Thương mại điện tử - 'bệ phóng' cho làng nghề Việt bứt phá

Việt Nam hiện là một trong những quốc gia có tốc độ phát triển thương mại điện tử (TMĐT) nhanh nhất Đông Nam Á. Theo Bộ Công Thương, quy mô thị trường thương mại điện tử Việt Nam đạt ngưỡng 32 tỷ USD, đóng góp gần 2/3 tổng giá trị nền kinh tế số Việt Nam năm 2025.

Đáng chú ý, trong 8 năm qua, TMĐT luôn duy trì tốc độ tăng trưởng gấp khoảng 3 lần tốc độ tăng trưởng GDP. Chỉ riêng 6 tháng đầu năm 2026, lĩnh vực này đã ghi nhận mức tăng trưởng trên 40%. Đây là nền tảng vững chắc để hướng tới mục tiêu kinh tế số đóng góp 30% GDP vào năm 2030.

Với hơn 5.400 làng nghề và làng có nghề, các sản phẩm thủ công mỹ nghệ Việt Nam sở hữu tiềm năng cực lớn nhưng thường gặp khó khăn về đầu ra. TMĐT đã mang đến những thay đổi mang tính bước ngoặt.

Thương mại điện tử giúp giới thiệu sản phẩm ra toàn quốc và thế giới mà không cần chi phí mặt bằng lớn. Người sản xuất có thể trực tiếp bán hàng đến tay người tiêu dùng, giảm sự phụ thuộc vào thương lái, từ đó tăng lợi nhuận và chủ động sản xuất. TMĐT không chỉ là bán hàng mà còn là phương thức khẳng định thương hiệu và lan tỏa văn hóa thông qua việc số hóa các câu chuyện sản phẩm, quy trình thủ công.

Đơn cử, làng lụa Vạn Phúc đã đưa sản phẩm lên sàn TMĐT để khẳng định thương hiệu và minh bạch nguồn gốc. Tại làng gốm Bát Tràng, khoảng 60% cơ sở sản xuất sử dụng mạng xã hội để bán hàng, 20% đã hiện diện trên các sàn lớn như Shopee, Tiki và cả các nền tảng quốc tế như Amazon để livestream xuyên biên giới.

Dù tiềm năng lớn, hành trình "số hóa" làng nghề vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Theo đó, hạ tầng mạng tại nông thôn chưa đồng bộ; trình độ kỹ năng số của nghệ nhân, hộ sản xuất còn hạn chế trong việc quản lý đơn hàng, livestream hay marketing online. Chi phí nền tảng tăng cao và các thủ tục hành chính để hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp còn phức tạp.

Bên cạnh đó, hàng thủ công thường cồng kềnh, dễ vỡ, dẫn đến chi phí vận chuyển cao, làm giảm sức cạnh tranh về giá. Sự xâm nhập của hàng công nghiệp giá rẻ và tình trạng thiếu bảo hộ thương hiệu trên môi trường số.

Bà Hà Thị Vinh - Chủ tịch Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ và làng nghề Hà Nội cũng cho rằng, thực tế việc triển khai chuyển đổi số đang tạo ra những thay đổi cụ thể cho du lịch làng nghề. Tuy nhiên để ứng dụng thương mại điện tử thực sự hiệu quả, các làng nghề cần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, triển khai ứng dụng công nghệ thông tin vào sản xuất, kinh doanh; chủ động khai thác thông tin mở rộng thị trường, nâng cao giá trị các sản phẩm làng nghề.

Để thực sự tạo ra sự bứt phá, các chuyên gia cho rằng cần triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp. Trong đó, đơn giản hóa thủ tục hành chính. Tạo quy trình thuận lợi để hơn 5 triệu hộ và cá nhân kinh doanh TMĐT sẵn sàng chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp. 

Ngoài ra, đào tạo và hỗ trợ công nghệ, nâng cao kỹ năng số cho nghệ nhân; xây dựng các bộ tiêu chuẩn và mô hình ứng dụng AI hiệu quả để tối ưu chi phí vận hành, tránh tình trạng "nhập siêu AI". Xây dựng "Làng nghề thông minh": gắn mã QR truy xuất nguồn gốc, phát triển "Không gian số làng nghề" tích hợp gian hàng ảo và bản đồ du lịch. 

Đồng thời, cần triển khai mô hình liên kết "4 nhà". Sự đồng lòng giữa Nhà nước - Nhà khoa học - Doanh nghiệp - Nghệ nhân để đưa nguồn lực đầu tư đúng hướng. 

Cuối cùng là tích hợp đa giá trị: Chuyển từ "tư duy sản xuất" sang "tư duy kinh tế", kết hợp giữa kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và bảo tồn di sản.

Phát triển TMĐT cho làng nghề không chỉ là yêu cầu cấp thiết để mở rộng thị trường mà còn là cách thức bền vững để bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc trong kỷ nguyên số. Như nhận định của các chuyên gia, đây là con đường ngắn nhất để đưa sản phẩm tinh hoa Việt Nam vươn tầm toàn cầu.

Minh Phương