Tỷ lệ chi ngân sách nhà nước cho giáo dục chưa đạt mức tối thiểu 20%

Dưới góc nhìn tổng thể, từ năm 2013 đến năm 2024, theo báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, tỷ lệ chi ngân sách nhà nước dành cho giáo dục và đào tạo chưa bao giờ đạt mức tối thiểu 20% như quy định trong Luật Giáo dục và Nghị quyết 29-NQ/TW. 

Trong suốt giai đoạn này, tỷ lệ thực chi thường xuyên chiếm khoảng 83,4% trong khi phần chi đầu tư chỉ dao động ở mức 17,6%, chưa đủ đáp ứng yêu cầu cải thiện và mở rộng hạ tầng giáo dục, đặc biệt phục vụ cho chương trình giáo dục mầm non và phổ thông từ năm học 2025 - 2026. Các địa phương dự kiến cần xây dựng thêm hơn 75.000 phòng học kiên cố, gần 67.000 phòng học tiêu chuẩn, hàng chục nghìn phòng bộ môn, phòng thư viện, nhà nội trú và nhà công vụ cho giáo viên để đáp ứng quy định sĩ số và chất lượng học tập. Mặc dù nhiều nơi đã kiên trì huy động nguồn lực xã hội hóa, áp dụng chính sách ưu đãi về đất đai, thuế, tín dụng để đầu tư phát triển trường lớp, tỷ lệ phòng học kiên cố toàn quốc hiện đạt khoảng 89,6%, nhưng cơ sở vật chất vẫn còn thiếu hụt ở nhiều vùng, nhất là miền núi và vùng sâu vùng xa.

Đối chiếu số liệu từ các cơ quan như Bộ Giáo dục và Đào tạo, Tổng cục Thống kê và Quốc hội cho thấy rõ sự chênh lệch và thiếu đồng bộ. Trong khi báo cáo của Quốc hội ghi nhận tỷ lệ dự chi cho giáo dục khoảng 14 - 15%, số liệu Tổng cục Thống kê cũng chỉ xác nhận tỷ lệ thực chi giáo dục dao động quanh mức 13 - 17%. Ngay cả theo số liệu của Bộ Giáo dục và Đào tạo, năm cao nhất cũng mới chỉ đạt 19,1% năm 2019, các năm khác dao động từ 15,7 đến hơn 18%.

Những con số này cho thấy việc không đạt được mức chi ít nhất 20% tổng chi ngân sách nhà nước là thực trạng kéo dài suốt hơn một thập kỷ. Hệ quả là hoạt động đổi mới chương trình giáo dục, biên soạn sách giáo khoa mới, cải thiện chất lượng đội ngũ nhà giáo, kiện toàn cơ sở vật chất và hỗ trợ giáo viên, học sinh vùng khó khăn vẫn chưa được đảm bảo đầy đủ.

Trước tình hình này, Bộ Chính trị đã ban hành Kết luận số 91‑KL/TW, yêu cầu tiếp tục thực thi Nghị quyết 29, đồng thời xác định giáo dục là quốc sách hàng đầu; Nhà nước phải bảo đảm ngân sách cho giáo dục tối thiểu 20% tổng chi ngân sách Nhà nước, điều chỉnh theo tăng trưởng kinh tế, và ưu tiên đầu tư cho các lĩnh vực giáo dục bắt buộc, phổ cập và vùng khó khăn. Các cơ sở giáo dục đại học và nghề nghiệp cũng được yêu cầu tăng cường nguồn lực để tạo đột phá về chất lượng đào tạo. Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các địa phương đề xuất chính phủ và Quốc hội điều chỉnh dự toán ngân sách hàng năm nhằm đảm bảo mục tiêu này, đồng thời thúc đẩy xã hội hóa đầu tư, minh bạch hóa công khai ngân sách và quy trách nhiệm cụ thể khi tỷ lệ chi không đạt theo yêu cầu.

Tóm lại, mặc dù Việt Nam đã có những nỗ lực rõ rệt trong nâng cao tỷ lệ chi ngân sách cho giáo dục, nhưng từ năm 2013 đến 2024, tỷ lệ thực hiện chưa từng đạt mức luật định 20%. Việc khắc phục đòi hỏi sự phối hợp giữa các cơ quan chính quyền, minh bạch về số liệu, chế tài rõ ràng, và đặc biệt là nâng cao mức đầu tư đầu tư cho cơ sở vật chất cũng như hỗ trợ học sinh, sinh viên vùng khó khăn để đảm bảo thực thi nghị quyết một cách hiệu quả.

PV