Tiết kiệm điện là "nguồn năng lượng" chiến lược của quốc gia

Nhu cầu điện tại Việt Nam được dự báo sẽ tiếp tục tăng mạnh, trong khi việc đầu tư nguồn mới đòi hỏi thời gian và nguồn lực khổng lồ. Nhiều quốc gia tiên tiến đã xác định: tiết kiệm điện chính là "nguồn năng lượng đầu tiên" (first fuel) và là giải pháp có chi phí thấp nhất để bảo đảm an ninh năng lượng.

Tại tọa đàm với chủ đề "Tiết kiệm điện mùa cao điểm: Trách nhiệm và giải pháp" diễn ra sáng 22/6, ông Đặng Hải Dũng, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương), cho biết nếu như Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả năm 2010 chủ yếu mang tính khuyến khích, thì phiên bản sửa đổi năm 2025 đã chuyển sang giai đoạn tăng cường quản lý, kỷ cương trong sản xuất và tiêu dùng.

Không chỉ là câu chuyện nội bộ, tiết kiệm năng lượng đã trở thành tấm vé để hàng hóa Việt Nam bước ra thế giới. Ông Dũng cảnh báo: "Từ năm 2026, châu Âu sẽ áp thuế carbon lên các sản phẩm nhập khẩu. Trong đó, tiêu thụ năng lượng chiếm tới 70-80% hàm lượng carbon bị đánh thuế".

Việc thắt chặt các quy chuẩn tiêu thụ năng lượng theo Chỉ thị 10 – yêu cầu tăng tối thiểu 5% hiệu quả cho các hoạt động sản xuất, dịch vụ – không chỉ giúp giảm chi phí mà còn giúp doanh nghiệp vượt qua các rào cản ESG và phát triển bền vững.

Dù khối doanh nghiệp đã có chuyển biến tích cực vì lợi nhuận, nhưng khối hộ gia đình (chiếm 30% sản lượng điện) vẫn còn nhiều rào cản về nhận thức.

Ông Hà Đăng Sơn, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và Tăng trưởng xanh, chỉ ra những điểm nghẽn lớn trong tư duy người dân.

Thứ nhất, sự tồn tại của tư duy "có tiền thì có quyền lãng phí" khiến một bộ phận người dùng chưa nhận thức được rằng việc tiêu thụ vượt ngưỡng công suất sẽ đẩy chi phí đầu tư và huy động hệ thống lên mức rất đắt đỏ.

Thứ hai, việc thiếu thấu hiểu về đặc thù cung ứng điện dẫn đến tâm lý ngược quy luật thị trường, khi khách hàng thắc mắc "tại sao dùng nhiều lại đắt" mà chưa coi tiết kiệm chính là "nguồn điện đầu tiên".

Thứ ba, rào cản từ cơ chế tài chính chưa rõ ràng khiến việc định giá và bù đắp sự "hy sinh" của doanh nghiệp trong điều chỉnh phụ tải điện (DR) vẫn chưa có tiếng nói chung.

Thứ tư, thói quen ưu tiên đầu tư thiết bị giá rẻ nhưng hiệu suất năng lượng thấp không chỉ gây lãng phí mà còn tiềm ẩn rủi ro cháy nổ cao.

Cuối cùng, việc thiếu hụt thói quen đo đếm và theo dõi dữ liệu tiêu thụ hằng ngày khiến người dân và doanh nghiệp khó lòng quản lý và tối ưu hóa hành vi sử dụng điện của chính mình.

Trước những điểm nghẽn cần tháo gỡ, ông Đặng Hải Dũng cho rằng, tiết kiệm năng lượng hiện đã trở thành xu thế bắt buộc tại Việt Nam và trên thế giới. Vì vậy, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế tín dụng xanh, trái phiếu xanh, quỹ sử dụng năng lượng tiết kiệm hiệu quả và các mô hình dịch vụ năng lượng nhằm hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ.

Đối với người dân, các chuyên gia khuyến nghị sử dụng điện tiết kiệm, nhất là trong mùa nắng nóng. EVN khuyến cáo cài đặt điều hòa ở mức khoảng 26°C, kết hợp sử dụng quạt, hạn chế dùng nhiều thiết bị công suất lớn vào giờ cao điểm và theo dõi mức tiêu thụ điện để điều chỉnh phù hợp. Tiết kiệm điện cần trở thành trách nhiệm và văn hóa chung nhằm bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển bền vững.

Tuấn Kiệt