Trám đen Hà Châu - đặc sản dân dã của người dân xứ chè

"Dù ai đi ngược về xuôi

Nhớ mùa nham trám Hà Châu mà về".

Không chỉ nổi tiếng với cây chè, Thái Nguyên còn được biết đến với rất nhiều món ăn dân dã đậm hương vị đặc trưng, trong đó có nham trám làm từ quả trám đen ở xã Hà Châu, huyện Phú Bình. 

Cây trám đen được trồng ở Hà Châu từ hàng trăm năm trước, thuộc nhóm cây thân gỗ, ra hoa vào tháng Hai, quả chín và cho thu hoạch từ tháng Bảy đến tháng Chín âm lịch hằng năm. Do hợp thổ nhưỡng nên quả trám trồng ở Hà Châu rất đặc biệt: bùi, thơm, chặt thịt hơn hẳn trám được trồng ở các địa phương khác, bởi thế trám đen đã trở thành đặc sản của mảnh đất này.

Đến kỳ thu hoạch, người dân hầu như không phải mang ra chợ, tư thương về đặt mua tận nhà, thậm chí còn đặt mua cả cây khi trám bắt đầu đơm quả. Nhiều người ở tận Hà Nội, Hải Phòng cũng tìm đến Hà Châu mua trám. Quả trám Hà Châu nhờ thế vươn khỏi Thái Nguyên về nhiều miền đất nước.

Quả trám là một trong những món ăn dân dã được nhiều người yêu thích. Người ta có thể chế biến quả trám đen thành nhiều món ăn khác nhau như: Om trám và nấu trám thành xôi trám; trám kho thịt, cá; gỏi trám và đặc biệt là món nham trám đã trở thành đặc sản nổi tiếng của người dân Hà Châu. 

Hầu hết các hộ gia đình ở Hà Châu, già trẻ ai cũng biết làm nham trám. Đặc biệt, hiện nay để phục vụ nhu cầu thưởng thức đặc sản của địa phương với du khách, các nhà hàng trên địa bàn Hà Châu, Phú Bình đều có món này trong thực đơn. Ngoài nham, trám đen còn làm được rất nhiều món ăn khác như kho với thịt, cá, nấu xôi, ngâm mắm... 

Theo tìm hiểu, cùi trám chứa đạm, béo, đường, vitamin, đặc biệt là vitamin C, B1, PP; chất xơ; các chất khoáng như canxi, sắt, kẽm, photpho, kali, magie, carroten;... rất có lợi cho sức khỏe. Trong Đông y, trám có vị chua, ngọt, chát, tính ấm…, là vị thuốc trị nhiều bệnh, như viêm phế quản, kiết lỵ, viêm da, đau nhức xương khớp, thanh nhiệt cơ thể…

Tuấn Linh (t/h)