30 năm ngành chứng khoán Việt Nam: Động lực bứt phá và vị thế mới trên bản đồ vốn

Hành trình 30 năm bứt phá mạnh mẽ về quy mô và hạ tầng

Tại Tọa đàm “30 năm ngành Chứng khoán Việt Nam: Động lực mới, Vị thế mới, Sức bật mới” diễn ra sáng 21/10, ông Hoàng Văn Thu - Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) nhấn mạnh, dù ra đời muộn hơn nhiều thị trường trong khu vực, thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam đã hoàn thiện đầy đủ các cấu trúc thị trường và tổ chức trung gian.

Tính đến cuối tháng 9/2026, những cột mốc tăng trưởng ấn tượng được ghi nhận bao gồm: Từ chỉ 2 mã cổ phiếu ở những phiên giao dịch đầu tiên, thị trường đã mở rộng lên 1.547 mã cổ phiếu, chứng chỉ quỹ niêm yết/đăng ký giao dịch và 482 mã trái phiếu niêm yết.

Quy mô thị trường cổ phiếu đạt 10,3 triệu tỷ đồng (tương đương 80,2% GDP ước tính năm 2025). Thị trường trái phiếu niêm yết đạt khoảng 2,94 triệu tỷ đồng (bằng 22,9% GDP năm 2025).

Trong 9 tháng đầu năm 2026, tổng vốn huy động thực tế của doanh nghiệp qua TTCK đạt gần 564,6 nghìn tỷ đồng (tăng 15% so với cùng kỳ năm trước). Trong đó, huy động qua chào bán cổ phiếu đạt 135,94 nghìn tỷ đồng (tăng 68,82% năm 2025).

Về nhà đầu tư, tăng từ khoảng 3.000 tài khoản năm 2000 lên gần 14,1 triệu tài khoản vào cuối tháng 9/2026 (chiếm 13,8% dân số).

Bên cạnh đó, hệ thống công nghệ thông tin mới chính thức vận hành từ ngày 5/5/2025. Đặc biệt, ngày 21/9/2026, FTSE Russell đã chính thức nâng hạng TTCK Việt Nam từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp (Secondary Emerging Market).

Động lực bứt phá từ thể chế, sản phẩm và hạ tầng

Cũng tại tọa đàm, đại diện cơ quan quản lý và các định chế tài chính đã đưa ra nhiều nhận định chiều sâu về các giải pháp trọng tâm nhằm thúc đẩy thị trường vốn trong kỷ nguyên mới.

Phó Chủ tịch UBCKNN Hoàng Văn Thu cho rằng, vị thế thị trường mới nổi đòi hỏi TTCK phải tiếp tục cải cách để phát huy vai trò huy động vốn trung và dài hạn, giảm sự phụ thuộc quá mức vào tín dụng ngân hàng.

Cơ quan quản lý đang hướng tới xây dựng một thế hệ pháp luật mới về chứng khoán thông qua việc sửa đổi Luật Chứng khoán nhằm cắt giảm thủ tục hành chính, khơi thông dòng vốn trong và ngoài nước. Bên cạnh đó, dự kiến trong quý I hoặc quý II/2027, cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) cho thị trường chứng khoán cơ sở sẽ chính thức vận hành trên nền tảng hạ tầng công nghệ mới.

Trình bày tham luận tại tọa đàm, ông Lương Hải Sinh - Chủ tịch Hội đồng thành viên Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX)  cho rằng, để đáp ứng yêu cầu tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn mới, thị trường chứng khoán cần tiếp tục khơi thông và dẫn dắt hiệu quả các dòng vốn trung và dài hạn. VNX đang tập trung triển khai các nhóm giải pháp trọng tâm gồm đa dạng hóa sản phẩm, nâng cấp hạ tầng công nghệ nhằm nâng cao năng lực vận hành cũng như sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Đáng chú ý, VNX đang nghiên cứu, phát triển nhiều sản phẩm và cơ chế mới như chứng chỉ lưu ký (DR), giao dịch xuyên biên giới, hợp đồng quyền chọn trên chỉ số VN30, quỹ ETF vàng, sản phẩm phái sinh vàng và mô hình sàn giao dịch dành riêng cho doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Đồng thời, nghiên cứu triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP), tài khoản giao dịch tổng (OTA) và tiếp tục hoàn thiện hạ tầng công nghệ nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của thị trường trong giai đoạn mới.

Để hiện thực hóa các mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số của đất nước, các chuyên gia đồng thuận rằng TTCK Việt Nam cần tập trung vào các giải pháp chiến lược sau: Thực hiện chính sách cho phép các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đăng ký IPO và niêm yết trên TTCK Việt Nam, bổ sung nguồn hàng chất lượng cao cho thị trường. Nghiên cứu phát triển các loại trái phiếu phục vụ cơ sở hạ tầng, trái phiếu xanh, trái phiếu bền vững, cùng các hợp đồng tương lai và chứng chỉ lưu ký niêm yết tại nước ngoài. 

Cơ cấu lại cơ sở nhà đầu tư thông qua phát triển các loại hình quỹ đầu tư chứng khoán, khuyến khích nhà đầu tư cá nhân tham gia qua các định chế chuyên nghiệp để quản trị rủi ro.  Mở rộng tỷ lệ sở hữu nước ngoài (room ngoại) ở các lĩnh vực phù hợp và đảm bảo bình đẳng trong tiếp cận thông tin đối với nhà đầu tư quốc tế.

Dấu mốc 30 năm không chỉ là thời điểm tổng kết những thành tựu vượt bậc mà còn đặt nền móng cho một giai đoạn phát triển mới với động lực mới, vị thế mới và sức bật mới, tiếp tục đưa thị trường chứng khoán trở thành trụ cột vốn vững chắc cho sự phát triển của Việt Nam.

Minh Phương