Trao quyền mạnh cho địa phương, đẩy nhanh tiến độ xử lý nhà, đất dôi dư sau sắp xếp

Địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm

Bộ Tài chính vừa tổ chức Hội nghị triển khai Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP ngày 24/6/2026 của Chính phủ về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn cho biết việc quản lý, sắp xếp và xử lý tài sản công, nhất là nhà, đất dôi dư, không chỉ nhằm bảo đảm cơ sở vật chất phục vụ hoạt động của bộ máy mới mà còn là nhiệm vụ khơi thông nguồn lực, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, tạo động lực cho phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, nhiệm vụ phía trước vẫn còn rất nặng nề khi cả nước còn trên 11.000 cơ sở nhà, đất đã hoàn thành thu hồi hoặc chuyển giao về địa phương nhưng cần tiếp tục xử lý để đưa vào khai thác hiệu quả.

Ông Tạ Anh Tuấn nhấn mạnh, yêu cầu của Đảng và Nhà nước không chỉ dừng ở việc hoàn thành các thủ tục hành chính hay xác định cơ quan quản lý tài sản mà quan trọng hơn là mọi cơ sở nhà, đất dôi dư phải thực sự được đưa vào sử dụng, tạo ra giá trị mới, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, tuyệt đối không để tài sản công bị bỏ trống, xuống cấp hoặc gây thất thoát, lãng phí. Vì vậy, Bộ Tài chính đã tham mưu Chính phủ ban hành Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP với các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính.

Theo ông Tuấn, tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết là phân cấp, phân quyền mạnh hơn đi đôi với phân định rõ trách nhiệm; đơn giản hóa thủ tục hành chính; tạo điều kiện để địa phương chủ động quyết định và tổ chức thực hiện; đồng thời bảo đảm công khai, minh bạch, chặt chẽ, phòng ngừa thất thoát, tiêu cực, lấy hiệu quả kinh tế - xã hội làm thước đo trong xử lý tài sản công. Theo đó, địa phương không chỉ là cơ quan tổ chức thực hiện mà còn được trao các cơ chế đặc thù để đẩy nhanh tiến độ xử lý theo đúng tinh thần "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm".

Thứ trưởng Tạ Anh Tuấn cho rằng cơ chế chỉ tạo hành lang pháp lý, còn yếu tố quyết định vẫn là trách nhiệm, quyết tâm và hành động của từng bộ, ngành, địa phương. Thực tế cho thấy, cùng một cơ chế nhưng nơi nào người đứng đầu quyết liệt chỉ đạo, huy động được cả hệ thống chính trị vào cuộc thì nơi đó đạt kết quả tích cực.

Do đó, lãnh đạo Bộ Tài chính đề nghị, các bộ, ngành và UBND các tỉnh, thành phố xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm của năm 2026; tập trung chỉ đạo quyết liệt, phân công rõ trách nhiệm, đẩy nhanh tiến độ xử lý và khai thác hiệu quả nhà, đất dôi dư. Người đứng đầu phải trực tiếp chỉ đạo và chịu trách nhiệm toàn diện về tiến độ, chất lượng và hiệu quả thực hiện theo đúng chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ; đồng thời đây cũng là một trong những tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu theo Công điện số 39/CĐ-TTg.

"Khai thác hiệu quả hàng chục nghìn cơ sở nhà, đất dôi dư không chỉ là nhiệm vụ mà còn là trách nhiệm chính trị, là thước đo quyết tâm của mỗi cấp, mỗi ngành trong cuộc đấu tranh chống lãng phí. Mỗi cơ sở nhà, đất được đưa vào khai thác sẽ là một nguồn lực được khơi thông, đóng góp thiết thực cho phát triển kinh tế - xã hội của địa phương và đất nước", ông Tuấn nhấn mạnh.

Cắt giảm thủ tục, tạo điều kiện đưa nhà, đất dôi dư vào khai thác

Làm rõ những điểm mới của Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP, ông Nguyễn Tân Thịnh, Cục trưởng Cục Quản lý công sản (Bộ Tài chính) lưu ý: Nghị quyết lần này quy định rõ đối với các cơ sở nhà, đất dôi dư thuộc diện chuyển giao về địa phương thì được chuyển giao nguyên trạng, bao gồm cả tài sản của cơ quan trung ương và địa phương.

Đáng chú ý, việc chuyển giao vẫn được thực hiện ngay cả khi cơ sở nhà, đất chưa có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thiếu hồ sơ pháp lý, chưa xử lý xong việc lấn chiếm hoặc chưa xác định rõ ranh giới. Ông Nguyễn Tân Thịnh cho rằng, sau khi các cơ quan không còn nhu cầu sử dụng thì địa phương là nơi có đầy đủ công cụ và nguồn lực để tiếp tục xử lý, khai thác hiệu quả các cơ sở nhà, đất này.

