Xuất khẩu thủy sản tăng tốc đầu năm, châu Á dẫn nhịp

Tháng 1/2026, kim ngạch xuất khẩu thủy sản Việt Nam đạt khoảng 874 triệu USD, tăng gần 13% so với cùng kỳ năm 2025. Mức tăng này phản ánh nỗ lực duy trì nhịp độ đơn hàng đầu năm của doanh nghiệp, trong bối cảnh môi trường thương mại quốc tế còn tiềm ẩn nhiều yếu tố bất định.

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), tăng trưởng trong tháng đầu năm chủ yếu đến từ các thị trường châu Á, gồm Trung Quốc, Nhật Bản, ASEAN, cùng với sự khởi sắc của một số nhóm sản phẩm như cá tra, mực – bạch tuộc. Ngược lại, thị trường Mỹ ghi nhận xu hướng suy giảm rõ rệt, đặc biệt ở mặt hàng cá ngừ, do tác động từ quy định về bảo vệ động vật có vú biển (MMPA) và những vướng mắc trong quá trình thực thi Thông tư số 74/2025 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường liên quan đến cấp chứng nhận COA.

Trong cơ cấu thị trường, Trung Quốc và Hồng Kông (Trung Quốc) tiếp tục giữ vị trí dẫn đầu với kim ngạch gần 250 triệu USD, tăng mạnh 28,7% so với cùng kỳ. Động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ nhu cầu nhập khẩu tôm phục vụ dịp Tết Nguyên đán. Đáng chú ý, phân khúc tôm cao cấp, đặc biệt là tôm hùm, ghi nhận sức tiêu thụ mạnh, góp phần đáng kể vào mức tăng chung. Nhiều doanh nghiệp đã đẩy nhanh tiến độ giao hàng trong tháng 1 nhằm tận dụng nhu cầu cao trước kỳ nghỉ lễ.

Xuất khẩu sang Nhật Bản đạt gần 146 triệu USD, tăng 21,3%, tiếp tục khẳng định đây là thị trường ổn định đối với các sản phẩm tôm chế biến, cá tra phi lê đông lạnh và mực, bạch tuộc. Khu vực ASEAN cũng ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng, đạt khoảng 69 triệu USD, tăng 32,2%, phản ánh xu hướng gia tăng thương mại nội khối và nhu cầu tiêu thụ tích cực tại các thị trường như Thái Lan, Philippines và Singapore. Hàn Quốc đạt hơn 67 triệu USD, tăng 9,1%, chủ yếu nhờ các sản phẩm mực, bạch tuộc và cá tra.

Trái lại, xuất khẩu sang EU chỉ đạt gần 72 triệu USD, giảm 6,3% do nhu cầu phục hồi chậm và lượng tồn kho từ cuối năm 2025, nhất là ở nhóm nhuyễn thể và cua ghẹ. Trung Đông cũng giảm 9,4%, xuống khoảng 21 triệu USD, sau giai đoạn nhập khẩu mạnh vào cuối năm trước.

Đáng lưu ý, thị trường Mỹ trong tháng 1 chỉ đạt hơn 96 triệu USD, giảm 9,9% so với cùng kỳ. Mức sụt giảm tập trung ở nhóm cá ngừ, chịu tác động trực tiếp từ quy định MMPA. Bên cạnh đó, việc triển khai Thông tư 74/2025 về cấp COA đang phát sinh nhiều bất cập, khiến quá trình xác nhận hồ sơ bị đình trệ, làm gián đoạn hoạt động xuất khẩu cá ngừ và một số mặt hàng hải sản khác sang Mỹ ngay từ đầu năm.

Đối với mặt hàng tôm xuất khẩu sang Mỹ, nhiều doanh nghiệp đã chủ động giao hàng sớm trong tháng 1 nhằm giảm thiểu rủi ro trước thời điểm công bố kết quả thuế chống bán phá giá vào ngày 17/2. Nhờ đó, kim ngạch tôm sang Mỹ chưa giảm mạnh trong tháng đầu năm, song áp lực được dự báo sẽ gia tăng trong các tháng tiếp theo.

Xét theo cơ cấu sản phẩm, tôm vẫn là mặt hàng chủ lực với kim ngạch 331 triệu USD, tăng 6,4%, chiếm gần 38% tổng xuất khẩu. Tăng trưởng chủ yếu đến từ thị trường Trung Quốc và Nhật Bản, trong khi thị trường Mỹ có xu hướng chững lại do yếu tố thuế chống bán phá giá. Cá tra trở thành điểm sáng nổi bật khi đạt hơn 177 triệu USD, tăng mạnh 33,2%, nhờ nhu cầu tốt từ Trung Quốc, ASEAN và Nhật Bản. Xuất khẩu mực, bạch tuộc đạt gần 69 triệu USD, tăng 30,9%, nhờ tiêu thụ thuận lợi tại Nhật Bản và Hàn Quốc.

Ngược lại, cá ngừ chỉ đạt khoảng 57 triệu USD, giảm 14% do các rào cản liên quan đến MMPA và COA tại thị trường Mỹ. Nhóm cua ghẹ và giáp xác khác giảm 10,6%, còn khoảng 31 triệu USD; nhuyễn thể có vỏ giảm 11,7%, xuống khoảng 20 triệu USD, chủ yếu do sức mua yếu tại EU.

VASEP dự báo, trong tháng 2/2026, xuất khẩu thủy sản có thể giảm so với tháng 1 và giảm nhẹ so với cùng kỳ. Nguyên nhân đến từ kỳ nghỉ Tết Nguyên đán làm gián đoạn sản xuất, giao hàng; tác động rõ hơn từ kết quả thuế chống bán phá giá tôm tại Mỹ; những vướng mắc trong thực thi MMPA và cấp COA tiếp tục ảnh hưởng đến xuất khẩu cá ngừ; cùng với đó là nhu cầu nhập khẩu của Trung Quốc giảm sau giai đoạn tích trữ mạnh đầu năm.

Bức tranh xuất khẩu thủy sản đầu năm cho thấy động lực tăng trưởng hiện nay vẫn nghiêng về các thị trường châu Á, trong khi rủi ro từ các rào cản chính sách tại Mỹ đang dần hiện hữu, trở thành biến số quan trọng chi phối triển vọng toàn ngành trong thời gian tới.

Bích Diệp