Việc ban hành Luật Thương mại điện tử là rất cần thiết, cấp bách

Sáng ngày 3/11/2025, tiếp tục kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV, thừa uỷ quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hồng Diên đã trình bày Tờ trình dự án Luật Thương mại điện tử.

Theo Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên cho biết, những năm qua thương mại điện tử đang phát triển rất mạnh (từ 20-25%/năm, chiếm 10% tổng mức bán lẻ hàng hóa). Tuy nhiên hiện nay chưa có đạo luật riêng về lĩnh vực này.

Các quy định pháp luật hiện hành chủ yếu là 02 văn bản: Nghị định số 52 năm 2023 và Nghị định 85 năm 2021 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 52 về Thương mại điện tử, đã bộc lộ những bất cập vướng mắc, không thể giải quyết được nhất là các vấn đề mới, quan trọng phát sinh trong thực tiễn như: sự xuất hiện nhiều mô hình kinh doanh mới, đa dạng về mặt chủ thể, phức tạo về bản chất như: livestream bán hàng, kinh doanh đa dịch vụ, đa nền tảng, việc thu thuế, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, bảo vệ dữ liệu cá nhân…

Khó khăn trong kiểm soát, xử lý hàng giả, hàng cấm, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, hàng kém chất lượng, đặc biệt trong việc định danh người bán, truy vết và xử lý vi phạm.

Những thách thức của hoạt động thương mại điện tử (TMĐT) xuyên biên giới về chất lượng hàng nhập khẩu cần được quản lý, cùng những cơ chế, chính sách hỗ trợ hạ tầng thương mại điện tử, thúc đẩy sự tham gia mạnh mẽ khu vực kinh tế tư nhân và phát triển thương mại điện tử xanh, bền vững cần được ban hành tạo động lực cho phát triển kinh tế-xã hội.

Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên khẳng định, việc ban hành Luật Thương mại điện tử là rất cần thiết, cấp bách nhằm kịp thời thể chế hóa đầy đủ, toàn diện các chủ trương mới của Đảng về phát triển thương mại điện tử, kinh tế số và phù hợp với những cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên; đồng thời khắc phục những vướng mắc, bất cập của quy định pháp luật hiện hành, thúc đẩy thương mại điện tử tiếp tục phát triển nhanh, bền vững; bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và sản xuất trong nước, đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Dự thảo Luật Thương mại điện tử quy định 4 mô hình hoạt động TMĐT gồm: nền tảng TMĐT kinh doanh trực tiếp; nền tảng TMĐT trung gian; mạng xã hội hoạt động TMĐT; nền tảng tích hợp đa dịch vụ.

Về các nhóm trách nhiệm chung của các chủ thể tham gia hoạt động TMĐT: để bảo đảm thực hiện trách nhiệm minh bạch thông tin, dự thảo Luật quy định tảng TMĐT phải bảo đảm các thông tin sau được công bố công khai và minh bạch về chủ sở hữu; về người bán - là một điểm mới so với Nghị định, phải hiển thị thông tin của người bán; về hàng hóa, dịch vụ.

Đồng thời, phải công bố nội dung cơ bản về điều kiện hoạt động công khai trên nền tảng TMĐT, gồm quyền và nghĩa vụ của các bên, chính sách giao hàng, thanh toán, cơ chế giải quyết tiếp nhận và xử lý phản ánh, khiếu nại...

Các chủ thể tham gia hoạt động TMĐT cũng có trách nhiệm báo cáo trực tuyến định kì thông qua Nền tảng quản lý hoạt động thương mại điện tử hoặc theo yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền. Trường hợp là nền tảng số lớn, phải thực hiện báo cáo trực tuyến về kết quả gỡ bỏ theo thời gian thực thông qua Nền tảng quản lý hoạt động thương mại điện tử.

Và phải kiểm soát thông tin vi phạm pháp luật thông qua có cơ chế tự động kiểm duyệt thông tin trước khi hiển thị trên nền tảng; rà soát, gỡ bỏ thông tin vi phạm pháp luật khi phát hiện hoặc nhận được phản ánh. Thực hiện lưu trữ thông tin giao dịch, trong đó, phải lưu trữ thông tin liên quan đến nội dung cơ bản của hợp đồng giao dịch trên nền tảng trong thời gian tối thiểu 3 năm kể từ thời điểm giao kết hợp đồng.

Đối với hoạt động bán hàng livestream, dự thảo Luật quy định định rõ chủ quản nền tảng phải xác thực danh tính người livestream, công khai và thực hiện cơ chế, biện pháp kiểm soát theo thời gian thực nội dung bán hàng livestream. Đối với người bán thì có trách nhiệm cung cấp cho người livestream các tài liệu pháp lý chứng minh đáp ứng điều kiện.

Người livestream bán hàng không được cung cấp thông tin gian dối hoặc gây nhầm lẫn về công dụng, xuất xứ, chất lượng, giá cả, khuyến mại, chính sách bảo hành và các nội dung khác liên quan đến hàng hóa, dịch vụ. Thực hiện đúng nội dung quảng cáo đã được cơ quan có thẩm quyền xác nhận đối với hàng hoá, dịch vụ thuộc trường hợp pháp luật quy định phải xác nhận nội dung quảng cáo.

Dự thảo Luật quy định rõ chủ quản nền tảng TMĐT là tổ chức, cá nhân nước ngoài mà nền tảng có lựa chọn ngôn ngữ là tiếng Việt hoặc sử dụng tên miền quốc gia Việt Nam “.vn” hoặc đạt ngưỡng giao dịch với người mua tại Việt Nam, phải thành lập pháp nhân tại Việt Nam. Trường hợp có quy định khác tại điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, chủ quản nền tảng có thể lựa chọn một trong hai hình thức: thành lập pháp nhân tại Việt Nam hoặc chỉ định một pháp nhân tại Việt Nam theo ủy quyền để thực hiện các trách nhiệm pháp lý của chủ quản nền tảng theo quy định của pháp luật.

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban tán thành về cơ sở chính trị, thực tiễn và mục tiêu hoàn thiện khung pháp lý TMĐT, song đề nghị tiếp tục nghiên cứu để bảo đảm tính thống nhất với Luật Chuyển đổi số đang được xây dựng.

Ông Mãi nêu rõ, quy định về trách nhiệm của chủ quản các loại hình nền tảng TMĐT (từ Điều 13 đến 19) cần được hoàn thiện theo hướng phù hợp với đặc trưng của từng loại hình và mức độ tham gia của nền tảng vào quá trình giao kết hợp đồng.

“Đối với mạng xã hội có hoạt động TMĐT, cần làm rõ phạm vi trách nhiệm của chủ nền tảng – chỉ khi có chức năng đặt hàng trực tuyến, livestream bán hàng gắn với thanh toán hoặc logistics thì mới được xem là nền tảng TMĐT và phải chịu điều chỉnh của luật”, ông Mãi nói.

Về hoạt động livestream bán hàng và tiếp thị liên kết (Điều 20-24), Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị quy định rõ ràng hơn các khía cạnh thuộc phạm vi điều chỉnh riêng của Luật TMĐT, đồng thời phân biệt với các quy định chung trong Luật An toàn thông tin mạng, Luật An ninh mạng, Luật Quảng cáo và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

“TMĐT là lĩnh vực phát triển nhanh, gắn liền với đổi mới công nghệ, vì vậy việc xây dựng luật phải bảo đảm vừa quản lý chặt chẽ, vừa khuyến khích sáng tạo và cạnh tranh lành mạnh”, ông Mãi nhấn mạnh.

Minh Anh