Thủ tướng chỉ đạo đẩy mạnh chế biến sâu cà phê, khai thông nguồn cá ngừ Việt Nam

Đây là động thái kịp thời trước những phản ánh của báo chí và cộng đồng doanh nghiệp về các thách thức trong hoạt động sản xuất, kinh doanh nông, lâm, thủy sản trong bối cảnh thương mại toàn cầu biến động.

Cà phê Việt vẫn còn đối mặt thách thức

Nửa đầu năm 2025 chứng kiến kim ngạch xuất khẩu cà phê Việt Nam đạt mức kỷ lục, với sự gia tăng mạnh mẽ của cà phê Arabica và cà phê chế biến, cho thấy xu hướng đầu tư vào công nghệ và giá trị gia tăng đang được đẩy mạnh. Ngành cà phê dự kiến có thể cán mốc 7 tỷ USD cho cả năm, khẳng định vị thế của cà phê Việt trên thị trường toàn cầu.

Tuy nhiên, bên cạnh những tín hiệu tích cực, ngành cà phê đang đối mặt với nhiều thách thức lớn như: Thuế nhập khẩu 20% từ Mỹ, các tiêu chuẩn nghiêm ngặt từ EU (EUDR). Để vượt qua những rào cản này, ngành cà phê Việt Nam cần có sự chuyển mình mạnh mẽ, tập trung vào phát triển vùng trồng chất lượng cao, đẩy mạnh chế biến sâu và chuẩn hóa truy xuất nguồn gốc và chứng chỉ bền vững.

Các chuyên gia cũng khuyến nghị doanh nghiệp nên tập trung vào các sản phẩm đặc trưng như cà phê đặc sản, cà phê có chứng nhận và thân thiện môi trường để khai thác hiệu quả thị trường EU. 

Đồng thời, cần xây dựng chiến lược dài hạn phát triển thương hiệu quốc gia, bảo hộ chỉ dẫn địa lý như “Cà phê Buôn Ma Thuột”, và thiết kế lại các chương trình xúc tiến thương mại theo hướng kể câu chuyện văn hóa cà phê phin, vùng nguyên liệu và sự bền vững trong sản xuất. Đây là nền tảng để cà phê Việt vươn tầm quốc tế một cách bền vững và có trách nhiệm.

Cá ngừ xuất khẩu sang Đức giảm sút

Trong khi cà phê đạt mức kỷ lục, xuất khẩu cá ngừ sang thị trường Đức lại ghi nhận sự sụt giảm đáng kể. Số liệu thống kê 5 tháng đầu năm nay cho thấy, xuất khẩu cá ngừ sang Đức sụt giảm 33% so với cùng kỳ năm ngoái, chỉ đạt gần 11 triệu đô la Mỹ.

Mặc dù sản phẩm xuất khẩu chủ lực là cá ngừ chế biến đóng hộp và thịt/lon cá ngừ đông lạnh, nhưng mặt hàng cá ngừ chế biến và đóng hộp mã HS16 lại giảm tới 48% do không đảm bảo được nguồn cung nguyên liệu trong nước.

Việc doanh nghiệp Việt Nam phải dùng nguyên liệu nhập khẩu từ các nước EU để thay thế đã làm tăng chi phí đầu vào, giảm khả năng cạnh tranh của sản phẩm. Điều này càng trở nên khó khăn hơn khi người tiêu dùng Đức đang có xu hướng thắt chặt chi tiêu trong bối cảnh kinh tế nước này còn nhiều biến động.

Để giảm rủi ro do phụ thuộc quá nhiều vào thị trường Mỹ (khi thuế đối ứng tăng), các doanh nghiệp xuất khẩu đang nỗ lực mở rộng sang các thị trường lớn khác như EU và một số nước châu Á. Để làm được điều này, rất cần sự hỗ trợ của Chính phủ nhằm tháo gỡ điểm nghẽn trong cấp chứng từ khai thác để khai thông nguồn cá ngừ nguyên liệu trong nước.

Thủ tướng chỉ đạo xử lý vướng mắc của doanh nghiệp

Không chỉ riêng cà phê và cá ngừ, nhiều ngành, lĩnh vực khác cũng đang gặp phải những vướng mắc cả trong quy định pháp luật lẫn quá trình thực thi. Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cùng các hiệp hội doanh nghiệp đã tổng hợp hàng trăm phản ánh từ doanh nghiệp. 

Vướng mắc nhiều nhất liên quan đến thủ tục hành chính không rõ ràng, không cần thiết, thiếu hướng dẫn thực thi, và thậm chí là can thiệp vào quyền tự chủ kinh doanh của doanh nghiệp. Nhiều hồ sơ vẫn yêu cầu cung cấp tài liệu giấy. Nhiều kiến nghị liên quan đến các văn bản đã ban hành từ 10-15 năm trước, dù đã được doanh nghiệp kiến nghị nhiều lần nhưng vẫn chưa được tháo gỡ.

Doanh nghiệp cũng bày tỏ lo lắng khi tốc độ sửa đổi văn bản pháp luật rất nhanh, nhiều văn bản vừa ban hành đã có trong kế hoạch sửa đổi, bổ sung.

Trước tình hình này, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính chỉ đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan nghiên cứu, triển khai các nhiệm vụ đã được giao tại Công điện số 59/CĐ-TTg ngày 8/5/2025 về việc tập trung chỉ đạo bảo đảm sản xuất, tiêu thụ, xuất khẩu nông lâm thủy sản trong bối cảnh biến động thương mại toàn cầu.

Thủ tướng yêu cầu Bộ NN&MT và các cơ quan liên quan chủ động đề xuất các giải pháp theo chức năng nhiệm vụ, thẩm quyền được giao, trong đó tập trung: Khuyến khích, hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư chế biến sâu. Phát triển chuỗi liên kết theo mô hình bền vững.

Tăng cường kiểm soát và truy xuất nguồn gốc nhằm giữ vững uy tín và nâng cao giá trị gia tăng của nông sản, thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế. Ngoài ra, Thủ tướng cũng yêu cầu Bộ Tài chính kiểm tra, xem xét và xử lý các vướng mắc chung của doanh nghiệp theo thẩm quyền, báo cáo Thủ tướng trước ngày 01/8/2025.

Những chỉ đạo kịp thời của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính được kỳ vọng sẽ "tháo nút thắt" cho ngành nông sản, thủy sản Việt Nam, giúp các sản phẩm chủ lực như cà phê và cá ngừ không chỉ giữ vững vị thế mà còn vươn tầm mạnh mẽ trên thị trường quốc tế.

Minh Phương