Tổng quan bức tranh giáo dục Việt Nam giai đoạn 2026–2035: Chọn điểm nghẽn để bứt tốc

Những năm gần đây, giáo dục liên tiếp được đặt ở vị trí trung tâm trong các nghị quyết lớn của Đảng và Nhà nước. Tinh thần xuyên suốt là đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, coi con người là trung tâm, tri thức là động lực phát triển.

Giai đoạn 2026–2035 sẽ chứng kiến việc hoàn thiện và đồng bộ hóa hệ thống pháp luật liên quan đến giáo dục: sửa đổi, bổ sung các luật chuyên ngành, xây dựng hành lang pháp lý cho tự chủ đại học, đổi mới quản trị nhà trường, cũng như ban hành các cơ chế đặc thù về tài chính và nhân sự. Đây được xem là bước đi then chốt để giải quyết tình trạng chồng chéo, thiếu linh hoạt và phân cấp chưa rõ ràng – vốn là những điểm nghẽn kéo dài nhiều năm.

Chương trình mục tiêu quốc gia: Đầu tư lớn, kỳ vọng lớn

Theo định hướng của Chính phủ, Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển giáo dục giai đoạn 2026–2035 sẽ chia làm hai chặng:

2026–2030: Tập trung xử lý các tồn tại cấp bách như thiếu giáo viên, chênh lệch chất lượng vùng miền, cơ sở vật chất xuống cấp, quá tải ở đô thị lớn.

2031–2035: Nâng cao chất lượng toàn diện, hướng tới chuẩn mực khu vực và quốc tế, đặc biệt ở giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học.

Nguồn lực đầu tư được xác định ở mức ưu tiên cao, với cam kết duy trì tỷ lệ chi ngân sách cho giáo dục ở mức tối thiểu 20%, đồng thời đẩy mạnh xã hội hóa, huy động nguồn lực từ doanh nghiệp và cộng đồng.

Giới chuyên gia nhận định quy mô đầu tư lớn sẽ chỉ phát huy hiệu quả nếu đi kèm cơ chế giám sát minh bạch và trao quyền thực chất cho cơ sở giáo dục.

Tháo gỡ ba “điểm nghẽn” cốt lõi

Thứ nhất, đội ngũ nhà giáo.

Tình trạng thiếu giáo viên, đặc biệt ở bậc mầm non và vùng sâu, vùng xa, đặt ra yêu cầu cải cách mạnh mẽ về tuyển dụng, đào tạo và đãi ngộ. Dự thảo các chính sách mới hướng tới nâng vị thế nghề giáo, bảo đảm thu nhập tương xứng và tạo động lực phát triển chuyên môn.

Thứ hai, chất lượng và tính liên thông của chương trình.

Việc triển khai chương trình giáo dục phổ thông mới cần được đánh giá tổng thể để điều chỉnh phù hợp thực tiễn. Đồng thời, tăng cường liên kết giữa giáo dục phổ thông – giáo dục nghề nghiệp – đại học nhằm giảm tình trạng “thừa thầy thiếu thợ”.

Thứ ba, quản trị và tự chủ.

Trao quyền tự chủ thực chất cho các trường đại học, gắn trách nhiệm giải trình với hiệu quả hoạt động, được xem là chìa khóa nâng cao năng lực cạnh tranh. Ở bậc phổ thông, đổi mới quản trị nhà trường theo hướng minh bạch, ứng dụng công nghệ số sẽ là xu thế tất yếu.

Một trong những mục tiêu quan trọng của chiến lược 2026–2035 là bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục. Các chính sách miễn, giảm học phí; hỗ trợ học sinh vùng khó khăn; đầu tư ký túc xá, bán trú… tiếp tục được mở rộng.

Song song đó, giáo dục Việt Nam đặt mục tiêu hội nhập sâu rộng, nâng cao năng lực ngoại ngữ, đặc biệt là tiếng Anh; thúc đẩy chuyển đổi số; tăng cường hợp tác quốc tế trong đào tạo và nghiên cứu.

Đến năm 2035, hệ thống giáo dục được kỳ vọng đạt trình độ tiên tiến trong khu vực, một số lĩnh vực tiệm cận chuẩn mực quốc tế.

Thực tiễn cho thấy, không ít chủ trương đúng đắn đã gặp khó khăn khi triển khai do thiếu đồng bộ giữa trung ương và địa phương, hoặc do cơ chế phân bổ nguồn lực chưa hợp lý. Vì vậy, thách thức lớn nhất của giai đoạn 2026–2035 không chỉ là ban hành chính sách mới, mà còn là bảo đảm thực thi hiệu quả.

Chọn đúng “điểm nghẽn” – từ thể chế, tài chính đến con người – sẽ quyết định khả năng bứt tốc của giáo dục Việt Nam trong thập kỷ tới. Khi giáo dục được đặt ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển quốc gia, những cải cách hôm nay sẽ định hình chất lượng nguồn nhân lực và sức cạnh tranh của đất nước trong nhiều thập niên sau.

Hoàng Anh