Úc tạm dừng nhập khẩu trái bưởi tươi, Bộ Nông nghiệp chỉ đạo khắc phục

Sáng ngày 16/9, tại cuộc họp báo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, ông Nghiêm Quang Tuấn - Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đã chính thức thông tin về việc Úc tạm ngừng nhập khẩu bưởi tươi từ Việt Nam.

Quyết định tạm dừng do Giám đốc An ninh sinh học Úc ban hành ngày 14/9 và chính thức có hiệu lực từ ngày 15/9 (theo giờ chuẩn miền Đông Úc). Thời hạn tạm dừng ban đầu là 6 tháng, tuy nhiên phía Úc cảnh báo lệnh này có thể gia hạn nếu các tồn tại kỹ thuật chưa được xử lý triệt để.

Đáng chú ý, động thái này diễn ra chỉ sau khoảng 5 tháng kể từ khi những lô bưởi tươi đầu tiên của Việt Nam xuất khẩu chính ngạch sang Úc vào tháng 4/2026.

Đối với lô hàng đã được cấp giấy chứng nhận kiểm dịch trước ngày 15/9, phía Úc vẫn cho phép nhập cảnh nhưng sẽ tiến hành kiểm tra chặt chẽ tại cửa khẩu và áp dụng biện pháp xử lý khi cần thiết. Đối với lô hàng cấp chứng nhận từ ngày 15/9 trở đi, cơ quan kiểm dịch thực vật Việt Nam phải dừng cấp phép và Úc sẽ không cho phép nhập cảnh.

Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, nguyên nhân dẫn đến quyết định trên bắt nguồn từ đợt kiểm tra thực tế của Bộ Nông nghiệp, Thủy sản và Lâm nghiệp Úc (DAFF) diễn ra từ ngày 22 đến 28/8 tại các vùng trồng và cơ sở đóng gói ở Vĩnh Long, TP.HCM và Cần Thơ.

Thống kê từ phía Úc cho thấy, kể từ khi mở cửa vào tháng 4/2026, có khoảng 70% số lô bưởi xuất khẩu từ Việt Nam có triệu chứng liên quan đến sinh vật gây hại (chủ yếu là tác nhân do nấm). Dù chưa phát hiện các đối tượng kiểm dịch nguy hiểm như rầy chổng cánh châu Á hay bệnh loét cam quýt, nhưng tỷ lệ nhiễm nấm cao đã vi phạm các cam kết an toàn sinh học.

Đoàn chuyên gia Úc đã chỉ ra loạt hạn chế cụ thể tại chuỗi cung ứng của Việt Nam. Tại vùng trồng, một bộ phận nông dân chưa nắm rõ các điều kiện đối với bưởi xuất khẩu. Nhật ký sản xuất, hồ sơ theo dõi sinh vật gây hại còn thiếu; mẫu biểu chưa thống nhất. Quy trình quản lý dịch hại cũng chưa đồng bộ, đặc biệt là ở phương pháp và mật độ đặt bẫy, thời gian thay bẫy, tần suất kiểm tra và cách ghi nhận kết quả.

Tại các cơ sở đóng gói, việc lựa chọn, phân loại và loại bỏ quả có dấu hiệu sâu bệnh chưa đáp ứng yêu cầu. Quy trình xử lý bưởi bằng chlorine cũng chưa được thực hiện thống nhất. Đoàn chuyên gia Úc còn chỉ ra những lỗ hổng trong kiểm tra, giám sát và truy xuất nguồn gốc.

Ngay sau khi nhận được thông báo từ phía Úc, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đã có văn bản gửi Sở Nông nghiệp và Môi trường các tỉnh, thành phố để khẩn trương rà soát toàn bộ các vùng trồng và cơ sở đóng gói đã được cấp mã số. Tổ chức kiểm tra, đánh giá từng vùng trồng từ cơ sở đóng gói theo các yêu cầu, nội dung theo yêu cầu, điều kiện nhập khẩu của phía Úc.

Đề nghị các địa phương yêu cầu chủ các mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói thực hiện các biện pháp khắc phục và tổ chức kiểm tra, đánh giá sau khi hoàn thành việc khắc phục. Đồng thời tăng cường tổ chức tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật cho các chủ vùng trồng, cơ sở đóng gói về các yêu cầu của phía Úc để cùng tổ chức triển khai thực hiện.

Song song đó tổ chức giám sát các vi sinh vật gây hại, thống nhất phương pháp, mật độ và thời gian đặt bẫy, ghi chép và lưu đầy đủ các hồ sơ để phục vụ hậu kiểm.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp cho biết, việc tạm dừng nhập khẩu bưởi để khắc phục theo yêu cầu riêng của thị trường Úc, không ảnh hưởng tới việc xuất khẩu bưởi đi các thị trường khác. Trong thời gian tới Bộ sẽ phối hợp, hướng dẫn các địa phương xử lý các yêu cầu mà phía Úc đề ra. Từ đó, Bộ sẽ đàm phán để phía bạn mở cửa trở lại sớm hơn so với thời gian 6 tháng.

Tính đến năm 2025, diện tích trồng bưởi tại Việt Nam đã vượt 100.000 ha (tăng gấp đôi so với năm 2015) với tổng sản lượng đạt gần 1 triệu tấn. Cây bưởi trở thành dòng cây ăn quả chủ lực tại ĐBSCL, Đồng bằng sông Hồng và Trung du miền núi phía Bắc, tập trung vào các giống bưởi chất lượng cao như bưởi da xanh, bưởi Năm Roi và bưởi Diễn.

Trước khi gia nhập thị trường Úc, trái bưởi Việt Nam đã mở cửa thành công xuất khẩu chính ngạch sang Mỹ (tháng 10/2022), New Zealand (tháng 11/2022) và Hàn Quốc (tháng 7/2024).

Việc Úc tạm dừng nhập khẩu là lời cảnh báo quan trọng đối với các vùng trồng và doanh nghiệp xuất khẩu trong việc duy trì nghiêm ngặt rào cản kỹ thuật và an toàn sinh học sau khi đã mở cửa thị trường thành công.

Minh Anh