Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Chấn chỉnh các sai phạm, tiêu cực trong giáo dục

Sáng ngày 25/8, tại Trụ sở Trung ương Đảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì cuộc làm việc với các cơ quan liên quan về đánh giá kết quả 1 năm triển khai thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.

Nhấn mạnh Nghị quyết 71 đặt ra yêu cầu không chỉ tiếp tục “đổi mới căn bản, toàn diện”, mà phải tạo đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ, thời gian tới phải chuyển mạnh sang tổ chức thực hiện và tạo ra kết quả thực chất.

Cơ bản thống nhất với những nhiệm vụ trọng tâm cần tập trung thực hiện trong thời gian tới đã nêu trong Báo cáo và ý kiến phát biểu của các đại biểu dự họp, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị tập trung thực hiện tốt 06 định hướng lớn, trong đó yêu cầu, phải chuyển mạnh từ hoàn thiện thể chế, chính sách sang tổ chức thực hiện, đưa Nghị quyết vào cuộc sống và tạo ra kết quả cụ thể.

Cần rà soát lại toàn bộ Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết 71; bổ sung những nhiệm vụ còn thiếu, kịp thời tháo gỡ những điểm nghẽn mới phát sinh. Trọng tâm công tác là chuyển sang thực thi; không ban hành chương trình, đề án không thật sự cần thiết; lựa chọn một số việc trọng tâm, trọng điểm có khả năng tạo chuyển biến lớn.

Cùng với đó, tập trung bảo đảm các điều kiện thiết yếu cho giáo dục, trước hết là mục tiêu “đủ trường, đủ lớp, đủ giáo viên”. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo và các địa phương có lộ trình cụ thể, xác định rõ trách nhiệm và thời hạn để từng bước giải quyết căn bản những thiếu hụt về trường, lớp, giáo viên; rà soát, sắp xếp, điều phối lại mạng lưới trường lớp và đội ngũ giáo viên theo biến động dân số, tránh đầu tư dàn trải, sử dụng nguồn lực kém hiệu quả. Ưu tiên vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, người yếu thế, học sinh có hoàn cảnh khó khăn, khuyết tật. Bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục có chất lượng phải là một trong những thước đo quan trọng của việc thực hiện Nghị quyết 71.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu, phải tạo một cuộc đổi mới thực chất từ bên trong ngành giáo dục. Mục tiêu cuối cùng của giáo dục là con người toàn diện "đức - trí - thể - mỹ"; chú trọng đạo đức, nhân cách, sức khỏe, thể chất và tinh thần, văn hóa, lịch sử, nghệ thuật; đồng thời phát triển năng lực số, ngoại ngữ, STEM, tư duy khoa học, năng lực sáng tạo và khả năng thích ứng. 

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng đề nghị cần tiếp tục đánh giá thực chất việc thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông 2018; kịp thời rà soát, điều chỉnh những nội dung bộc lộ bất cập, nhất là việc giáo dục đạo đức, công dân, lịch sử, tiếng Việt, ngữ văn và những nội dung trực tiếp góp phần hình thành nhân cách, lòng yêu nước, ý thức trách nhiệm và khát vọng cống hiến.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu chấn chỉnh các sai phạm, tiêu cực trong giáo dục. Phải thực hiện thực chất phương châm “thầy ra thầy, trò ra trò”. Kiên quyết chấn chỉnh bệnh thành tích, gian lận trong học tập và thi cử, dạy thêm - học thêm biến tướng,…

Nêu rõ yêu cầu giáo dục phải đi trước một bước để chuẩn bị nguồn nhân lực và nhân tài cho tương lai đất nước, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, đây là yêu cầu đặc biệt quan trọng sau Đại hội XIV. Chúng ta đồng thời phải giải hai bài toán: Nâng nhanh mặt bằng kỹ năng của lực lượng lao động khi tỷ lệ lao động có bằng cấp, chứng chỉ còn thấp; và đào tạo được đội ngũ nhân lực tinh hoa, nhân lực công nghệ chiến lược cho những lĩnh vực quyết định sức cạnh tranh trong tương lai của đất nước. Đồng thời, phải có chính sách đủ mạnh để phát hiện sớm, đào tạo, thu hút, sử dụng và trọng dụng nhân tài. Một nền giáo dục tiên tiến phải làm được đồng thời hai việc: nâng mặt bằng chung và tạo ra những đỉnh cao.

