Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Chuyển từ ứng phó thiên tai sang quản trị rủi ro thiên tai

Chiều 29/6, tại Trụ sở Trung ương Đảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chủ trì cuộc làm việc với Đảng ủy Chính phủ và các cơ quan về công tác phòng, chống bão, lũ, thiên tai cực đoan và biến đổi khí hậu.

Phát biểu kết luận cuộc họp, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu rõ: công tác phòng, chống bão lũ, thiên tai cực đoan và thích ứng với biến đổi khí hậu từ nay đến hết năm 2026 không chỉ là nhiệm vụ ứng phó tình huống, mà là phép thử năng lực lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành của cả hệ thống chính trị; là thước đo trách nhiệm của Nhà nước trong bảo vệ Nhân dân; là điều kiện quan trọng để giữ vững ổn định đời sống nhân dân, bảo vệ thành quả phát triển và thực hiện mục tiêu tăng trưởng cao của các địa phương.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, trong bối cảnh cả nước đang đặt ra yêu cầu tăng trưởng cao, nhiều địa phương phấn đấu tăng trưởng 2 con số, thì phòng, chống thiên tai không phải là nhiệm vụ bên lề của phát triển, mà là một điều kiện bảo đảm phát triển nhanh, ổn định và bền vững.

Tinh thần chung là phải chuyển mạnh từ ứng phó bị động sang quản trị rủi ro chủ động; từ xử lý hậu quả sang phòng ngừa từ sớm, từ xa; từ chỉ đạo theo mùa vụ sang chuẩn bị thường xuyên; từ cách làm chủ yếu dựa vào kinh nghiệm sang cách làm dựa trên dữ liệu, khoa học, công nghệ, pháp luật, kỷ luật quy hoạch và trách nhiệm người đứng đầu.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu tuyệt đối không được chủ quan với bất kỳ kịch bản nào. Ít bão hơn không có nghĩa là ít nguy hiểm hơn; hạn nặng hơn không có nghĩa là hết nguy cơ lũ lớn. Phải chuẩn bị cho tình huống xấu hơn, nhanh hơn, rộng hơn, phức tạp hơn, để không bị động, bất ngờ.

Yêu cầu bảo vệ tính mạng nhân dân là yêu cầu cao nhất, là mệnh lệnh cao nhất, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ, phòng ngừa phải đi trước một bước, phải bắt đầu từ quy hoạch, đầu tư, tiêu chuẩn xây dựng, bảo vệ rừng, hành lang thoát lũ, an toàn hồ đập, bố trí dân cư, quản lý sông suối, kiểm soát khai thác cát, khai thác nước ngầm, thoát nước đô thị, cảnh báo sớm, dữ liệu số và kỹ năng cộng đồng. Phòng, chống thiên tai phải gắn trực tiếp với mục tiêu tăng trưởng và phát triển bền vững.

Các bộ, ngành, địa phương phải cập nhật ngay kịch bản ứng phó với El Niño, hạn hán, xâm nhập mặn, thiếu nước, cháy rừng; đồng thời không được xem nhẹ bão mạnh, mưa lớn, lũ quét, sạt lở đất, ngập đô thị, sự cố hồ đập, đê điều. Kịch bản phải sát từng vùng, từng địa bàn, từng lưu vực, từng nhóm công trình, từng nhóm dân cư dễ bị tổn thương. Không dùng phương án cũ cho tình hình mới; không sao chép phương án giữa các địa phương; không để văn bản rất đầy đủ nhưng khi xảy ra tình huống lại không vận hành được.

