Xuất khẩu gạo Việt kỳ vọng phục hồi từ quý II/2026 nhờ nhu cầu thị trường tăng mạnh

Trong 4 tháng đầu năm 2026, hoạt động xuất khẩu gạo của Việt Nam ghi nhận sự sụt giảm cả về lượng và giá trị so với cùng kỳ năm ngoái. Cụ thể, khối lượng xuất khẩu đạt hơn 3,3 triệu tấn với kim ngạch khoảng 1,57 tỷ USD.

Thị trường lúa gạo toàn cầu đang chịu tác động mạnh mẽ bởi nhiều yếu tố tiêu cực. Trong đó, căng thẳng tại Trung Đông gây gián đoạn chuỗi cung ứng và ảnh hưởng đến kế hoạch gieo trồng của nông dân tại nhiều quốc gia Đông Nam Á.

Nguy cơ xuất hiện "siêu El Niño" vào cuối năm 2026 lên tới 90-94%, đe dọa trực tiếp đến sản lượng tại Nam Á và Đông Nam Á. Bên cạnh đó, giá phân bón và chi phí logistics tăng cao đã đẩy giá gạo trắng Thái Lan tăng gần 10% và gạo 5% tấm của Việt Nam tăng từ 6-8% chỉ trong thời gian ngắn.

Mặc dù dối diện nhiều yếu tố tiêu cực, Hiệp hội Lương thực Việt Nam và các chuyên gia đều thống nhất nhận định về một đợt phục hồi từ quý II/2026. Theo đó, những yếu tố chính thúc đẩy sự phục hồi này bao gồm:

Lo ngại về thiếu hụt nguồn cung do thời tiết cực đoan khiến nhiều thị trường đẩy mạnh nhập khẩu để đảm bảo an ninh lương thực. Điển hình là Philippines – thị trường lớn nhất của gạo Việt Nam – dự kiến sẽ nhập khẩu kỷ lục 4,8 triệu tấn trong năm 2026 nhằm đối phó với lạm phát và El Niño.

Thị trường thế giới đang ghi nhận sự dịch chuyển mạnh mẽ sang các dòng sản phẩm bền vững. Việt Nam đã nhanh chóng nắm bắt xu hướng này khi chỉ sau một năm, đã có khoảng 70.000 tấn “Gạo Việt xanh, phát thải thấp” được đưa ra thị trường quốc tế, khẳng định vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Để tận dụng đà phục hồi trong quý II/2026, các chuyên gia nhấn mạnh việc tái định vị thương hiệu là vô cùng cấp thiết. TS. Nguyễn Đỗ Anh Tuấn – Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn nhận định: "Gạo phát thải thấp không chỉ là sản phẩm nông nghiệp đơn thuần mà còn là giải pháp khí hậu, là câu chuyện thương hiệu quốc gia và động lực nâng cao sinh kế cho hàng triệu nông dân".

Trong khi đó, ông Đỗ Hà Nam – Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), cho rằng dù Việt Nam có nhiều giống lúa thơm chất lượng cao được thế giới công nhận, nhưng vị thế thương hiệu vẫn chưa tương xứng. Ông khuyến nghị ngành gạo cần tập trung vào: Bảo đảm tính thuần chủng của giống lúa và kiểm soát chất lượng đồng bộ. Xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc minh bạch. Phát triển thương hiệu riêng cho từng dòng gạo đặc sản để nâng cao quyền định giá.

Thay vì chạy theo sản lượng, ngành gạo Việt Nam năm 2026 đặt mục tiêu duy trì khối lượng xuất khẩu từ 7 - 7,5 triệu tấn nhưng phấn đấu đạt kim ngạch cao kỷ lục, từ 4,5 - 5 tỷ USD. Việc tập trung vào phân khúc gạo chất lượng cao và đề án 1 triệu ha lúa phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long chính là "vũ khí" để hiện thực hóa mục tiêu này.

Với những tín hiệu tích cực về nhu cầu thị trường và sự chuyển mình mạnh mẽ về chất lượng, quý II/2026 sẽ là giai đoạn bản lề để ngành gạo Việt Nam bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới, bền vững và giá trị hơn.

Minh Phương