Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng “hai con số” giai đoạn 2026-2030

Phát biểu tại phiên họp, đánh giá về tình hình kinh tế, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn ghi nhận dự kiến tăng trưởng Quý I đạt mức cao (khoảng 8% - 8,3%). Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội nhắc lại chỉ đạo của Tổng Bí thư về việc phải đánh giá các con số một cách thực chất nhất.

Ông Trần Thanh Mẫn nêu rõ, mục tiêu trong giai đoạn tới sẽ tập trung vào các chỉ số cốt lõi: Về tốc độ tăng trưởng, phấn đấu đạt từ 7,5% đến 9%, đặc biệt là quyết tâm hướng tới mục tiêu 10%; GDP bình quân đầu người phấn đấu đạt khoảng 7.500 USD vào năm 2030; Kinh tế số phải đóng góp khoảng 30% vào quy mô nền kinh tế và tỷ lệ đô thị hóa toàn quốc phải đạt trên 50%...

Để đạt được tốc độ tăng trưởng hai con số, Chủ tịch Quốc hội chỉ đạo việc điều hành của Chính phủ phải tập trung vào các dự án chính sách mang tính động lực như: Đường sắt tốc độ cao là dự án hạ tầng chiến lược giúp kết nối các không gian phát triển; điện hạt nhân nhằm đảm bảo an ninh năng lượng cho phát triển công nghiệp hiện đại; vấn đề cải cách thể chế, chuyển mạnh mẽ sang chính quyền địa phương hai cấp để tăng cường hiệu quả quản lý. Đồng thời chú trọng hạ tầng chiến lược với việc hoàn thành 5.000 km đường bộ cao tốc và các tuyến đường sắt đô thị.

Liên quan tới nội dung này, Tổng Thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Lê Quang Mạnh phân tích, việc đạt mục tiêu tăng trưởng 10% liên tục là vấn đề hệ trọng, là "ngoại lệ" để thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình  - điều mà chỉ khoảng 13% đến 15% quốc gia trên thế giới làm được trong 100 năm qua. Ông Mạnh cảnh báo nếu không tận dụng "cơ cấu dân số vàng" và dư địa tài khóa tốt hiện nay để bứt phá trong 10 năm tới, nước ta có nguy cơ bỏ lỡ cơ hội trở thành quốc gia hạng nhất.

Tại phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải chỉ ra rằng mô hình tăng trưởng đang có sự dịch chuyển tích cực sang nền tảng công nghệ, với đóng góp của các nhân tố tổng hợp (TFP) đạt khoảng 47%.

Dù vậy, bà cũng thẳng thắn nêu ra những khoảng cách so với mục tiêu, đơn cử như kinh tế số hiện mới đạt 14,02% GDP, trong khi mục tiêu đề ra là 20%; năng suất lao động chỉ tăng 5,21%/năm, chưa đạt mức 6,5% như kỳ vọng do hàm lượng công nghệ và kỹ năng số còn hạn chế; chưa có đánh giá đầy đủ về mục tiêu xây dựng 5 thương hiệu trí tuệ nhân tạo có uy tín trong khu vực ASEAN đến năm 2025.

Để khắc phục, bà Nguyễn Thanh Hải đề xuất cần đột phá về thể chế qua cơ chế thử nghiệm (sandbox), khẩn trương xây dựng Luật Hạ tầng số và hoàn thiện các văn bản hướng dẫn dưới luật để tránh tình trạng "luật chờ nghị định, nghị định chờ thông tư".

Một vấn đề kỹ thuật nhưng có tính quyết định được Tổng Thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Lê Quang Mạnh nêu ra là chỉ số ICOR (hiệu suất sử dụng vốn) không cải thiện trong 10 năm qua, duy trì ở mức 6,4 vào năm 2025. Điều này cho thấy tăng trưởng vẫn dựa chủ yếu vào việc "bơm vốn".

Ông Mạnh đề xuất chia giải pháp thành hai nhóm: ngắn hạn là tiếp tục thúc đẩy tổng vốn đầu tư toàn xã hội để giữ nhịp tăng trưởng từ 8–10%, tập trung tháo gỡ triệt để các dự án "treo" trên phạm vi cả nước và khơi thông dòng vốn đầu tư tư nhân, FDI; dài hạn là tăng năng suất quốc gia và đảm bảo tính đồng bộ của các quy hoạch lớn, các dự án trọng điểm như Sân bay Long Thành, đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam để tối ưu hóa hiệu quả khi đưa vào vận hành.

