Yêu cầu rà soát tư cách công ty đại chúng, nhiều "ông lớn" có nguy cơ rời sàn

Theo văn bản mới nhất từ UBCKNN, việc rà soát này nhằm đảm bảo thực hiện đúng quy định của Luật Chứng khoán 2019 (được sửa đổi, bổ sung năm 2024) và các văn bản pháp luật liên quan về quản lý vốn Nhà nước.

Cụ thể, để duy trì tư cách công ty đại chúng, doanh nghiệp phải đáp ứng đồng thời hai điều kiện then chốt: Vốn điều lệ đã góp từ 30 tỷ đồng trở lên. Về cơ cấu cổ đông, có tối thiểu 10% số cổ phiếu có quyền biểu quyết do ít nhất 100 nhà đầu tư không phải là cổ đông lớn nắm giữ (thường gọi là tỷ lệ free-float).

Đối với các doanh nghiệp đã niêm yết hoặc đăng ký giao dịch trước ngày 01/01/2021, nếu đến ngày 01/01/2026 vẫn không đáp ứng các điều kiện mới này thì sẽ bị hủy tư cách công ty đại chúng.

Loạt "ông lớn" tỷ USD đối mặt nguy cơ rời sàn

Thực tế rà soát cho thấy, nhiều "ông lớn" trên sàn chứng khoán hiện có cơ cấu cổ đông cực kỳ cô đặc, dẫn đến việc không đáp ứng tỷ lệ 10% cổ phiếu do các cổ đông nhỏ lẻ nắm giữ.

Đơn cử như PV GAS (GAS), tại thời điểm tháng 8/2025, Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN) nắm giữ tới 95,76% vốn điều lệ, trong khi các cổ đông khác chỉ nắm 4,24%.

Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR): PVN nắm giữ 92,1% vốn điều lệ.

BIDV (BID): Ngân hàng Nhà nước và KEB Hana Bank nắm giữ phần lớn cổ phần, khiến tỷ lệ sở hữu của cổ đông nhỏ lẻ chưa đạt mức 10% tối thiểu.

Vimico (KSV): Tập đoàn TKV nắm giữ đến 98,1% vốn điều lệ.

Các doanh nghiệp khác như Tập đoàn Cao su Việt Nam (GVR) do Bộ Tài chính nắm 96,8%; Becamex IDC (BCM) do UBND tỉnh Bình Dương nắm 95,4% cũng thuộc diện theo dõi.

Một số doanh nghiệp như PV GAS, PV GAS D, VIMICO đã chính thức phát đi thông báo về việc chưa đủ điều kiện là công ty đại chúng và đang phối hợp với cơ quan quản lý để tìm phương án xử lý.

Quy trình xử lý và lộ trình hủy tư cách công ty đại chúng

UBCKNN đã hướng dẫn chi tiết lộ trình đối với các doanh nghiệp không đáp ứng điều kiện: Trong vòng 15 ngày kể từ ngày không còn đáp ứng điều kiện, doanh nghiệp phải báo cáo UBCKNN kèm danh sách cổ đông và báo cáo tài chính kiểm toán gần nhất.

Về thời gian khắc phục, doanh nghiệp có 1 năm để thực hiện các phương án (như thoái vốn, phát hành thêm) nhằm đáp ứng lại điều kiện. Trong thời gian này, doanh nghiệp vẫn phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ của một công ty đại chúng.

Sau 1 năm nếu không khắc phục được, doanh nghiệp phải nộp hồ sơ hủy tư cách công ty đại chúng. Trong vòng 7 ngày kể từ khi có thông báo chính thức từ UBCKNN, doanh nghiệp phải phối hợp với các Sở Giao dịch Chứng khoán để thực hiện thủ tục hủy niêm yết hoặc hủy đăng ký giao dịch.

Đáng chú ý, Luật số 68/2025/QH15 quy định: các DNNN được chuyển đổi từ doanh nghiệp 100% vốn nhà nước sang công ty cổ phần đang thực hiện kế hoạch cơ cấu lại đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt sẽ không bị hủy tư cách công ty đại chúng trong thời gian thực hiện kế hoạch đó, ngay cả khi chưa đáp ứng đủ điều kiện về cơ cấu cổ đông.

Việc siết chặt quy định này được xem là bước đi nhằm nâng cao tính đại chúng, tính minh bạch và thanh khoản cho thị trường chứng khoán Việt Nam, dù nó tạo ra áp lực lớn buộc các tổng công ty, tập đoàn nhà nước phải sớm thực hiện lộ trình thoái vốn.

Tuấn Kiệt