Xử lý nghiêm hành vi mua bán mã số vùng trồng, bảo vệ uy tín nông sản Việt

Năm 2026, ngành nông nghiệp Việt Nam đặt mục tiêu xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 54 tỷ USD, riêng mặt hàng rau quả phấn đấu đạt khoảng 5,9 tỷ USD. Tính đến tháng 5/2026, cả nước đã có 9.546 mã số vùng trồng và 1.525 mã số cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu các loại quả tươi sang các thị trường lớn như Trung Quốc, Hoa Kỳ, Nhật Bản....

Chủ trì cuộc họp về tình hình quản lý vùng trồng, cơ sở đóng gói và công tác kiểm nghiệm nông sản xuất khẩu diễn ra sáng 15/5, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhận định công tác quản lý hiện nay vẫn chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Nhiều vùng trồng và cơ sở đóng gói liên tục nhận cảnh báo vi phạm từ nước nhập khẩu.

Chỉ tính từ năm 2025 đến nay, riêng thị trường Trung Quốc đã đưa ra 403 cảnh báo đối với mã số vùng trồng và 240 cảnh báo với cơ sở đóng gói của Việt Nam.

Tại cuộc họp, lãnh đạo các địa phương cũng đã báo cáo về những vướng mắc thực tế. Tại Đắk Lắk đã cấp 328 mã số vùng trồng, trong đó sầu riêng chiếm ưu thế với 277 mã số. Khó khăn lớn nhất là việc minh bạch sản lượng và thiếu cơ sở kiểm nghiệm tại chỗ, gây tăng chi phí logistics và nguy cơ ùn ứ khi vào vụ.

Tại tỉnh Lâm Đồng đã cấp 961 mã số vùng trồng (sầu riêng chiếm 60% diện tích kinh doanh). Tuy nhiên, năng lực kiểm nghiệm và đội ngũ nhân lực hậu kiểm hiện vẫn chưa đáp ứng kịp quy mô sản xuất lớn…

Phát biểu kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, phát triển nông nghiệp bền vững gắn với xuất khẩu không chỉ đóng góp cho tăng trưởng kinh tế mà còn bảo đảm sinh kế cho người dân. Vì vậy, các địa phương cần vào cuộc quyết liệt hơn trong công tác quản lý vùng trồng, cơ sở đóng gói và kiểm nghiệm.

Theo Phó Thủ tướng, số lượng mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và cơ sở kiểm nghiệm hiện còn quá ít so với diện tích và sản lượng xuất khẩu thực tế. Thậm chí nhiều địa phương đến nay vẫn chưa cấp được mã số nào; cùng một hành lang pháp lý nhưng có nơi làm tốt, có nơi triển khai rất chậm.

Phó Thủ tướng cho rằng yêu cầu xuất khẩu hiện nay ngày càng khắt khe với nhiều rào cản kỹ thuật và tiêu chuẩn truy xuất nguồn gốc cao, nếu không có mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói đạt chuẩn thì hàng hóa sẽ không thể xuất khẩu.

Đặc biệt, Phó Thủ tướng lưu ý tình trạng môi giới, mua bán, cho mượn hoặc cho thuê mã số vùng trồng đang diễn biến phức tạp. Nhiều sản phẩm xuất khẩu chưa chắc đến từ đúng vùng trồng được cấp mã số.

"Hệ quả của việc không kiểm soát tốt là tình trạng được mùa mất giá. Điển hình như sầu riêng, có thời điểm giá giảm rất mạnh khi xuất khẩu gặp khó khăn. Người nông dân là đối tượng chịu thiệt thòi lớn nhất", Phó Thủ tướng nêu rõ.

Về nhiệm vụ trọng tâm thời gian tới, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ NN&MT rà soát lại toàn bộ văn bản quy phạm pháp luật, nếu có vướng mắc phải kịp thời sửa đổi để tạo thuận lợi cho địa phương.

Bộ NN&MT cần rà soát quy trình, thủ tục cấp mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và kiểm nghiệm theo hướng nhanh nhất, thuận lợi nhất cho người dân và doanh nghiệp; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền rõ ràng cho địa phương.

Đồng thời, phối hợp với các hiệp hội và địa phương tăng cường tập huấn, hướng dẫn quy trình sản xuất, kiểm soát chất lượng hàng hóa nhằm đáp ứng yêu cầu của nước nhập khẩu.

Phó Thủ tướng cũng đề nghị Bộ NN&MT làm việc với Tổng cục Hải quan Trung Quốc để thúc đẩy tiến độ phê duyệt mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và công nhận các phòng kiểm nghiệm của Việt Nam; đồng thời đẩy nhanh chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung để quản lý vùng trồng minh bạch.

Đối với các địa phương, Phó Thủ tướng yêu cầu tăng cường nguồn nhân lực, kinh phí cho công tác cấp và quản lý mã số; mạnh dạn phân cấp xuống cấp cơ sở đối với những nơi đủ năng lực nhằm rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ.

Các địa phương cũng cần xây dựng bản đồ chất lượng đất, vùng trồng để khuyến cáo người dân canh tác phù hợp; đồng thời ban hành chính sách hỗ trợ người dân và doanh nghiệp duy trì, phát triển mã số vùng trồng.

Về công tác kiểm tra, giám sát và thực thi pháp luật, Phó Thủ tướng đề nghị Bộ Công an vào cuộc xử lý nghiêm các hành vi môi giới, mua bán, cho thuê mã số vùng trồng hoặc làm sai lệch kết quả kiểm nghiệm. Các cơ quan liên quan tăng cường thanh tra chuyên đề về trách nhiệm của chính quyền địa phương trong thực hiện các quy định liên quan đến mã số vùng trồng.

Phó Thủ tướng đề nghị Bộ Công Thương và Bộ Ngoại giao cần đẩy mạnh thông tin thị trường, cảnh báo sớm rào cản kỹ thuật và phối hợp tháo gỡ khó khăn trong thông quan hàng hóa, đặc biệt với mặt hàng sầu riêng đang vào chính vụ.

Phó Thủ tướng cũng đề nghị Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) và các hiệp hội ngành hàng phát huy vai trò cầu nối, hướng dẫn hội viên tuân thủ quy định và xây dựng chuỗi liên kết sản xuất bền vững.

"Chúng ta phải quyết tâm hành động để bảo vệ uy tín nông sản Việt Nam và bảo đảm lợi ích bền vững cho người nông dân", Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Minh Phương