Về khía cạnh nguồn nhân lực, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh nhấn mạnh nhân lực là yếu tố quyết định, “chúng ta phải làm nhanh hơn, quyết liệt hơn về cả số lượng và chất lượng nhân lực để đáp ứng yêu cầu của mô hình kinh tế mới”.

Về ngắn hạn cần có chính sách linh hoạt để thu hút nhân tài, bao gồm cả chuyên gia là người Việt Nam ở nước ngoài và chuyên gia quốc tế đến làm việc tại Việt Nam. Về dài hạn, tập trung đầu tư trọng điểm vào giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp bởi đây là hai bậc học trực tiếp đào tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước.

Chủ nhiệm Nguyễn Đắc Vinh cũng yêu cầu việc tổ chức thực hiện phải bám sát các định hướng lớn từ Bộ Chính trị, đặc biệt là Nghị quyết 71 về phát triển nhân lực và các nghị quyết về văn hóa, y tế để đảm bảo sự phát triển hài hòa, bền vững.

Về tình hình những tháng đầu năm 2026 và dự kiến kế hoạch phát triển kinh tế, xã hội giai đoạn 2026-2030, Phó Chủ tịch Quốc hội Vũ Hồng Thanh cho biết, ngay từ đầu năm 2026, xung đột tại Trung Đông đã làm gia tăng rủi ro an ninh năng lượng, gián đoạn chuỗi cung ứng, gây áp lực lên lạm phát, tỷ giá, lãi suất... biến động tài chính toàn cầu.

Bên cạnh đó, chính sách thương mại, thuế quan của các nền kinh tế lớn, đặc biệt là Hoa Kỳ diễn biến khó lường, tiềm ẩn nguy cơ gia tăng bảo hộ, phòng vệ thương mại và các hàng rào kỹ thuật. Trong nước, kinh tế vĩ mô cơ bản ổn định, song dư địa chính sách còn hạn chế trong khi rủi ro bên ngoài gia tăng.

Thực hiện Nghị quyết 244 của Quốc hội, Chính phủ đã triển khai đồng bộ, quyết liệt các nhiệm vụ ngay từ đầu năm và đạt được nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên áp lực điều hành rất lớn, ổn định kinh tế vĩ mô tiếp tục chịu sức ép từ bên ngoài. Thanh khoản hệ thống ngân hàng, mặt bằng lãi suất, tỷ giá chịu áp lực gia tăng; hoạt động sản xuất kinh doanh còn khó khăn. Một số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường tăng; khu vực kinh tế tư nhân chưa có chuyển biến rõ nét về quy mô và năng lực cạnh tranh. Các dự án công trình trọng điểm quốc gia thiếu nguồn cung cấp nguyên vật liệu ảnh hưởng tới tiến độ hoàn thành.

“Đề nghị Chính phủ cần đặc biệt lưu ý các cái rủi ro như áp lực lạm phát, tỷ giá, năng lượng; cán cân thương mại có xu hướng chuyển sang nhập siêu; tiến độ giải ngân đầu tư công chưa đáp ứng yêu cầu; thị trường tài chính, tiền tệ và vàng còn tiềm ẩn biến động phức tạp. Vấn đề đề nghị Chính phủ tiếp tục theo dõi sát diễn biến tình hình thế giới, nhất là thị trường năng lượng, chính sách thuế, thương mại quốc tế, kịp thời đánh giá đầy đủ các cái tác động để xây dựng cập nhật các kịch bản điều hành vĩ mô phù hợp, làm rõ tác động đến tăng trưởng, lạm phát và các cân đối lớn. Đồng thời nâng cao năng lực dự báo, phản ứng chính sách và hỗ trợ doanh nghiệp đa dạng hóa thị trường, chuỗi cung ứng, nâng cao khả năng chống chịu và năng lực cạnh tranh” - Phó Chủ tịch Quốc hội Vũ Hồng Thanh đề nghị.

