Xuất khẩu tăng ấn tượng và kỳ vọng mới cho năm 2026

Xuất khẩu tăng ấn tượng ngay đầu năm

Theo số liệu của Cục Thống kê, Bộ Tài chính, tháng đầu tiên của năm 2026, tổng kim ngạch XNK hàng hóa đạt 88,16 tỉ USD, tăng 39% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, xuất khẩu (XK) tăng 29,7%, nhập khẩu (NK) tăng 49,2%.

Đáng chú ý, nhóm hàng công nghiệp chế biến tiếp tục giữ vai trò chủ lực với kim ngạch 38,43 tỉ USD, chiếm tới 89% tổng kim ngạch XK. Bên cạnh đó, XK nông, lâm, thủy sản ước đạt 6,51 tỉ USD, tăng 29,5% so với cùng kỳ. Riêng nhóm nông sản đạt 3,6 tỉ USD, tăng 41,8%; thủy sản đạt 940 triệu USD, tăng 21,5%...

Ngoài ra, có tới 9 ngành hàng trong danh sách kim ngạch trên 1 tỉ USD với sự góp mặt lần đầu tiên của cà phê và thủy sản.

Không chỉ tăng trưởng về con số tuyệt đối, hoạt động XNK của Việt Nam thời gian qua đã chuyển dịch theo hướng tích cực, giảm dần XK thô, tăng tỷ trọng sản phẩm chế biến.

Ông Trần Quốc Toản - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương - cho rằng, dựa vào bức tranh XK năm 2025 có thể thấy rõ sự chuyển dịch tích cực khi tỷ trọng các mặt hàng có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao ngày càng lớn.

Theo đó, các nhóm hàng như điện tử, dệt may, giày dép, đồ gỗ tiếp tục giữ vững vị thế trên thị trường quốc tế. Với nông sản, chất lượng sản phẩm được cải thiện rõ rệt, đáp ứng tốt hơn yêu cầu của các thị trường khó tính, qua đó từng bước củng cố thương hiệu hàng Việt.

Đánh giá về triển vọng trong thời gian tới, bà Nguyễn Thu Oanh - Trưởng Ban Thống kê Dịch vụ và Giá, Cục Thống kê, cho rằng thời gian tới, XK sẽ tiếp tục diễn biến tích cực nhờ nhiều yếu tố thuận lợi.

Cụ thể, kinh tế thế giới đang từng bước ổn định hơn, nhu cầu tiêu dùng và đầu tư tại nhiều thị trường lớn có dấu hiệu phục hồi. Cùng với đó, các hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới tiếp tục phát huy hiệu quả, giúp Việt Nam mở rộng thị trường và đa dạng hóa đối tác, mặt hàng XK.

Ở trong nước, năng lực sản xuất tiếp tục được cải thiện, trong đó khu vực công nghiệp chế biến, chế tạo duy trì vai trò chủ lực của XK. Các mặt hàng nông, lâm, thủy sản tiếp tục phát huy lợi thế cạnh tranh, đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu truy xuất nguồn gốc của các thị trường lớn.

Bên cạnh đó, theo bà Oanh, nhu cầu nhập khẩu nguyên liệu, máy móc, thiết bị phục vụ đầu tư và sản xuất dự kiến gia tăng theo đà phục hồi của nền kinh tế, qua đó tạo nền tảng hỗ trợ cho tăng trưởng XK trong trung và dài hạn.

Phải chuyển từ “chiều rộng” sang “chiều sâu”

Theo Nghị quyết số 01/NQ-CP, Chính phủ đặt mục tiêu tốc độ tăng tổng kim ngạch XK năm 2026 đạt khoảng 15 - 16% so với năm 2025, tương đương kim ngạch XK khoảng 546 - 550 tỷ USD. Đây là chỉ tiêu cao, nhất là khi thương mại toàn cầu được dự báo bước vào giai đoạn tăng trưởng chậm lại.

Để đạt được mục tiêu này, các chuyên gia cho rằng XK cần chuyển từ chiều rộng sang chiều sâu, dựa vào công nghệ, đổi mới sáng tạo và xây dựng thương hiệu; nâng tỷ lệ nội địa hóa, phát triển công nghiệp hỗ trợ.

Bên cạnh duy trì thị trường truyền thống, cần đa dạng hóa thị trường, tận dụng FTA, đẩy mạnh xúc tiến thương mại, phát triển thương hiệu quốc gia và chuyển đổi số để hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa.

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế (Đại học Kinh tế Quốc dân) khuyến nghị, cần tiếp tục khai thác chiều sâu các thị trường giá trị cao như Mỹ, EU, chủ động đáp ứng tiêu chuẩn xanh, tiêu chuẩn hữu cơ.

“Dù trong ngắn hạn có thể làm giảm biên lợi nhuận, đây là điều kiện để giữ vững vị thế lâu dài. Bên cạnh đó, các thị trường đông dân như Ấn Độ với quy mô dân số lớn và nhu cầu tiêu dùng cao vẫn chưa được khai thác tương xứng”, ông Lạng nói.

Theo ông Lạng, mục tiêu tăng trưởng XNK 15 - 16% trong năm 2026 là thách thức nhưng cũng là động lực để tái cơ cấu thị trường, nâng cao nội lực và chuyển đổi mô hình tăng trưởng.

Đánh giá XK của Việt Nam thời gian qua đã có sự chuyển dịch về chất, TS Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược, thương hiệu và cạnh tranh, cho rằng XK đã nâng cao GTGT, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và đa dạng hóa thị trường, thay vì chỉ dựa vào tăng trưởng khối lượng.

Theo ông Thành, không chỉ đóng góp trực tiếp cho tăng trưởng, ông Thành chỉ rõ XNK còn tạo ra những tác động lan tỏa quan trọng tới ổn định kinh tế vĩ mô và năng lực sản xuất dài hạn.

Trong bối cảnh Đảng và Nhà nước đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong những năm tới, ông Thành cho rằng XK không thể đi theo lối mòn cũ, mà phải chuyển mạnh từ tăng trưởng theo chiều rộng sang tăng trưởng theo chiều sâu, hiệu quả và bền vững hơn.

Dù có những khả quan, nhưng các chuyên gia cũng khuyến cáo doanh nghiệp không thể chỉ trông chờ vào thuận lợi thị trường, mà cần hoàn thiện hồ sơ xuất xứ, tuân thủ tiêu chuẩn chất lượng quốc tế và quản lý chuỗi cung ứng minh bạch mới là nền tảng cho tăng trưởng bền vững.

Hoài Phong