Ưu tiên đầu tư, đa dạng hóa nguồn vốn cho phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử

Dự thảo Nghị định hứa hẹn tạo ra một hành lang pháp lý đơn giản, minh bạch và dễ thực hiện. Đồng thời khắc phục những hạn chế trước đây, đáp ứng kịp thời yêu cầu phát triển ngành năng lượng nguyên tử trong giai đoạn mới.

Luật năng lượng nguyên tử mới: Cơ sở pháp lý vững chắc

Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, ngày 27/6/2025, tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội Khóa XV đã thông qua Luật Năng lượng nguyên tử (sửa đổi). Luật này sẽ tạo nền tảng vững chắc cho việc quản lý và phát triển lĩnh vực năng lượng nguyên tử tại Việt Nam. Để Luật có thể thi hành ngay từ thời điểm có hiệu lực, việc ban hành kịp thời các Nghị định quy định chi tiết là vô cùng cần thiết.

Dự thảo Nghị định của Bộ KH&CN được xây dựng dựa trên nguyên tắc phù hợp với Hiến pháp và các quy định pháp luật liên quan, đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất, đồng bộ và khả thi. Mục tiêu là thúc đẩy phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử.

Đa dạng hóa nguồn vốn và các lĩnh vực ưu tiên đầu tư

Một trong những điểm nhấn quan trọng của Dự thảo Nghị định là cơ chế đa dạng hóa nguồn vốn và xác định rõ các lĩnh vực ưu tiên đầu tư.

Nguồn vốn huy động: Ngân sách trung ương, ngân sách địa phương, cùng với các quỹ và vốn hợp pháp của doanh nghiệp sẽ được huy động để ưu tiên đầu tư vào các dự án, chương trình năng lượng nguyên tử. Nhà nước cũng cam kết bố trí ngân sách để thực hiện các hoạt động nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Nguyên tắc ưu tiên đầu tư: Các nội dung ưu tiên phải phù hợp với chiến lược, quy hoạch và kế hoạch phát triển được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Đặc biệt, ưu tiên các dự án công nghệ cao hoặc thực hiện tại địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn.

Theo dự thảo, ngân sách trung ương, địa phương cùng với quỹ và vốn hợp pháp của doanh nghiệp sẽ được huy động để ưu tiên đầu tư vào các dự án, chương trình năng lượng nguyên tử gồm:

Thứ nhất, xây dựng và vận hành dự án nhà máy điện hạt nhân.

Thứ hai, phát triển tiềm lực khoa học và công nghệ hạt nhân, tăng cường cơ sở vật chất cho nghiên cứu, ứng dụng khoa học và công nghệ trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử.

Thứ ba, phát triển công nghệ chiến lược, trong đó có phát triển công nghệ lò phản ứng hạt nhân.

Thư tư, xây dựng, vận hành, duy trì và phát triển Nền tảng số về an toàn bức xạ, an toàn hạt nhân và an ninh hạt nhân, phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử; mạng lưới quan trắc và cảnh báo phóng xạ môi trường quốc gia.

Thứ năm, xây dựng địa điểm lưu giữ, xử lý, chôn cất chất thải phóng xạ và nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng cấp quốc gia; chất thải phóng xạ cấp tỉnh.

Ngoài ra, tăng cường cơ sở vật chất - kỹ thuật, trang thiết bị và phòng thí nghiệm cho cơ sở nghiên cứu, đào tạo trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử; phát triển đồng bộ cơ sở hạ tầng, văn hóa, giáo dục, y tế, phúc lợi xã hội tại địa phương có cơ sở hạt nhân.

Phát triển khoa học công nghệ, hạ tầng và nguồn nhân lực chất lượng cao

Dự thảo Nghị định đặc biệt chú trọng đến việc phát triển đồng bộ cơ sở hạ tầng và nguồn nhân lực, yếu tố then chốt cho sự phát triển bền vững của ngành năng lượng nguyên tử.

Nhà nước bảo đảm bố trí ngân sách cho các chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cấp quốc gia. Các hoạt động công nghệ chiến lược bao gồm thử nghiệm, giải mã công nghệ, mua bí quyết công nghệ, chuyển giao công nghệ nhằm nội địa hóa và làm chủ công nghệ hạt nhân. Việc mua tài liệu thiết kế, tài liệu kỹ thuật, bí quyết công nghệ, sản phẩm mẫu để nghiên cứu cũng được chú trọng.

Đầu tư xây dựng mới, duy tu, bảo trì, nâng cấp cơ sở hạ tầng kỹ thuật phục vụ hoạt động nghiên cứu khoa học và bảo đảm an toàn bức xạ, hạt nhân.

Nhà nước có trách nhiệm đầu tư phát triển đồng bộ cơ sở hạ tầng, văn hóa, giáo dục, y tế và phúc lợi xã hội. Ưu tiên đầu tư xây dựng và nâng cấp hệ thống giao thông, điện, nước, viễn thông, xử lý môi trường, nhà ở và các công trình công cộng. Hỗ trợ xây dựng, cải tạo các cơ sở giáo dục phổ thông, dạy nghề, đào tạo kỹ thuật để phục vụ đào tạo nguồn nhân lực tại chỗ.

Tăng cường năng lực hệ thống y tế cơ sở, đầu tư trang thiết bị, nâng cao chất lượng khám chữa bệnh và khả năng ứng phó sự cố bức xạ, hạt nhân. Ngoài ra, đầu tư phát triển các cơ sở văn hóa, công trình an sinh xã hội, hỗ trợ chính sách việc làm, nâng cao thu nhập cho người bị ảnh hưởng trực tiếp bởi dự án.

Chú trọng đào tạo, bồi dưỡng, phát triển đội ngũ nhân lực quản lý nhà nước, nghiên cứu, triển khai và hỗ trợ kỹ thuật trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử.

Tuấn Kiệt