Xây dựng nền báo chí, truyền thông chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại

Sáng 23/10, tiếp tục Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV, Quốc hội nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự án Luật Báo chí (sửa đổi).

Thừa uỷ quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch Nguyễn Văn Hùng trình bày tóm tắt Tờ trình dự án Luật Báo chí (sửa đổi). Theo đó, việc sửa đổi Luật Báo chí hiện hành nhằm thể chế hoá chủ trương, đường lối của Đảng về báo chí, đặc biệt là định hướng của Đại hội XIII của Đảng: “Xây dựng nền báo chí, truyền thông chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại” và quy định của Hiến pháp năm 2013. Bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, luật hoá những vấn đề đã rõ, đã được thực tế kiểm nghiệm; rà soát, xác định rõ phạm vi những vấn đề cần sửa đổi, bổ sung để khắc phục những tồn tại, hạn chế, vướng mắc phát sinh.

Bộ trưởng Nguyễn Văn Hùng cho biết, với tinh thần đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, dự án Luật Báo chí (sửa đổi) chỉ quy định những vấn đề thuộc thẩm quyền Quốc hội, quy định nguyên tắc quản lý. Trên cơ sở đó, bố cục của dự án Luật Báo chí (sửa đổi) gồm 4 Chương, 51 Điều (giảm 2 Chương, 10 Điều so với Luật Báo chí năm 2016).

Bộ trưởng khẳng định, với những nội dung sửa đổi toàn diện, Luật Báo chí khi được Quốc hội thông qua sẽ có tác động tích cực trên nhiều phương diện. Đối với Nhà nước, Luật đảm bảo công cụ pháp lý để quản trị rủi ro truyền thông, giữ vững an ninh tư tưởng và chủ quyền quốc gia số. Đối với cơ quan báo chí, Luật mở ra hành lang pháp lý để phát triển mô hình kinh tế báo chí, chuyển đổi số, khai thác nội dung đa nền tảng, hình thành cơ quan truyền thông chủ lực đa phương tiện, tiền đề để hình thành các tập đoàn báo chí quốc gia trong tương lai.

Đối với đội ngũ những người làm báo, Luật nâng cao giá trị nghề nghiệp, bảo vệ quyền tác nghiệp hợp pháp, đồng thời loại bỏ những cá nhân lợi dụng báo chí để trục lợi. Đối với xã hội, Luật giúp công dân tiếp cận thông tin trung thực, chính xác, an toàn, góp phần xây dựng môi trường truyền thông lành mạnh, củng cố niềm tin của người dân đối với Đảng, đối với chế độ xã hội chủ nghĩa.

Trình bày Báo cáo tóm tắt thẩm tra dự thảo Luật Báo chí (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh nêu rõ: Ủy ban Văn hóa và Xã hội tán thành với sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Báo chí; cơ bản nhất trí với phạm vi, đối tượng điều chỉnh của dự thảo Luật. Việc sửa đổi Luật nhằm tiếp tục thể chế hoá chủ trương, đường lối của Đảng về xây dựng nền báo chí, truyền thông chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại, khắc phục những hạn chế, bất cập của Luật hiện hành và trong công tác báo chí thời gian qua…

Thẩm tra các nội dung liên quan đến “kinh tế báo chí”, Ủy ban Văn hóa và Xã hội nhất trí với các quy định nhằm tạo điều kiện cho các cơ quan báo chí có thêm nguồn thu, tăng thêm nguồn lực tài chính để bảo đảm và nâng cao chất lượng hoạt động như dự thảo Luật. Tuy nhiên, đề nghị tiếp tục nghiên cứu, bổ sung, làm rõ hơn khái niệm “kinh tế báo chí” và các quy định liên quan đến đầu tư công, cơ chế tự chủ, những quy định về nguồn thu từ hoạt động kinh doanh của cơ quan báo chí.

Về hoạt động báo chí trên không gian mạng, Ủy ban đề nghị nghiên cứu, bổ sung các quy định nhằm thúc đẩy hoạt động của báo chí trên không gian mạng; Bổ sung quy định về trách nhiệm pháp lý của các nền tảng mạng xã hội nước ngoài trong trường hợp kênh nội dung trên không gian mạng của cơ quan báo chí bị xâm nhập, sửa đổi thông tin có nội dung vi phạm pháp luật; xử lý đối với trường hợp để nội dung vi phạm xuất hiện trên kênh này; Nghiên cứu có quy định nguyên tắc về cơ chế thực hiện thỏa thuận, trách nhiệm của cơ quan báo chí và cơ quan, tổ chức liên quan trong việc bảo đảm quyền tác giả, quyền liên quan đối với tác phẩm báo chí trên không gian mạng, tác phẩm báo chí có sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI).

Liên quan đến nội dung kinh tế báo chí, thảo luận tại tổ, đại biểu Hoàng Minh Hiếu (đoàn Nghệ An) cho biết các cơ quan báo chí rất quan tâm đến quy định về vấn đề này. Theo ông Hiếu, thông thường các phóng viên được tính nhuận bút dựa trên lượng tin bài, lượt xem (view). Việc này sẽ không khuyến khích phóng viên đầu tư vào các tuyến bài chất lượng, từ đó làm giảm chất lượng các sản phẩm báo chí, hoặc phát sinh tiêu cực trong hoạt động báo chí.

Ông Hiếu cho biết ngân sách hàng năm chi cho hoạt động báo chí khoảng 0,5%. Ông đề nghị ban soạn thảo nghiên cứu để có các cơ chế, chính sách hỗ trợ về kinh tế báo chí, đảm bảo hoạt động của cơ quan báo chí, góp phần nâng cao chất lượng các sản phẩm báo chí.

Đại biểu Hiếu cho biết vừa qua đã có chính sách giảm thuế Thu nhập doanh nghiệp với các cơ quan báo chí, song theo ông, cần có thêm các chính sách khác để hỗ trợ thêm.

Một vấn đề quan trọng khác được ông Hiếu đề cập là các nền tảng mạng xã hội cần có trách nhiệm chia sẻ doanh thu cho cơ quan báo chí khi sử dụng, đăng tải lại các nội dung của cơ quan báo chí. Đại biểu đề nghị cần có các quy định cụ thể về nội dung này.

Ông Hiếu cho biết trên thế giới đã có nhiều nước đưa ra quy định về việc này. Trong đó, Canada quy định mạng xã hội có từ 2 triệu lượt người dùng trở lên, khi sử dụng nội dung của cơ quan báo chí mang tính chất thương mại sẽ phải chia sẻ doanh thu.

Đồng tình với các quan điểm về cần có cơ chế hỗ trợ cho báo chí, đại biểu Dương Khắc Mai (đoàn Lâm Đồng) cho rằng mức chi khoảng 0,5% trong tổng ngân sách chi thường xuyên cho hoạt động báo chí mỗi năm là còn thấp.

Đại biểu nhấn mạnh dự thảo luật đã nêu rõ: "Báo chí của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là báo chí cách mạng, gắn liền với cuộc cách mạng giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, hoạt động theo hướng chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại".

Theo ông Mai, "Báo chí Cách mạng" nên chúng ta cần có cơ chế để nuôi dưỡng, giúp các cơ quan báo chí hoàn thành các nhiệm vụ chính trị. Về cơ chế hỗ trợ, mức hỗ trợ, đại biểu Dương Khắc Mai cho rằng cần có tính toán phù hợp, nhưng cần thiết phải hỗ trợ.

Minh Anh