Truy xuất nguồn gốc - "lá chắn” bảo vệ thương hiệu Việt

Theo Thông tư số 31/2026/TT-BCT của Bộ Công Thương, bắt đầu từ ngày 1/7/2026, các sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro cao thuộc phạm vi quản lý của Bộ bắt buộc phải thực hiện truy xuất nguồn gốc trước khi lưu thông trên thị trường. Đây là bước cụ thể hóa Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa số 78/2025/QH15 và Nghị định số 37/2026/NĐ-CP.

Theo kế hoạch, từ 1/7/2026, doanh nghiệp bắt đầu đăng ký tài khoản, nhận mã định danh và xác thực thông tin trên hệ thống. Từ 1/1/2027, việc truy xuất nguồn gốc phải được thực hiện đầy đủ trước khi hàng hóa thuộc diện áp dụng được đưa ra lưu thông.

Bộ Công Thương cũng đã vận hành tập trung Hệ thống truy xuất nguồn gốc hàng hóa VeriGoods (địa chỉ: verigoods.vn) nhằm tiếp nhận, lưu trữ và kết nối dữ liệu từ doanh nghiệp. Tính đến hết tháng 5/2026, hệ thống đã xác thực hơn 1 triệu mã sản phẩm, tạo nền tảng dữ liệu vững chắc cho giai đoạn mới.

Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp hiện nay vẫn hiểu đơn giản truy xuất nguồn gốc là dán một mã QR lên sản phẩm. Theo các chuyên gia, giá trị cốt lõi của truy xuất nguồn gốc không nằm ở chiếc tem hay mã QR được dán trên sản phẩm, mà nằm ở khả năng xác thực dữ liệu phía sau. Khi toàn bộ thông tin về nguồn gốc sản phẩm được lưu trữ trên hệ thống dữ liệu số, việc làm giả sẽ khó khăn hơn nhiều so với việc chỉ sao chép bao bì hoặc nhãn mác.

Tại Toạ đàm "Truy xuất nguồn gốc - lá chắn bảo vệ doanh nghiệp và người tiêu dùng" diễn ra mới đây, ông Trần Hữu Linh – Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) nhận định: “Truy xuất nguồn gốc là khả năng theo dõi và nhận diện sản phẩm xuyên suốt từ nguyên liệu đầu vào, sản xuất, vận chuyển đến phân phối. Doanh nghiệp muốn quản lý tốt hơn, muốn thị trường minh bạch hơn thì phải triển khai truy xuất nguồn gốc”.

Ông Linh cũng nhấn mạnh rằng trong bối cảnh hội nhập, đây đã trở thành “luật chơi” mới. Ví dụ, từ năm 2027, EU sẽ yêu cầu “hộ chiếu sản phẩm” đối với hàng dệt may, giày dép.

Đồng quan điểm, ông Phạm Văn Quân – Chủ tịch Công ty CP Công nghệ Checkee phân tích kỹ hơn về góc độ kỹ thuật: “Phía sau mã QR phải là một hệ thống dữ liệu được xây dựng xuyên suốt toàn bộ chuỗi cung ứng. Khi các dữ liệu về sản xuất, vận chuyển, điểm bán được liên thông, DN mới có thể thực sự kiểm soát sản phẩm và khai thác giá trị của dữ liệu”.

Cũng theo ông Quân, công nghệ hiện đại cho phép mỗi sản phẩm được xác minh trực tiếp trên hệ thống số, giúp bảo vệ thương hiệu tối ưu trước tình trạng hàng giả, hàng nhái tinh vi.

Thực tế cho thấy, truy xuất nguồn gốc mang lại lợi ích đa chiều. Đối với doanh nghiệp, giúp số hóa vòng đời sản phẩm, kiểm soát kênh phân phối và hạn chế gian lận. Như tại Gas South, việc số hóa 14 triệu vỏ bình gas đã giúp ngăn chặn tình trạng chiếm dụng vỏ bình và làm giả thương hiệu. Hay tại Công ty Lâm Thao, hệ thống này giúp quản lý phân phối theo vùng miền và chăm sóc khách hàng trực tiếp.

Đối với người tiêu dùng, được cung cấp công cụ kiểm chứng thông tin miễn phí về tên sản phẩm, đơn vị sản xuất, số lô, hạn sử dụng.... Tỷ lệ người dân chủ động quét mã đã tăng lên gần 90%, cho thấy nhận thức thị trường đang thay đổi rõ rệt. Đối với cơ quan quản lý, có căn cứ xác thực để đấu tranh chống hàng giả thay vì chỉ dựa vào cảm quan.

Dù mang lại lợi ích lớn, nhưng các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) vẫn gặp khó khăn về chi phí đầu tư và năng lực công nghệ. Một số doanh nghiệp còn tâm lý e ngại minh bạch vì sợ áp lực giám sát.

Để hỗ trợ, Bộ Công Thương khuyến khích các đơn vị nhỏ sử dụng các nền tảng dùng chung như verigoods.vn để giảm chi phí. Đặc biệt, những sản phẩm tự nguyện tham gia sẽ được cấp dấu hiệu nhận diện “tích xanh”, giúp nâng cao uy tín trên các sàn thương mại điện tử và bao bì sản phẩm.

Trong bối cảnh hàng hóa Việt Nam đang tham gia ngày càng sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, đầu tư cho truy xuất nguồn gốc không chỉ là đáp ứng yêu cầu của thị trường mà còn là bước đi cần thiết để xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, phát triển bền vững và nâng cao vị thế thương hiệu Việt trong thời đại số.

Minh Phương