Xuất khẩu rau quả "tăng tốc" bằng hộ chiếu xanh và chế biến sâu

Kim ngach xuất nhập khẩu rau củ tăng mạnh

Theo số liệu sơ bộ của Hiệp hội Rau quả Việt Nam và Cục Hải quan, kim ngạch xuất khẩu rau quả trong tháng 5/2026 đạt 614,8 triệu USD, tăng 15,1% so với tháng trước.

Tính chung 5 tháng đầu năm, tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả đạt khoảng 2,98 tỷ USD, tăng 29,4% so với cùng kỳ năm 2025. Đây là con số phản ánh sức bật mạnh mẽ của ngành hàng này trong bối cảnh thị trường quốc tế có nhiều biến động.

Trung Quốc tiếp tục là thị trường tiêu thụ rau quả lớn nhất của Việt Nam với thị phần chiếm 50% tổng giá trị xuất khẩu, tiếp sau là Hoa Kỳ (8,7%) và Hàn Quốc (5,4%).

"Điểm sáng" lớn nhất trong cơ cấu mặt hàng là sầu riêng. Nhờ lợi thế thu hoạch nghịch vụ và việc phê duyệt đồng loạt các mã số vùng trồng, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng (tươi và đông lạnh) trong 4 tháng đầu năm đã đạt 293,13 triệu USD, tăng 59,7% so với cùng kỳ năm trước.

Bên cạnh đó, việc ký kết thành công các Nghị định thư xuất khẩu chính ngạch đối với bưởi và chanh sang Trung Quốc trong tháng 4/2026 đã mở thêm dư địa lớn cho tăng trưởng. Sự kiện lô bưởi tươi đầu tiên xuất khẩu sang Australia bằng đường hàng không cũng là minh chứng cho năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe nhất thế giới của doanh nghiệp Việt.

Một xu hướng tích cực đang định hình lại ngành rau quả là sự gia tăng tỷ trọng của nhóm hàng chế biến. Theo thống kê, tỷ trọng sản phẩm chế biến đã tăng từ 29,33% lên 35,82% trong những tháng đầu năm 2026.

Việc đẩy mạnh chế biến sâu không chỉ giúp nâng cao giá trị gia tăng mà còn giúp doanh nghiệp giảm bớt áp lực về tính mùa vụ và rủi ro từ việc biến động giá trái cây tươi.

Các sản phẩm như nước trái cây cô đặc, trái cây đông lạnh, sấy khô đang trở thành động lực tăng trưởng mới, đưa xuất khẩu rau quả chế biến từng bước chinh phục các thị trường khó tính như EU, Nhật Bản và Mỹ.

Chuyển đổi căn cơ để chạm mốc 10 tỷ USD

Dù đạt được những con số ấn tượng, nhưng để chạm tới mốc 10 tỷ USD, giới chuyên gia cho rằng ngành rau quả cần một cuộc chuyển đổi căn cơ.

Bà Nguyễn Thị Thu Hương – Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật nhận định: "Mục tiêu 10 tỷ USD không đơn thuần là một con số mà là cả một hành trình chuyển đổi. Khi nông sản bước ra thị trường quốc tế, các yêu cầu mới về phát thải thấp, truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm ngày càng trở nên khắt khe hơn".

Bà Hương cũng nhấn mạnh, nếu không thay đổi phương thức canh tác theo hướng xanh, nông sản Việt có thể gặp khó ngay trên sân nhà và rơi vào "bẫy thu nhập trung bình".

Đồng quan điểm, ông Đặng Phúc Nguyên – Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho biết, tiềm năng phát triển còn rất lớn khi hiện nay hơn 70% rau quả xuất khẩu vẫn ở dạng tươi. Việc mở rộng năng lực chế biến sâu sẽ giúp đa dạng hóa thị trường và giảm thiểu rủi ro thương mại.

Theo dự báo từ Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), từ tháng 5 trở đi là thời điểm nhiều loại trái cây đặc sản và chủ lực như sầu riêng, vải thiều, xoài, dừa bước vào giai đoạn chính vụ thu hoạch rộ. Nguồn cung dồi dào từ các vùng nguyên liệu trong nước sẽ là yếu tố thúc đẩy kim ngạch xuất khẩu tăng mạnh trong các tháng tiếp theo.

Để duy trì đà tăng trưởng bền vững, ngành hàng cần tập trung vào 3 trụ cột chính: Chuẩn hóa vùng nguyên liệu tập trung, quy mô lớn gắn với mã số vùng trồng. Đầu tư mạnh mẽ vào công nghệ chế biến sâu và hệ thống logistics lạnh. Tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn xanh và chứng nhận bền vững của quốc tế.

Sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và nông dân trong việc xây dựng chuỗi giá trị minh bạch sẽ là nền tảng để rau quả Việt Nam không chỉ gia tăng kim ngạch mà còn khẳng định vị thế vững chắc trên bản đồ nông sản toàn cầu.

Tuấn Kiệt