Xuất khẩu thủy sản Việt Nam bứt phá ấn tượng nhờ tôm và cá tra

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), xuất khẩu thủy sản trong tháng 9/2025 đạt gần 991 triệu USD, tăng 7,5% so với tháng 9 năm 2024. Lũy kế 9 tháng đầu năm 2025, tổng kim ngạch xuất khẩu đã chạm mốc 8,33 tỷ USD, phản ánh mức tăng trưởng 15,5% so với cùng kỳ năm trước.

Mức tăng trưởng mạnh mẽ này thể hiện sự phục hồi vững chắc của ngành và khả năng thích ứng linh hoạt của doanh nghiệp Việt Nam trước bối cảnh thị trường quốc tế đầy thách thức.

Trong cơ cấu sản phẩm xuất khẩu, tôm và cá tra tiếp tục là hai mặt hàng đóng vai trò dẫn dắt. Trong đó, tôm tiếp tục giữ vị trí chủ lực, đạt hơn 3,38 tỷ USD trong 9 tháng, tăng 20,3% so với cùng kỳ. Động lực tăng trưởng chính đến từ nhu cầu ổn định tại các thị trường lớn như Mỹ, Nhật Bản, EU và việc mở rộng đơn hàng tại khu vực châu Á.

Cá tra cũng ghi nhận tăng trưởng ấn tượng, đạt gần 191 triệu USD trong tháng 9 (+11%). Lũy kế 9 tháng, xuất khẩu cá tra đạt hơn 1,6 tỷ USD, tăng gần 10%. Sự phục hồi mạnh mẽ từ các thị trường Trung Quốc, Mỹ và Trung Đông đã củng cố vững chắc vị thế của cá tra Việt Nam.

Ngoài ra, nhiều nhóm sản phẩm khác cũng tăng trưởng tích cực trong 9 tháng: cá biển khác đạt 1,61 tỷ USD (tăng 18,5%); mực và bạch tuộc đạt gần 550 triệu USD (tăng 18,7%); nhuyễn thể có vỏ tăng hơn 30%, đạt 192 triệu USD. Ngược lại, cá ngừ giảm nhẹ 3,2%, còn 705 triệu USD, do cạnh tranh ngày càng khốc liệt ở phân khúc cá đại dương.

Theo VASEP nhận định, xu hướng đầu tư vào sản phẩm chế biến giá trị gia tăng (như tôm tẩm bột, cá tra cắt khúc, sản phẩm chế biến sẵn) đang giúp doanh nghiệp nâng cao sức cạnh tranh, đặc biệt ở phân khúc trung và cao cấp, đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng và truy xuất nguồn gốc.

Về thị trường, Trung Quốc (bao gồm Hong Kong) tiếp tục dẫn đầu, với lũy kế 9 tháng đạt 1,76 tỷ USD, tăng 32,1% và chiếm thị phần lớn nhất. Ngược lại, xuất khẩu sang Mỹ gặp khó khăn do thuế chống bán phá giá và các quy định nghiêm ngặt từ Đạo luật Bảo vệ động vật có vú biển (MMPA).

Trong khi đó, Nhật Bản và EU duy trì đà tăng ổn định; kim ngạch xuất khẩu sang Nhật Bản đạt 1,27 tỷ USD (tăng 15,6%), sang EU đạt 885 triệu USD (tăng 13,3%). Hàn Quốc nổi lên là thị trường tăng trưởng nhanh, với tháng 9 tăng gần 50%, nâng tổng kim ngạch 9 tháng lên 645 triệu USD, tăng hơn 13%. ASEAN và Trung Đông cũng là thị trường ngách tiềm năng, với kim ngạch xuất khẩu lần lượt đạt 536 triệu USD (tăng 23,3%) và 295 triệu USD (tăng 7,6%), riêng tháng 9 tăng hơn 50%.

Dù triển vọng tăng trưởng tích cực, ngành thủy sản Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức lớn: Tại thị trường Mỹ, thuế chống bán phá giá và thuế đối ứng đang khiến biên lợi nhuận thu hẹp. Trong khi đó, Đạo luật Bảo vệ động vật có vú biển (MMPA) tại Mỹ với quy định khắt khe về khai thác gây áp lực cho nhóm hải sản.

Với thị trường EU, Thẻ vàng IUU chưa được gỡ bỏ, ảnh hưởng đến uy tín và chi phí xuất khẩu. Cạnh tranh gay gắt từ các đối thủ trong khu vực như Ấn Độ, Thái Lan, Indonesia, Ecuador… đặc biệt trong mặt hàng tôm và cá tra.

Nhận định về thị trường EU, VASEP cho rằng đây tiếp tục là thị trường trọng điểm và tiềm năng, song đi kèm là hệ thống quy định dày đặc và liên tục thay đổi. Mỗi năm, EU ban hành khoảng 180 quy định mới hoặc sửa đổi liên quan đến nông sản, thực phẩm và thủy sản – đòi hỏi doanh nghiệp Việt Nam phải cập nhật thường xuyên để tránh rủi ro pháp lý. EU điều chỉnh hàng năm khoảng 40–60 mức dư lượng thuốc trừ sâu tối đa (MRLs), tác động đến vùng nuôi và quy trình kiểm soát chất lượng.

Dự kiến từ quý 4/2025, EU sẽ ban hành quy định giới hạn thạch tín vô cơ trong cá và giáp xác ở mức 0,10–0,50 mg/kg, yêu cầu doanh nghiệp kiểm soát chặt nguồn nguyên liệu.

“Các quy định kỹ thuật mới với cá ngừ đông lạnh ngâm nước muối, như bắt buộc trang bị thiết bị giám sát nhiệt độ và xác nhận khả năng đông lạnh của tàu, sẽ tạo thêm áp lực cho doanh nghiệp xuất khẩu thuỷ sản”, VASEP nhận định.

Tú Anh