“Bảo vệ an toàn tính mạng Nhân dân trong mọi tình huống. Cấp xã phải nắm chắc từng hộ dân trong khu vực có nguy cơ lũ quét, sạt lở, ngập sâu, hạ du hồ chứa, ven sông, ven biển, khu nhà yếu, nhà tạm. Danh sách phải có thật, cập nhật thật, giao người phụ trách thật. Phải xác định rõ ai sơ tán trước, sơ tán đi đâu, bằng đường nào, phương tiện nào, ai hỗ trợ, nơi trú tránh có bảo đảm nước sạch, thuốc men, điện, vệ sinh, an ninh trật tự hay không”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ, đồng thời nhấn mạnh không để khi thiên tai xảy ra mới hỏi dân ở đâu, ai cần cứu trước, vật tư ở đâu, lực lượng nào đến.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng yêu cầu, kiểm tra an toàn công trình xung yếu và hạ tầng thiết yếu. Đồng thời, chủ động ứng phó hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn mùa khô 2026–2027. Bảo vệ sản xuất, hạ tầng và mục tiêu tăng trưởng của địa phương. Các địa phương phải đưa phòng, chống thiên tai vào kịch bản điều hành tăng trưởng năm 2026. Khu công nghiệp, khu kinh tế, cảng biển, sân bay, logistics, du lịch, vùng sản xuất nông nghiệp, thủy sản, cây ăn trái, năng lượng, điện, nước, viễn thông, giao thông phải có phương án duy trì hoạt động và phục hồi nhanh. Không thể đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số nhưng để một trận mưa lớn làm tê liệt đô thị, một đợt lũ làm đứt chuỗi cung ứng, một đợt hạn làm mất vùng nguyên liệu, một hồ đập mất an toàn làm đình trệ cả vùng hạ du.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng lưu ý, tổ chức lại phương châm “bốn tại chỗ” cho phù hợp thực tiễn. Đồng thời, nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo và truyền tin đến người dân. Phải chuyển mạnh từ cảnh báo hiện tượng sang cảnh báo tác động. Không chỉ nói mưa bao nhiêu, gió cấp mấy, mà phải nói khu nào có thể ngập, xã nào có thể bị chia cắt, hồ nào cần theo dõi, tuyến đường nào phải cấm, hộ dân nào phải sơ tán. Cảnh báo phải đến được đúng người, đúng nơi, đúng thời điểm, bằng ngôn ngữ dễ hiểu, qua nhiều kênh: chính quyền cơ sở, loa truyền thanh, tin nhắn, mạng xã hội, lực lượng thôn bản, đoàn thể, công an, quân sự, nhà trường, y tế.

Các tỉnh, thành phố phải chịu trách nhiệm trực tiếp trên địa bàn. Bí thư cấp ủy, Chủ tịch UBND cấp tỉnh phải trực tiếp chỉ đạo, trực tiếp kiểm tra các địa bàn xung yếu. Cấp xã phải nắm chắc dân, chắc địa bàn, chắc rủi ro; không báo cáo chung chung. Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể phát huy vai trò vận động, giám sát, hỗ trợ nhân dân; tổ chức lực lượng cộng đồng tham gia phòng ngừa, ứng phó, khắc phục hậu quả, bảo đảm hỗ trợ công khai, minh bạch, đúng đối tượng.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ, giai đoạn 2026–2030, cần xác định đây là giai đoạn tạo nền căn bản để chuyển từ ứng phó thiên tai sang quản trị rủi ro thiên tai. Trước hết, phải hoàn thiện hệ thống pháp luật, rà soát, sửa đổi, bổ sung các luật và văn bản liên quan đến phòng, chống thiên tai, phòng thủ dân sự, tài nguyên nước, thủy lợi, đê điều, khí tượng thủy văn, quy hoạch, đầu tư công, ngân sách, bảo hiểm, cứu hộ, cứu nạn, huy động lực lượng và tài sản.

Khẩn trương xây dựng, phê duyệt và tổ chức thực hiện Kế hoạch phòng, chống thiên tai quốc gia giai đoạn 2026–2030; gắn với Chiến lược quốc gia phòng, chống thiên tai đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050; Quy hoạch phòng, chống thiên tai và thủy lợi thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050; các quy hoạch lưu vực sông, đô thị, nông thôn, giao thông, năng lượng, đất đai, xây dựng. Mọi quy hoạch, dự án đầu tư phải tính đến thiên tai cực đoan, biến đổi khí hậu, không để công trình phát triển hôm nay trở thành rủi ro của ngày mai.

Phải đưa giảm rủi ro thiên tai vào đầu tư công trung hạn, ưu tiên hồ đập, đê điều, thoát lũ, sạt lở, bố trí dân cư an toàn, cảnh báo sớm, dữ liệu số, hạ tầng chống chịu, trường học, bệnh viện, nước sạch, sinh kế bền vững. Phải phát triển tài chính rủi ro thiên tai, bảo hiểm nông nghiệp, bảo hiểm tài sản công, tín dụng phục hồi sinh kế, trái phiếu xanh, hợp tác công tư, tài chính khí hậu quốc tế. Mục tiêu đến năm 2030 là hình thành năng lực thật: xã có năng lực thật, dữ liệu có giá trị thật, cảnh báo tạo hành động thật, quy hoạch giảm rủi ro thật, ngân sách đến đúng nơi thật, người dân được bảo vệ thật.

“Từ nay đến hết năm 2026, yêu cầu đặt ra là không chủ quan, không bị động, không bất ngờ; bảo vệ Nhân dân là trước hết; bảo vệ sản xuất, hạ tầng, tăng trưởng; củng cố cơ sở; huy động nguồn lực thực chất; đề cao trách nhiệm người đứng đầu. Lấy sự an toàn của Nhân dân làm thước đo cao nhất, lấy hiệu quả thực tế làm tiêu chuẩn đánh giá, quyết tâm bảo vệ thành quả phát triển và giữ vững ổn định đất nước”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh.

Minh Anh