Tổng Kiểm toán nhà nước: Khung kiến trúc số phải đi trước một bước

Báo cáo tóm tắt tại phiên họp, Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin Phạm Huy Thông và đại diện đơn vị tư vấn cho biết, sau hơn 3 tháng làm việc khẩn trương và phối hợp chặt chẽ với các đơn vị trong Ngành, Dự thảo Khung kiến trúc số của KTNN đã cơ bản hoàn thành.

Khung kiến trúc số xác lập mô hình tổng thể gồm 4 tầng nấc: Hạ tầng số và an ninh mạng; Dữ liệu và nền tảng lõi; Ứng dụng và nghiệp vụ dùng chung; Kênh tương tác và đo lường hiệu quả. Đi kèm với đó là 5 mô hình tham chiếu chi tiết về nghiệp vụ (BRM), dữ liệu (DRM), ứng dụng (ARM), công nghệ (TRM) và an toàn thông tin (SRM). 

Phát biểu chỉ đạo và kết luận phiên họp, Tổng Kiểm toán Nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa, Trưởng Ban Chỉ đạo đánh giá cao nỗ lực của Cục Công nghệ thông tin và đơn vị tư vấn trong việc hoàn thành khối lượng công việc lớn trong thời gian ngắn.

Đồng thời khẳng định, Kiểm toán Nhà nước xác định chuyển đổi số là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, được triển khai bài bản, thực chất, trong đó đầu tư cho công nghệ phải tạo ra hiệu quả trực tiếp đối với công tác chuyên môn. Trong đó,  Khung kiến trúc số là cơ sở quan trọng để quy hoạch tổng thể, tránh tình trạng đầu tư phân tán, manh mún và trùng lặp. 

Chỉ đạo cụ thể về việc hoàn thiện Khung, Tổng Kiểm toán nhà nước yêu cầu:

Điều chỉnh mốc thời gian về năm 2030: Dự thảo hiện đang đặt tầm nhìn đến năm 2031, cần điều chỉnh lại thành mốc năm 2030 để khớp đúng với Chiến lược phát triển Kiểm toán nhà nước đến năm 2030 (theo Nghị quyết số 999 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội) và định hướng chung của cả nước. Toàn bộ lộ trình phân kỳ 3 giai đoạn cũng phải rà soát, tính toán lại cho tương thích với mốc thời gian này.

Kế thừa và làm rõ bản sắc đặc thù: Xây dựng Khung kiến trúc số không phải là “phá đi làm lại” từ đầu mà là kế thừa khung kiến trúc giai đoạn trước, giữ lại những gì phù hợp, loại bỏ điểm bất hợp lý và bổ sung những công nghệ mới. Đặc biệt, Khung phải thể hiện đậm nét tính chất đặc thù của KTNN - một cơ quan kiểm toán độc lập, vận hành theo hệ thống ngành dọc tập trung từ Trung ương đến các KTNN khu vực.

Xuất phát từ bài toán nghiệp vụ: “Tư vấn chỉ giúp giải bài toán kỹ thuật, còn muốn gì thì chính các đơn vị nghiệp vụ phải nói rõ”. Tổng Kiểm toán nhà nước yêu cầu thủ trưởng các đơn vị nghiệp vụ phải trực tiếp vào cuộc, chuẩn bị sẵn quy trình nghiệp vụ lõi để bên công nghệ số hóa, dứt khoát không được phó mặc hay khoán trắng cho Cục CNTT.

Chủ động về dữ liệu kiểm toán: Dữ liệu là tài nguyên, là “máu” của quản trị hiện đại. KTNN có hơn 11.000 đối tượng kiểm toán ở nhiều ngành nghề khác nhau, do đó không thể áp dụng chung một công thức thu thập số liệu. Đơn vị chuyên môn không thể ngồi chờ dữ liệu có sẵn từ bên ngoài mà phải chủ động đề xuất danh mục dữ liệu cần khai thác, hoàn thiện hành lang pháp lý để yêu cầu đối tượng kiểm toán cung cấp dữ liệu số chi tiết.

Bản chất của kiểm toán số: Kiểm toán từ xa và kiểm toán dựa trên dữ liệu là để phát hiện sớm, cảnh báo từ sớm, từ xa các dấu hiệu sai phạm, rủi ro, qua đó rút ngắn thời gian kiểm toán tại chỗ (từ 60 ngày xuống còn khoảng 10 - 12 ngày). Tuy nhiên, kiểm toán số đóng vai trò hỗ trợ, nâng cao chất lượng bằng chứng, chứ không thay thế hoàn toàn việc kiểm toán trực tiếp và xét đoán chuyên môn của kiểm toán viên.

Tổng Kiểm toán nhà nước yêu cầu các đơn vị gửi góp ý bằng văn bản về Cục CNTT chậm nhất trong chiều ngày 28/9/2026; giao Cục CNTT phối hợp chặt chẽ với tư vấn hoàn thiện Dự thảo để ký ban hành Khung kiến trúc số trước ngày 30/9/2026 theo đúng kế hoạch đề ra. Tinh thần chỉ đạo là không quá cầu toàn, cần sớm ban hành để làm căn cứ triển khai, trong quá trình vận hành thực tế sẽ tiếp tục hiệu chỉnh cho phù hợp.

Triệu Lộc