Phải hình thành cho được chuỗi liên kết: dự báo nhu cầu nhân lực - tuyển sinh - đào tạo - nghiên cứu - doanh nghiệp - việc làm. Đại học phải thực sự trở thành trung tâm đào tạo nhân tài, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, tạo ra tri thức và công nghệ mới. Giáo dục nghề nghiệp phải gắn chặt với doanh nghiệp và thị trường lao động, đào tạo được lực lượng lao động có kỹ năng cao mà nền kinh tế cần.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu thúc đẩy mạnh chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo, nhưng phải đặt công nghệ đúng vị trí: công nghệ phục vụ giáo dục, không thay thế bản chất của giáo dục. Phải luôn nhớ: công nghệ chỉ là phương tiện, con người mới là trung tâm của giáo dục. Trong thời đại AI, vai trò của người thầy không giảm đi, mà phải chuyển từ người chủ yếu truyền đạt kiến thức trở thành người dẫn dắt tư duy, truyền cảm hứng, phát hiện năng lực, giáo dục nhân cách và hướng dẫn người học sử dụng tri thức một cách có trách nhiệm. Không để AI trở thành công cụ thay người học suy nghĩ; phải làm cho AI giúp người học sâu hơn, tư duy tốt hơn và sáng tạo nhiều hơn.

Về chuyển đổi số: Phải coi dữ liệu giáo dục là hạ tầng chiến lược để đổi mới quản trị giáo dục và phát triển nguồn nhân lực quốc gia. Khẩn trương xây dựng, hoàn thiện dữ liệu học sinh và cơ sở dữ liệu văn bằng quốc gia “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”, kết nối đồng bộ với các cơ sở dữ liệu quốc gia và VneID; tiến tới hình thành hồ sơ số học tập suốt đời của mỗi công dân, phản ánh quá trình học tập, rèn luyện và phát triển, bảo đảm an toàn, bảo mật dữ liệu. Đồng thời, phải sớm số hoá đầy đủ văn bằng, chứng chỉ, kiên quyết chống bằng giả, chứng chỉ giả; dữ liệu đã có thì người dân không phải khai lại, giấy tờ đã được số hoá, xác thực thì không yêu cầu công chứng, xác thực lại.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu đổi mới mạnh phương thức lãnh đạo, quản lý và tổ chức thực hiện Nghị quyết 71; xác định rõ trách nhiệm của người đứng đầu. Đảng ủy Bộ Giáo dục và Đào tạo phải thực sự phát huy vai trò hạt nhân chính trị trong lãnh đạo, tổ chức thực hiện Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị cả về tham mưu xây dựng chính sách, văn bản, sự đổi mới của toàn ngành. Phân cấp, phân quyền đi đôi với nâng cao năng lực thực thi. Cán bộ quản lý giáo dục phải xuống cơ sở nhiều hơn, lắng nghe ý kiến giáo viên, học sinh, phụ huynh và doanh nghiệp. Chính sách phải xuất phát từ thực tiễn, tháo gỡ vấn đề của thực tiễn và được kiểm nghiệm bằng kết quả thực tiễn.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý, Chính phủ, các ban, bộ, ngành và địa phương cũng phải xác định rõ: giáo dục không phải là việc riêng của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Nghị quyết 71 là vấn đề phát triển đất nước thông qua phát triển con người. Mỗi cơ quan, mỗi địa phương phải chịu trách nhiệm về phần việc của mình; không được khoán trắng cho ngành Giáo dục. Phải duy trì kiểm tra, giám sát, kiểm đếm định kỳ việc thực hiện Nghị quyết theo kết quả gắn với trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu.

Chỉ ít ngày nữa cả nước bước vào năm học 2026-2027 - năm học đầu tiên sau Đại hội XIV. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị ngành Giáo dục coi đây không đơn thuần là bắt đầu một năm học mới, mà là một dấu mốc chuyển trạng thái trong thực hiện Nghị quyết 71: từ tạo nền tảng cho đổi mới sang tạo ra đổi mới thực chất. “Chúng ta đã mở về thể chế, đang tăng về nguồn lực, đang đưa công nghệ vào giáo dục. Bây giờ phải làm cho người thầy tốt hơn, người học tốt hơn, nhà trường tốt hơn và chất lượng nguồn nhân lực của đất nước tốt hơn” – Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh: Đảng, Nhà nước và toàn xã hội đã và sẽ tiếp tục dành sự quan tâm cùng những điều kiện tốt nhất cho giáo dục. Bản thân ngành Giáo dục phải đáp lại bằng việc tự đổi mới mạnh mẽ, nâng cao trách nhiệm, mang lại chất lượng thực chất, góp phần tạo đột phá trong phát triển giáo dục đào tạo, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Tuấn Kiệt