Thương mại điện tử xuyên biên giới, chìa khóa đưa hàng Việt vươn tầm quốc tế

Năm 2025 đánh dấu cột mốc quan trọng khi quy mô thị trường thương mại điện tử (TMĐT) Việt Nam đạt khoảng 31 tỷ USD, lọt Top 10 thế giới và Top 3 khu vực ASEAN. Sự tăng trưởng này tạo nền tảng vững chắc cho xuất khẩu số, với doanh số quý I/2026 dự báo đạt khoảng 134,6 nghìn tỷ đồng, tăng hơn 32% so với cùng kỳ năm trước.

Dù giá trị xuất khẩu qua TMĐT năm 2025 đạt khoảng 4,45 tỷ USD nhưng tốc độ tăng trưởng lại cực kỳ ấn tượng, lên tới 78%. Điều này cho thấy dư địa phát triển còn rất lớn khi các doanh nghiệp bắt đầu chuyển dịch từ tăng trưởng về lượng sang nâng cao chất lượng thông qua đầu tư bài bản vào vận hành và marketing số.

Một trong những yếu tố then chốt thúc đẩy xuất khẩu trực tuyến là sự hoàn thiện của hệ thống pháp luật. Luật Thương mại điện tử sẽ chính thức có hiệu lực từ tháng 7/2026, quy định rõ việc Nhà nước hỗ trợ phát triển TMĐT xuyên biên giới.

Bên cạnh đó, Kế hoạch tổng thể phát triển TMĐT quốc gia giai đoạn 2026-2030 đã xác định xuất khẩu qua TMĐT là một trong những trụ cột chính. Mục tiêu là đẩy mạnh tiêu thụ sản phẩm Việt Nam ra thị trường quốc tế và đa dạng hóa kênh xuất khẩu.

Tại Hội thảo “Thương mại điện tử thúc đẩy xuất khẩu - Thực trạng và giải pháp” diễn ra chiều 7/4, các chuyên gia đầu ngành đã có những nhận định sâu sắc về tiềm năng của lĩnh vực này.

TS. Lê Hoàng Oanh – Cục trưởng Cục TMĐT và Kinh tế số, Bộ Công thương khẳng định, xuất khẩu qua TMĐT  là 1 trong những trụ cột của Kế hoạch tổng thể phát triển TMĐT quốc gia giai đoạn 2026 - 2030. Trong đó, TMĐT ngày càng có vị thế quan trọng trong việc mở rộng thị trường và đa dạng hóa kênh xuất khẩu.

“Trong bối cảnh Chính phủ đã ban hành Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 và Luật Thương mại điện tử có hiệu lực từ tháng 7/2026, khung chính sách cho TMĐT XBG đang dần hoàn thiện, tạo nền tảng vững chắc cho giai đoạn phát triển tiếp theo. Với tiềm năng tăng trưởng mạnh mẽ, sự tham gia tích cực của các bên liên quan và môi trường kinh doanh ngày càng cải thiện rõ nét, giai đoạn 2026 - 2030 được kỳ vọng sẽ là thời kỳ tăng tốc của xuất khẩu TMĐT, góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị thương mại toàn cầu”, bà Oanh tin tưởng.

Ông Trần Trọng Tuyến – Phó Chủ tịch Hiệp hội TMĐT Việt Nam (Vecom) nhấn mạnh xuất khẩu trực tuyến đại diện cho cơ hội chuyển đổi quan trọng, giúp các MSME "tiếp cận trực tiếp thị trường toàn cầu" thay vì qua các khâu trung gian truyền thống.

Ông Trần Thanh Hải – Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) cho rằng để bứt phá, doanh nghiệp cần tập trung vào 4 trụ cột chính. Trụ cột thứ nhất là sản xuất, với yêu cầu nâng cao năng lực nội tại của doanh nghiệp. Theo đó, cần phát triển công nghiệp nền tảng, chủ động nguyên liệu, đẩy mạnh nghiên cứu và phát triển, đồng thời xây dựng thương hiệu quốc tế thay vì chỉ dừng lại ở gia công.

Trụ cột thứ hai là thị trường, trong đó việc đàm phán các hiệp định thương mại tự do mới sẽ đóng vai trò quan trọng nhằm mở rộng không gian xuất khẩu. Song song, cần phát triển hệ sinh thái thanh toán quốc tế và đa dạng hóa thị trường để giảm phụ thuộc.

Ở trụ cột xúc tiến, định hướng đặt ra là đổi mới toàn diện hoạt động xúc tiến thương mại, gắn với xây dựng thương hiệu quốc gia cho các sản phẩm, đặc biệt là nông sản. Việc đáp ứng các tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc và ứng dụng công nghệ số sẽ trở thành yêu cầu bắt buộc để hàng hóa Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Cuối cùng là trụ cột logistics, yếu tố được xem là dư địa lớn để bứt phá. Theo ông Trần Thanh Hải, cần phát huy tối đa lợi thế địa kinh tế, đầu tư mạnh vào các trung tâm logistics thương mại điện tử quốc tế, hệ thống kho ngoại quan, đồng thời tối ưu chi phí và thúc đẩy chiến lược “Go Global” (Chương trình hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam ra thế giới) cho doanh nghiệp Việt.

Theo các báo cáo khảo sát, nội thất và thời trang là hai ngành hàng có tiềm năng bứt phá lớn nhất. Giai đoạn 2024-2029, xuất khẩu trực tuyến ngành thời trang dự kiến tăng 26%/năm và nội thất tăng 20%/năm.

Về mặt địa lý, sự phân hóa diễn ra rõ rệt nhưng đầy tiềm năng. Tại tuyến biên giới phía Bắc đã hình thành các khu thí điểm giúp rút ngắn thời gian thông quan từ 24 giờ xuống dưới 4 giờ. Tại khu vực Đồng bằng sông Hồng chiếm 38% số lượng nhà bán hàng xuất khẩu số. Tương tự, TP. Hồ Chí Minh cũng đang dẫn đầu cả nước khi đóng góp khoảng 41% tổng doanh thu TMĐT xuyên biên giới.

Dù tiềm năng lớn, các chuyên gia cũng thẳng thắn chỉ ra những thách thức. Ông Trần Thanh Hải thẳng thắn nêu rõ, thương mại điện tử xuyên biên giới của Việt Nam vẫn còn nhiều điểm tồn tại như chưa cân đối về thị trường, còn phụ thuộc một số thị trường như Mỹ, EU, Trung Quốc; chưa cân đối về cơ cấu như phụ thuộc vào các sàn thương mại điện tử quốc tế; giá trị gia tăng thấp do thiếu sản phẩm có thương hiệu nội địa, chạn chế về logistic và chi phí...

Khảo sát cho thấy 95% doanh nghiệp nhỏ và vừa cho rằng cần một chiến lược dài hạn riêng cho xuất khẩu TMĐT để vượt qua các rào cản hiện hữu. Việc đồng hành của các nền tảng lớn như Amazon với các dịch vụ logistics trọn gói (AGL) đang góp phần giảm bớt gánh nặng chi phí cho doanh nghiệp nội.

Với sự đồng hành từ chính sách và nỗ lực tự thân của doanh nghiệp, TMĐT xuyên biên giới không chỉ là một kênh bán hàng mà còn là động lực quan trọng thúc đẩy chuyển dịch mô hình tăng trưởng bền vững cho Việt Nam trong kỷ nguyên số.

Minh Anh