VCCI đề nghị làm rõ quyền tự quyết giá xăng dầu, bỏ rào cản phân phối

Theo đánh giá của VCCI, định hướng giao quyền quyết định giá bán lẻ xăng dầu cho doanh nghiệp là bước đi phù hợp với Luật Giá năm 2023. Mặc dù vậy, cơ quan này nhấn mạnh quyền tự quyết giá phải gắn liền với cơ chế giám sát minh bạch thay vì can thiệp sâu bằng biện pháp hành chính.

VCCI cho rằng công thức tính giá quy định tại dự thảo chỉ nên đóng vai trò là căn cứ để doanh nghiệp kê khai, giải trình và phục vụ giám sát, tuyệt đối không được dùng làm công cụ áp đặt mức chi phí hay lợi nhuận ngoài phạm vi pháp luật.

Theo VCCI, yêu cầu doanh nghiệp phải phân tích biến động từng yếu tố cấu thành giá so với lần điều chỉnh trước sẽ tạo thêm gánh nặng, đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ khi giá xăng dầu thay đổi thường xuyên. Do đó, việc kiểm tra cần tập trung vào tính chính xác, trung thực của dữ liệu và việc tuân thủ pháp luật về giá, cạnh tranh, thay vì làm hạn chế quyền tự quyết giá của doanh nghiệp.

Đối với vùng sâu, vùng xa, dự thảo cho phép thương nhân đầu mối tính chi phí thực tế vào giá bán, trong khi lại khống chế mức giá tối đa đối với thương nhân phân phối độc lập. VCCI đề xuất chỉ nên áp mức giá tối đa trong giai đoạn áp dụng biện pháp bình ổn giá, hoặc cho phép thương nhân phân phối được tự xác định giá dựa trên chi phí thực tế tương tự như đầu mối.

Tại văn bản góp ý, VCCI đồng tình với quy định cho phép các thương nhân phân phối mua bán xăng dầu trực tiếp với nhau. Điều này phù hợp với Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, giúp điều tiết nguồn hàng linh hoạt cho các cửa hàng nhỏ lẻ tại địa phương khi bị gián đoạn nguồn cung.

Tuy nhiên, VCCI chỉ ra một số điểm nghẽn kỹ thuật chưa sát với thực tế. Dự thảo quy định xăng dầu mua từ thương nhân phân phối khác chỉ được bán tại hệ thống cửa hàng trực thuộc hoặc bán trực tiếp cho đơn vị tiêu dùng cuối cùng. Trong thực tế, xăng dầu cùng chủng loại thường được bơm chung vào bồn, bể tồn trữ, khiến việc tách bạch chính xác nguồn hàng để kiểm soát quyền bán tiếp là điều gần như không thể nếu thiếu phương pháp hạch toán thống nhất.

Thay vì cấm bán tiếp hoặc buộc doanh nghiệp tách bồn bể, VCCI kiến nghị kiểm soát bằng các công cụ xác thực giao dịch như hóa đơn điện tử, chứng từ giao nhận, chuyển quyền sở hữu và đối chiếu cân đối nhập - xuất - tồn.

Một trong những góp ý đáng chú ý của VCCI liên quan đến quy định coi việc “mua xăng dầu nhưng chưa đưa ra tiêu thụ trên thị trường” là hành vi đầu cơ, găm hàng. VCCI khẳng định, việc hàng hóa chưa bán ra chưa thể kết luận là đầu cơ, bởi doanh nghiệp hoàn toàn có quyền chủ động duy trì lượng tồn kho cao hơn mức tối thiểu để phục vụ kế hoạch kinh doanh và bảo đảm an toàn nguồn cung. Suy đoán vi phạm này thiếu các tiêu chí định lượng rõ ràng về thời gian, khối lượng lẫn bối cảnh thị trường.

Do đó, việc xử lý hành vi đầu cơ phải được căn cứ trên đầy đủ các dấu hiệu vi phạm cấu thành theo quy định pháp luật, không thể đánh đồng hoạt động dự trữ hợp pháp của doanh nghiệp với hành vi găm hàng bất hợp pháp.

Tại dự thảo Nghị định đặt ra điều kiện thương nhân đầu mối phải sở hữu tối thiểu 40 cửa hàng bán lẻ và hệ thống kho chứa đạt tổng sức chứa từ 15.000 m³ trở lên. Về nội dung này, VCCI kiến nghị không nâng yêu cầu sở hữu cửa hàng lên con số 40, đồng thời phân tích rõ các lý do: Yêu cầu này chưa phù hợp với chỉ đạo của Chính phủ về việc không gặt hái điều kiện quản lý dựa trên năng lực đầu vào cố định. Khả năng đáp ứng thị trường của doanh nghiệp vốn đã được quản lý qua sản lượng tổng nguồn tối thiểu và quy định dự trữ lưu thông 20 ngày.

Việc ép buộc sở hữu cửa hàng sẽ dồn doanh nghiệp vào việc đầu tư tài sản cố định, kích hoạt làn sóng thâu tóm các cửa hàng bán lẻ độc lập, làm thu hẹp khối bán lẻ nhỏ lẻ – lực lượng vốn đang góp phần duy trì tính cạnh tranh ở khâu bán buôn và bán lẻ cuối cùng. Thay vào đó, VCCI đề xuất đánh giá năng lực doanh nghiệp thông qua sản lượng cung ứng thực tế, mức độ tuân thủ dự trữ lưu thông và hệ thống hợp đồng cung ứng dài hạn.

Để ngăn ngừa nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng, VCCI kiến nghị bổ sung nguyên tắc bắt buộc thực hiện nghĩa vụ cung ứng theo hợp đồng đã ký kết giữa thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối. Khi xảy ra căng thẳng nguồn hàng, việc phân bổ phải tuân thủ nguyên tắc mới, công khai, khách quan, tuyệt đối không được ưu tiên hệ thống trực thuộc mà phân biệt đối xử với các đối tác bên ngoài hệ thống.

Tán thành quan điểm này, đại diện doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu cũng cho rằng Bộ Công Thương cần tiếp tục rà soát kỹ lưỡng tính tương thích của dự thảo với Luật Doanh nghiệp, Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh và Luật Giá nhằm kiến tạo một môi trường kinh doanh minh bạch, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và sự ổn định của thị trường.

Tú Linh