VCCI đề xuất bỏ một số quy định, gỡ khó cho doanh nghiệp xuất khẩu gạo

Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa có văn bản gửi Bộ Công thương về việc góp ý dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 107/2018/NĐ-CP và Nghị định 01/2025/NĐ-CP về kinh doanh xuất khẩu gạo, nhằm loại bỏ rào cản và đảm bảo môi trường kinh doanh minh bạch, chi phí tuân thủ thấp.

Theo văn bản góp ý, quan điểm của VCCI là việc sửa đổi các quy định về kinh doanh xuất khẩu gạo cần quán triệt tinh thần chỉ đạo của Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, bảo đảm tạo lập môi trường kinh doanh thuận lợi, cạnh tranh theo cơ chế thị trường và hạn chế tối đa chi phí tuân thủ không cần thiết cho doanh nghiệp.

VCCI kiến nghị xóa bỏ quy định yêu cầu doanh nghiệp phải sở hữu kho chứa thóc, gạo mới được tham gia xuất khẩu. VCCI cho rằng, quy định này "không phù hợp với cơ chế thị trường", gây tốn kém chi phí đầu tư ban đầu và hạn chế khả năng linh hoạt trong kinh doanh.

Việc không cho phép doanh nghiệp thuê kho được đánh giá là bất cập, làm gia tăng chi phí tuân thủ và đi ngược lại tinh thần cải cách thể chế đã được xác lập trong Nghị quyết 68-NQ/TW, vốn nhấn mạnh nguyên tắc "quản lý thay vì cấm đoán".

VCCI cũng đề xuất loại bỏ yêu cầu thương nhân mới được cấp phép xuất khẩu phải dự trữ ít nhất 1.250 tấn gạo trong vòng 45 ngày. Theo phân tích, khi doanh nghiệp chưa có hợp đồng cụ thể, việc buộc dự trữ khối lượng lớn như vậy khiến họ rơi vào thế bị động, áp lực tài chính tăng cao, dễ dẫn đến thua lỗ hoặc chùn bước trong hoạt động xuất khẩu.

Ngoài ra, quy định này cũng gây khó khăn trong việc tiếp cận thị trường, đặc biệt với những doanh nghiệp nhỏ vốn ít, thiếu năng lực lưu kho.

Cùng với đó, VCCI đề nghị bãi bỏ quy định cấm doanh nghiệp chưa có giấy phép ủy thác xuất khẩu cho doanh nghiệp đã được cấp phép trong Nghị định 01/2025/NĐ-CP, vì quy định này làm giảm khả năng tận dụng năng lực sản xuất và cơ hội tiếp cận thị trường nước ngoài của nhiều doanh nghiệp trong nước.

VCCI cho rằng nhiều doanh nghiệp có năng lực sản xuất ra gạo đạt tiêu chuẩn nhưng chưa có điều kiện xin cấp giấy phép vì điều kiện kinh doanh tương đối cao. Có trường hợp, doanh nghiệp còn phải tính đến phương án “đẩy” khách hàng sang mua gạo của các thị trường lân cận có điều kiện kinh doanh xuất khẩu thông thoáng hơn như Campuchia, Thái Lan, từ đó ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu gạo Việt Nam. Thậm chí, nhiều doanh nghiệp có nguy cơ đóng cửa.

Ngoài ra, VCCI không đồng tình với quy định thu hồi giấy phép nếu doanh nghiệp không nộp báo cáo dự trữ gạo trong vòng 45 ngày kể từ khi có văn bản đôn đốc. Việc cơ quan quản lý yêu cầu doanh nghiệp cung cấp số liệu để phục vụ việc điều hành là hoàn toàn thỏa đáng và cần thiết. Tuy nhiên, việc thu hồi giấy phép khi doanh nghiệp không báo cáo là quá nặng so với tính chất của hành vi vi phạm.

Theo VCCI, việc doanh nghiệp không nộp báo cáo dự trữ đúng hạn là vi phạm hành chính, không nên là lý do thu hồi giấy phép - một quyền kinh doanh cơ bản của các công ty. Các lỗi như chậm báo cáo thông tin doanh nghiệp hay thay đổi thông tin cũng cần xử lý bằng biện pháp hợp lý hơn.

Theo Bộ Công Thương, tính đến tháng 2, cả nước có 158 doanh nghiệp được cấp phép xuất khẩu gạo. TP HCM dẫn đầu với 39 doanh nghiệp xuất khẩu, nhiều nhất cả nước.

Theo Hải quan, trong 4 tháng đầu năm, Việt Nam đã xuất khẩu hơn 3,43 triệu tấn gạo, thu về gần 1,77 tỷ USD. So với cùng kỳ năm ngoái, sản lượng tăng 8,1% nhưng kim ngạch giảm 13,3% do giá bình quân chỉ đạt 515 USD một tấn, thấp hơn 19,8% so với cùng kỳ năm ngoái.

Minh Anh