Xung đột Trung Đông leo thang: Doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam ứng phó rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng

Logistics và vận tải biển đối mặt với "cú sốc" chi phí

Cuộc tấn công quân sự quy mô lớn giữa Mỹ, Israel và Iran đã khiến các tuyến đường huyết mạch như eo biển Hormuz và kênh đào Suez rơi vào tình trạng bất ổn nghiêm trọng. Việc di chuyển qua eo biển Hormuz gần như đình trệ, buộc các hãng tàu phải thay đổi lộ trình hoặc đi vòng qua mũi Hảo Vọng.

Hệ quả trực tiếp là chi phí và thời gian vận chuyển bị đẩy lên cao kỷ lục. Theo đó, các hãng tàu ngoại đã tăng phụ phí xếp dỡ và phí dịch vụ từ 10 - 20% ngay khi căng thẳng nổ ra.

Về thời gian vận chuyển, việc đi vòng qua mũi Hảo Vọng kéo dài thời gian hành trình, gây áp lực lên chuỗi cung ứng "vừa đủ" (just-in-time) của ngành linh kiện ô tô và điện tử.

Về vận tải hàng không, nhiều quốc gia đóng cửa không phận khiến các chuyến bay phải chuyển hướng, làm tăng đáng kể chi phí nhiên liệu và vận hành.

Các ngành hàng xuất khẩu chủ lực chịu ảnh hưởng nặng nề

Kinh tế Việt Nam có độ mở lớn nên mọi biến động chi phí logistics đều phản ánh nhanh chóng vào giá thành sản phẩm. Các nhóm ngành phụ thuộc lớn vào vận tải đang đứng trước rủi ro cao:

Với nông sản và thủy sản, đây là nhóm nhạy cảm nhất. Thời gian vận chuyển kéo dài khiến chất lượng trái cây tươi và thủy sản bị sụt giảm trầm trọng, đồng thời làm phát sinh chi phí bảo quản khổng lồ. Một số doanh nghiệp đã phải tạm ngưng gửi hàng sang Trung Đông để tập trung vào các thị trường truyền thống như châu Âu.

Với ngành dệt may và da giày, biên lợi nhuận vốn đã mỏng nay càng bị đe dọa bởi phí bảo hiểm tàu biển và chi phí container tăng cao. Với ngành công nghiệp và năng lượng, giá dầu Brent đã lập đỉnh mới (gần 80 USD) sau xung đột, đẩy chi phí đầu vào của toàn ngành sản xuất tăng mạnh.

Trước tình hình này, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) và các chuyên gia kinh tế đã đề xuất các nhóm giải pháp chiến lược nhằm tăng khả năng chống chịu cho doanh nghiệp:

Đa dạng hóa thị trường và nguồn cung: Doanh nghiệp cần chủ động tìm kiếm các thị trường thay thế có nhu cầu tương đồng để giảm phụ thuộc vào khu vực đang có xung đột. Đồng thời, các chuyên gia gợi ý chuyển hướng sang các mặt hàng thiết yếu hoặc vật liệu xây dựng phục vụ tái thiết sau chiến tranh.

Thắt chặt điều khoản hợp đồng và bảo hiểm: Ưu tiên bán FOB (giao hàng lên tàu tại cảng Việt Nam) và nhận tiền trước khi hàng lên tàu để đẩy rủi ro vận tải cho phía người mua. Cần mua bảo hiểm đầy đủ cho hàng hóa và chú trọng các điều khoản về tình huống bất khả kháng, bồi thường khi phát sinh sự cố tại thị trường nhập khẩu. Sử dụng phương thức xác nhận thư tín dụng (confirm LC) từ các ngân hàng hàng đầu thế giới để đảm bảo an toàn tài chính.

Chủ động quản trị rủi ro địa chính trị: Các hiệp hội ngành hàng cần theo dõi sát diễn biến và thường xuyên trao đổi với các cơ quan quản lý để cập nhật thông tin về giá cước, phụ phí và an ninh vận tải. Doanh nghiệp cũng được khuyến nghị đàm phán lại các điều khoản giá linh hoạt theo biến động chi phí nhiên liệu.

Mặc dù mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu năm 2026 vẫn đầy hứa hẹn, sự linh hoạt và khả năng ứng phó kịp thời của doanh nghiệp trước các "cú sốc" địa chính trị sẽ là yếu tố quyết định để duy trì sức cạnh tranh trên trường quốc tế.

Thanh Mai