Bên cạnh đó, Phó Chủ tịch Quốc hội đề cho rằng cần đẩy mạnh rà soát hoàn thiện thể chế pháp luật và cải cách thủ tục hành chính thực chất, hiệu quả; hỗ trợ thúc đẩy phát triển doanh nghiệp; cải cách quy trình thủ tục đầu tư cả đầu tư công và đầu tư tư nhân, rút ngắn thời gian, bảo đảm tính đồng bộ; khai thác thị trường nội địa, phát triển du lịch, thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao. Đánh giá thêm về các kết quả hoạt động khoa học công nghệ, môi trường, nông nghiệp công nghệ cao, hạ tầng số. Quan tâm hơn đến vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm, an toàn giao thông, vấn đề ô nhiễm môi trường.

Đối với giai đoạn 2026-2030, Phó Chủ tịch Quốc hội Vũ Hồng Thanh nêu rõ, dự báo tiếp tục đối mặt với các khó khăn, biến động nhanh, phức tạp và khó lường của quốc tế. Trong nước, nền tảng vĩ mô cơ bản ổn định; các quyết sách lớn về thể chế, khoa học công nghệ, chuyển đổi số, phát triển kinh tế tư nhân và sắp xếp tổ chức bộ máy đang tạo động lực mới.

Tuy nhiên nền kinh tế vẫn đối mặt với nhiều thách thức như nguy cơ tụt hậu về công nghệ, năng suất lao động, chất lượng tăng trưởng và mức độ tự chủ còn hạn chế. Các điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng, nguồn nhân lực và đổi mới sáng tạo còn tiếp tục phải khắc phục. Rủi ro già hóa dân số, biến đổi khí hậu và an ninh phi truyền thống gia tăng. Bối cảnh đó đòi hỏi phải nâng cao năng lực dự báo, điều hành linh hoạt, tổ chức thực hiện quyết liệt với tư duy phát triển mới và sự phối hợp chặt chẽ, hiệu quả để tạo đột phá.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất trình Quốc hội xem xét quyết định các mục tiêu, chỉ tiêu, nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2030 như Chính phủ trình. Đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, quán triệt và cụ thể hóa đầy đủ, nhất quán các quan điểm, định hướng tại Nghị quyết Đại hội 14 và Kết luận Hội nghị Trung ương 2; bảo đảm có trọng tâm, trọng điểm, rõ thứ tự ưu tiên gắn với nguồn lực, lộ trình và khả năng thực hiện; sử dụng hiệu quả nguồn lực, lựa chọn đúng các khâu đột phá tạo chuyển biến rõ nét ngay từ đầu giai đoạn, gắn tăng trưởng với tiến độ, công bằng xã hội để vượt qua bẫy thu nhập trung bình.

Ngoài ra, cần làm rõ các khái niệm rất mới như đột phá thể chế kiến tạo phát triển, đổi mới động lực tăng trưởng xanh, số; đột phá hạ tầng chiến lược, không gian phát triển, nâng tầm nội lực doanh nghiệp, vốn, an sinh xã hội, vấn đề môi trường. Đề nghị lưu ý trong điều hành chính sách thận trọng, linh hoạt, giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô; làm rõ dư địa, giới hạn của chính sách tài khóa, tiền tệ; tăng cường kỷ luật kỷ cương ngân sách, bảo đảm tính đồng bộ và hiệu quả của việc thể chế hóa, tổ chức thực thi chính sách pháp luật.

Phát triển thị trường vốn lành mạnh, giảm dần sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng. Cụ thể hóa mô hình tăng trưởng mới với lộ trình rõ ràng, xác định ngành, lĩnh vực, vùng động lực và các điều kiện nền tảng. Bổ sung các công cụ quản trị rủi ro, đo lường đóng góp của khoa học công nghệ. Xử lý căn cơ bài toán năng lượng, rà soát quy hoạch, đẩy nhanh các dự án trọng điểm; hoàn thiện thị trường điện cạnh tranh, đẩy nhanh chuyển dịch năng lượng bền vững.

Ưu tiên phát triển hạ tầng chiến lược, cơ cấu lại, phát huy hiệu quả dẫn dắt của đầu tư công, nâng cao hiệu quả của đầu tư. Nâng cao năng lực nội tại, phát triển công nghiệp hỗ trợ, phát huy vai trò động lực quan trọng nhất của kinh tế tư nhân, tăng cường liên kết với khu vực đầu tư trực tiếp nước ngoài, nâng cao tính tự chủ của nền kinh tế. Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ cơ sở đáp ứng yêu cầu mô hình chính quyền địa phương.

Minh Anh