của các mặt hàng chủ lực như gạo, cà phê, cao su biến động giảm, trong khi chi phí logistics và năng lượng tăng cao do ảnh hưởng từ các xung đột địa chính trị. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp bách về việc nâng cao năng lực cạnh tranh thông qua tối ưu hóa chuỗi cung ứng.

Tại Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu diễn ra ngày 30/7, Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam (VLA) đã đề xuất 5 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm tạo đột phá cho ngành.

Thứ nhất, triển khai "hộ chiếu số" cho nông sản. Đây là công cụ giúp minh bạch dữ liệu từ vùng trồng đến dấu chân carbon, đáp ứng các tiêu chuẩn xanh khắt khe như CBAM, EUDR của thị trường quốc tế. VLA đặt mục tiêu phổ cập giải pháp này cho ít nhất 5% sản phẩm chủ lực ngay trong giai đoạn đầu.

Thứ hai, mở rộng thị trường qua thương mại số. Đẩy mạnh khai thác các thị trường tiềm năng như ASEAN, Trung Đông, châu Phi và thị trường Halal dựa trên mô hình tích hợp "Mua bán - Vận chuyển - Thanh toán" trên nền tảng số.

Thứ ba, cắt giảm chi phí logistics. VLA cam kết phối hợp với các hãng tàu, hàng không để bình ổn giá cước, tối ưu hóa chuỗi cung ứng lạnh, hướng tới mục tiêu giảm ít nhất 3% chi phí cho các ngành hàng chủ lực.

Thứ tư, xây dựng hạ tầng dữ liệu liên thông. Hình thành hệ sinh thái dữ liệu xác thực giữa vùng trồng, logistics và hải quan theo nguyên tắc "nhập dữ liệu một lần". Giải pháp này kỳ vọng giảm tối thiểu 30% thời gian xử lý thủ tục.

Thứ năm, thí điểm "luồng xanh logistics xuyên biên giới". Đề xuất triển khai cơ chế thông quan nhanh và kiểm dịch rút gọn tại các cửa khẩu quốc tế như Lao Bảo, La Lay (Quảng Trị) trên Hành lang Kinh tế Đông - Tây (EWEC).

Bên cạnh các giải pháp công nghệ, việc tháo gỡ những "điểm nghẽn" về hạ tầng vật lý là điều kiện tiên quyết. Ông Lê Kim Cương, Phó Giám đốc Trung tâm dịch vụ logistics, Tổng Công ty Tân Cảng Sài Gòn cho biết, hiện nay năng lực của các cảng cạn (ICD) đang là thách thức lớn khi thời gian chờ đợi tại một số khu vực cao điểm có thể kéo dài từ 3-5 ngày, làm gia tăng đáng kể chi phí.

Theo ông Cương, Việt Nam cần ưu tiên phát triển logistics đa phương thức, đặc biệt là vận tải đường thủy tại khu vực Đông Nam Bộ để giảm tải cho đường bộ và giảm phát thải xanh.

Trong khi đó, ông Vương Tuấn Nam, Phó Trưởng ban Giám sát quản lý về hải quan (Bộ Tài chính) nhấn mạnh, bên cạnh hạ tầng giao thông và phương tiện vận tải, cải cách thủ tục hành chính là yếu tố quyết định nâng cao hiệu quả logistics. Việc rút ngắn thời gian xử lý thủ tục sẽ góp phần giảm thời gian vận chuyển hàng hóa, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Để đáp ứng yêu cầu mới, cơ quan hải quan đang xây dựng nền hành chính trên nền tảng số theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW, đồng thời nghiên cứu các mô hình logistics và vận tải mới để đưa vào dự thảo Luật Hải quan cùng các nghị định, thông tư hướng dẫn.

Theo ông Nam, đây sẽ là nền tảng pháp lý quan trọng để thúc đẩy vận tải đa phương thức, kết nối giữa đường bộ, đường biển, đường sắt, sân bay, cảng biển, khu logistics, khu thương mại tự do và khu phi thuế quan với quy trình thủ tục thống nhất, tạo thuận lợi cho lưu thông hàng hóa.

Năm 2026, Chính phủ đặt kỳ vọng ngành nông nghiệp tăng trưởng 4% và tổng kim ngạch xuất khẩu vượt mốc 74 tỷ USD. Để đạt được con số này, trong 6 tháng cuối năm, toàn ngành cần nỗ lực đạt mức kim ngạch khoảng 38,3 tỷ USD.

Logistics không chỉ đơn thuần là vận chuyển, mà đã trở thành động lực quan trọng quyết định khả năng thâm nhập sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu của nông sản Việt. Việc thực hiện đồng bộ các giải pháp từ hạ tầng, công nghệ đến cải cách thể chế sẽ giúp nông sản Việt Nam không chỉ "đi xa" mà còn "bền vững" trên bản đồ thương mại quốc tế.

Minh Anh