Tổng điều tra kinh tế 2026: Cơ sở hoạch định chiến lược chính sách phát triển bền vững

Chiều ngày 13/7, Cục Thống kê (Bộ Tài chính) đã tổ chức Hội nghị công bố kết quả sơ bộ Tổng điều tra kinh tế năm 2026. Đây là cuộc tổng điều tra có quy mô lớn nhất từ trước đến nay, huy động hơn 114.000 điều tra viên để thu thập dữ liệu từ hơn 6,3 triệu cơ sở kinh tế trên phạm vi cả nước.

Điểm khác biệt lớn nhất của kỳ tổng điều tra này chính là sự số hóa toàn diện. Thay vì các phương thức truyền thống, ngành thống kê đã ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để tự động xác định mã ngành kinh tế và sử dụng bản đồ số để giám sát tiến độ thực hiện theo thời gian thực.

Toàn bộ dữ liệu được thu thập qua phiếu điều tra điện tử (Webform) và thiết bị di động (CAPI), giúp rút ngắn thời gian triển khai khu vực doanh nghiệp tới 4 tháng so với các kỳ trước.

Báo cáo tổ chức thực hiện Tổng điều tra kinh tế năm 2026 tại hội nghị, Cục trưởng Cục Thống kê Nguyễn Thị Hương cho biết, cuộc Tổng điều tra được triển khai trên phạm vi toàn quốc với quy mô lớn nhất từ trước đến nay, huy động sự tham gia của cả hệ thống chính trị và ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin, qua đó bảo đảm tiến độ, chất lượng và độ tin cậy của dữ liệu thống kê quốc gia.

Theo bà Nguyễn Thị Hương, Tổng điều tra kinh tế năm 2026 được thực hiện trên cơ sở Luật Thống kê và các quyết định của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Tài chính về Chương trình điều tra thống kê quốc gia, kế hoạch điều tra thống kê năm 2026, phương án và tổ chức thực hiện Tổng điều tra kinh tế năm 2026.

Mục tiêu của cuộc Tổng điều tra là đánh giá toàn diện sự phát triển của các cơ sở kinh tế về quy mô, lao động, kết quả sản xuất, kinh doanh, mức độ ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số; đồng thời phản ánh cơ cấu, phân bố các cơ sở kinh tế theo địa phương, ngành kinh tế, loại hình kinh tế và hình thức sở hữu. Kết quả điều tra là căn cứ quan trọng để biên soạn các chỉ tiêu thống kê quốc gia, đặc biệt là GDP, GRDP, xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ chuyển đổi năm gốc và hình thành dàn mẫu tổng thể cho các cuộc điều tra chọn mẫu trong giai đoạn tiếp theo.

Việc thu thập thông tin được thực hiện từ ngày 5/1 đến 30/4/2026, với trên 6 triệu đơn vị điều tra. Giai đoạn 1 tập trung điều tra hơn 5,25 triệu cơ sở sản xuất kinh doanh cá thể, hơn 52.000 cơ sở tôn giáo, tín ngưỡng và gần 8.000 tổ hợp tác. Giai đoạn 2 tiến hành điều tra hơn 1,22 triệu doanh nghiệp và hợp tác xã, cùng các hội, hiệp hội, tổ chức phi chính phủ, đơn vị sự nghiệp ngoài công lập và chi nhánh, văn phòng đại diện doanh nghiệp nước ngoài.

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, đây không chỉ là cuộc kiểm kê nguồn lực mà còn là bước "tổng diễn tập" quan trọng cho tiến trình chuyển đổi số ngành thống kê.

“Muốn hoạch định đúng chủ trương, chính sách, trước hết phải đánh giá đầy đủ, chính xác nguồn lực của nền kinh tế. Chỉ khi nắm chắc quy mô, cơ cấu và khả năng huy động các nguồn lực thì mới có thể xây dựng các chiến lược phát triển phù hợp, sử dụng hiệu quả nguồn lực quốc gia và tạo dư địa cho tăng trưởng trong giai đoạn tiếp theo”, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh.

Kết quả điều tra cho thấy một sự bứt phá ngoạn mục từ khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Trong giai đoạn 5 năm qua, số lượng doanh nghiệp FDI đã tăng gần 34%, trong khi quy mô nguồn vốn tăng tới 83,1%, mức tăng trưởng cao nhất trong các thành phần kinh tế.

Tính đến cuối năm 2025, khu vực doanh nghiệp FDI nắm giữ khoảng 17,1 triệu tỷ đồng nguồn vốn. Sự gia tăng này không chỉ khẳng định sức hấp dẫn của môi trường đầu tư Việt Nam mà còn phản ánh xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu đang diễn ra mạnh mẽ.

Bức tranh kinh tế 2026 cũng ghi nhận sự chuyển dịch cơ cấu rõ nét. Trong đó, khu vực doanh nghiệp tiếp tục là đầu tàu với 859.048 đơn vị đang hoạt động có kết quả kinh doanh, tăng 25,5% so với năm 2020. Tổng doanh thu thuần đạt 45,3 triệu tỷ đồng, tăng 13,1% so với năm trước.

Tuy nhiên, khu vực kinh tế cá thể có dấu hiệu tăng chậm lại (chỉ tăng 1,1% về số cơ sở) và quy mô lao động sụt giảm. Điều này cho thấy xu hướng tái cơ cấu tích cực khi các hộ kinh doanh cá thể dần chuyển đổi, sáp nhập hoặc nâng cấp lên mô hình doanh nghiệp để tăng sức cạnh tranh và khả năng thích ứng.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho hay kết quả từ cuộc Tổng điều tra là căn cứ khoa học để Việt Nam hoạch định chiến lược phát triển trong giai đoạn mới. Mục tiêu là đưa đất nước trở thành nước có thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và hướng tới vị thế nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.

Mặc dù vẫn còn những thách thức như một số doanh nghiệp chậm kê khai hoặc thay đổi địa chỉ hoạt động gây khó khăn cho việc xác minh, nhưng nhìn chung, dữ liệu thu được đã cung cấp một "hồ sơ sức khỏe" đầy đủ và minh bạch cho nền kinh tế Việt Nam trong kỷ nguyên số.

Tuấn Kiệt