"Nhà, đất là nguồn lực. Chuyển về cho địa phương là chuyển nguồn lực, không chỉ là nguồn lực hôm nay mà còn là nguồn lực của ngày mai", ông Nguyễn Tân Thịnh nhấn mạnh. Tuy nhiên, ông Nguyễn Tân Thịnh cũng lưu ý, việc chuyển giao không có nghĩa cơ quan bàn giao được miễn trách nhiệm.

Theo Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP, cơ quan, tổ chức, đơn vị có nhà, đất chuyển giao vẫn phải theo dõi đến cùng quá trình bàn giao, phối hợp xác định ranh giới, hoàn thiện hồ sơ và chịu trách nhiệm đối với những nội dung liên quan. Đồng thời, các tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm trong quản lý, sử dụng nhà, đất vẫn bị xem xét, xử lý theo quy định. Bên cạnh đó, Nghị quyết cũng quy định rõ không áp dụng cơ chế chuyển giao nguyên trạng đối với các cơ sở nhà, đất đang có tranh chấp về quyền sử dụng đất.

Ông Thịnh cho rằng trường hợp có lấn chiếm thì vẫn được chuyển giao để tiếp tục xử lý theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên, nếu đang có tranh chấp về quyền sử dụng đất thì chưa xác định được chủ thể có quyền, do đó không thể thực hiện chuyển giao. Ngoài ra, đối với các trường hợp sử dụng sai mục đích, cho thuê sai quy định hoặc liên doanh, liên kết không đúng quy định thì phải xử lý dứt điểm trước khi chuyển giao. 

Một điểm mới khác được ông Nguyễn Tân Thịnh nhấn mạnh là các cơ sở nhà, đất sau khi chuyển giao về địa phương được phép bố trí sử dụng tạm thời cho các cơ quan, đơn vị nếu phát sinh nhu cầu.

Theo ông Thịnh, trước đây cơ chế này chỉ áp dụng đối với nhà, đất đã thu hồi. Nay phạm vi được mở rộng để tạo điều kiện cho các địa phương chủ động bố trí trụ sở làm việc trong quá trình sắp xếp đơn vị hành chính. Đồng thời, nghị quyết cũng mở cơ chế chuyển đổi công năng đối với các cơ sở nhà, đất dôi dư. Theo đó, nếu UBND cấp xã có nhu cầu chuyển đổi sang mục đích công cộng như công viên, vườn hoa, cây xanh hoặc các công trình phục vụ cộng đồng thì Chủ tịch UBND cấp xã được quyết định chuyển đổi công năng, không phải thực hiện quy trình xử lý thông thường.

Phát biểu kết luận, Thứ trưởng Tạ Anh Tuấn lưu ý Bộ Tài chính đề nghị các bộ, ngành, địa phương khẩn trương triển khai Nghị quyết về xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư, bảo đảm đúng quy định, đúng tiến độ và nâng cao hiệu quả quản lý tài sản công. Trên cơ sở yêu cầu về kết quả và tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư, các địa phương được yêu cầu nhanh chóng xây dựng kế hoạch thực hiện, trong đó xác định rõ công việc, lộ trình, thời hạn hoàn thành, kết quả đầu ra và trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị, cá nhân. 

Bộ Tài chính cũng yêu cầu rà soát toàn bộ các cơ sở nhà, đất dôi dư thuộc phạm vi quản lý, cập nhật đầy đủ, chính xác số liệu về những cơ sở đã xử lý và những cơ sở còn tiếp tục thực hiện. Cục Quản lý công sản phối hợp với Cục Công nghệ thông tin và chuyển đổi số xây dựng phần mềm theo dõi tiến độ, hướng dẫn địa phương cập nhật dữ liệu, phục vụ đánh giá kết quả triển khai Nghị quyết.

Bên cạnh đó, lãnh đạo UBND cấp tỉnh được đề nghị trực tiếp chỉ đạo hoặc giao Sở Tài chính chủ trì thành lập các đoàn công tác, hướng dẫn, đôn đốc các xã, phường, nhất là địa bàn khó khăn, vùng sâu, vùng xa, nơi có nhiều cơ sở nhà, đất dôi dư. Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, cần xây dựng KPI để đánh giá việc thực hiện các nhiệm vụ theo chủ trương của Thủ tướng Chính phủ. Việc triển khai chính sách phải bảo đảm công khai, minh bạch, có kiểm tra, giám sát, kịp thời xử lý các trường hợp lợi dụng chính sách để trục lợi.

Ngoài ra, Bộ Tài chính đề nghị các cơ quan báo chí tăng cường thông tin, tuyên truyền về cơ chế, chính sách, tiến độ và kết quả thực hiện; đồng thời phát hiện, biểu dương các cách làm hiệu quả để nhân rộng trong thực tế.

Mạnh Nghiệp