VCCI kiến nghị gỡ vướng thuế GTGT cho nông sản sơ chế

Áp thuế 5% với sản phẩm sơ chế chưa phù hợp với bản chất thuế GTGT

Theo VCCI, quy định hiện hành áp thuế suất 5% đối với các sản phẩm "chưa chế biến thành sản phẩm khác hoặc chỉ qua sơ chế thông thường". Tuy nhiên, VCCI cho rằng việc áp thuế GTGT 5% đối với các sản phẩm nông nghiệp như cà phê, tiêu, điều, tôm, cá là chưa phù hợp.

Lý do là nhóm hàng này chủ yếu chỉ trải qua các công đoạn sơ chế như bóc vỏ, phơi, sấy, xát, và các công đoạn này không làm phát sinh giá trị gia tăng thực chất. VCCI nhận định việc này không phù hợp với bản chất của thuế GTGT, vốn chỉ đánh vào phần giá trị tăng thêm.

Đặc biệt, cơ chế thu trước - hoàn sau thuế GTGT đang khiến các doanh nghiệp phải ứng trước một lượng vốn rất lớn. Trong khi đó, lợi nhuận biên của ngành nông nghiệp lại rất thấp, chỉ dao động từ 1%-3%.

Điều này dẫn đến áp lực tài chính nghiêm trọng cho các doanh nghiệp xuất khẩu nông sản: Ngành cà phê ước tính phải tạm nộp gần 10.000 tỷ đồng thuế GTGT mỗi năm. Ngành hồ tiêu phải ứng trước tới 85 triệu USD (tương đương khoảng 2.235 tỷ đồng/năm).

Áp lực vốn lớn này làm tăng giá thành xuất khẩu, khiến hàng nông sản Việt Nam bị mất lợi thế cạnh tranh so với các nước đối thủ như Brazil, Indonesia, Ấn Độ, nơi hàng nông sản thô được miễn hoặc áp thuế GTGT 0%.

Bên cạnh gánh nặng vốn, doanh nghiệp còn gặp nhiều rào cản hành chính trong quá trình hoàn thuế GTGT. Theo đó, phần lớn nguyên liệu đầu vào trong ngành nông nghiệp đến từ các hộ nông dân nhỏ lẻ không có chức năng phát hành hóa đơn GTGT. Yêu cầu truy xuất nguồn gốc đến từng hộ dân bị đánh giá là không khả thi, gây khó khăn cho doanh nghiệp trong việc chứng minh nguồn gốc hợp lệ để được khấu trừ hoặc hoàn thuế.

Nhiều doanh nghiệp xuất khẩu đang bị truy thu hoặc từ chối hoàn thuế do nhà cung cấp gian lận hóa đơn hoặc chưa nộp thuế. Quy định mới tại Luật Thuế GTGT 2024 yêu cầu bên bán phải kê khai và nộp thuế thì doanh nghiệp (bên mua) mới được hoàn thuế, điều này bị cho là bất hợp lý vì chuyển giao trách nhiệm của bên bán sang bên mua, người đã hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ thuế.

Các doanh nghiệp xuất khẩu qua sàn thương mại điện tử như Amazon, Alibaba cũng gặp khó trong việc hoàn thuế do thiếu hợp đồng và chứng từ theo mẫu truyền thống. Việc chưa cho phép sử dụng dữ liệu số khiến nhiều doanh nghiệp không thể hoàn thuế dù đã xuất khẩu hợp pháp.

Quy định khống chế mức hoàn thuế không vượt quá 10% doanh thu xuất khẩu trong kỳ là không phù hợp với đặc thù mùa vụ của ngành nông nghiệp (thu mua tập trung đầu vụ nhưng xuất khẩu dàn trải). Điều này ảnh hưởng đến tính thanh khoản và khả năng thu mua nguyên liệu từ nông dân.

VCCI đề xuất 6 giải pháp cấp bách lên Thủ tướng

Để kịp thời tháo gỡ khó khăn, VCCI đề xuất Thủ tướng Chính phủ xem xét và chỉ đạo các bộ, ngành liên quan thực hiện 6 giải pháp trọng tâm:

Thứ nhất, khẩn trương rà soát, sửa đổi quy định liên quan đến phạm vi chịu thuế GTGT. Đối tượng là các sản phẩm nông, lâm, thủy sản chưa qua chế biến hoặc chỉ sơ chế thông thường.

VCCI đề nghị xem xét khôi phục quy định không phải kê khai, tính thuế cho nhóm sản phẩm này. Quy định này từng được áp dụng tại Nghị định 209/2013/NĐ-CP. Đồng thời, giao Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn chủ trì, ban hành danh mục cụ thể các sản phẩm sơ chế thông thường.

​Thứ hai, điều chỉnh quy định về điều kiện hoàn thuế. Cần loại bỏ yêu cầu doanh nghiệp chỉ được hoàn thuế khi nhà cung cấp đã kê khai, nộp thuế. Đây là một điều kiện không hợp lý, dẫn đến tình trạng doanh nghiệp bị từ chối hoàn thuế do lỗi của bên thứ ba.

​Thứ ba, sớm ban hành hướng dẫn pháp lý đặc thù cho giao dịch giữa doanh nghiệp và hộ nông dân. VCCI đề nghị cho phép doanh nghiệp sử dụng bảng kê mua hàng không hóa đơn theo mẫu quy định tại Thông tư 78/2021/TT-BTC. Đây sẽ là chứng từ thay thế để khấu trừ và hoàn thuế.

Đồng thời, cần có hướng dẫn rõ ràng về các trường hợp miễn thuế GTGT đối với hộ nông dân nhỏ lẻ. Điều này đảm bảo không tạo ra rào cản hành chính, gây khó khăn cho quá trình thu mua nguyên liệu trong nước.

Thứ tư, xây dựng cơ chế pháp lý phù hợp để hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu qua các sàn thương mại điện tử. Các sàn này như Amazon, Alibaba... cần được hỗ trợ thực hiện thủ tục hoàn thuế.

VCCI kiến nghị Chính phủ chỉ đạo Bộ Tài chính nghiên cứu, ban hành quy định. Quy định này cho phép sử dụng chứng từ điện tử, dữ liệu giao dịch số làm căn cứ xác minh trong hoàn thuế xuất khẩu.

Thứ năm, rà soát lại hệ thống xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thuế theo hướng phân loại mức độ vi phạm. Cần áp dụng hình thức xử lý hợp lý, nhân văn, đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ.

Thứ sáu, với mức xử phạt hiện nay từ 5 đến 8 triệu đồng cho các sai sót mang tính kỹ thuật là quá cao. Các sai sót này như chậm kê khai, sai mã hợp đồng, tạo áp lực không đáng có.

Theo đó, cơ quan này kiến nghị áp dụng cơ chế khoan hồng đối với vi phạm lần đầu. Cần miễn phạt đối với sai sót nhỏ dưới 50.000 đồng nhằm khuyến khích tinh thần tuân thủ tự nguyện.

VCCI bày tỏ mong muốn Thủ tướng quan tâm xem xét, chỉ đạo các bộ, ngành sớm ban hành các giải pháp điều chỉnh phù hợp, kịp thời nhằm tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp ngành nông nghiệp, bảo đảm mục tiêu phát triển bền vững.

Minh Anh