Thu hút FDI chất lượng cao để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng hai con số

Hiện nay, khu vực có vốn đầu tư nước ngoài đóng góp khoảng ba phần tư giá trị xuất khẩu của Việt Nam. Chỉ riêng 6 tháng đầu năm 2026, vốn FDI đăng ký mới đã đạt khoảng 17,39 tỷ USD, tăng 87,2% so với cùng kỳ năm trước. FDI giữ vai trò trung tâm trong quá trình chuyển đổi kinh tế ấn tượng của Việt Nam thông qua tạo việc làm, mở rộng xuất khẩu và cải thiện mức sống.

Tuy nhiên, các nhà lãnh đạo tại Việt Nam cũng nhìn nhận mô hình thu hút FDI để thúc đẩy xuất khẩu có những giới hạn nhất định. Giai đoạn phát triển tiếp theo không chỉ đòi hỏi thu hút vốn đầu tư mà còn phải tạo ra và giữ lại giá trị lớn hơn từ dòng vốn đó.

Tính đến ngày 31/7/2026, tổng vốn FDI đăng ký vào Việt Nam đạt 38,06 tỷ USD, tăng 58% so với cùng kỳ năm trước. Riêng vốn đăng ký mới đạt 21,05 tỷ USD với 2.429 dự án được cấp phép, tăng 7,8% về số dự án và gấp 2,1 lần về quy mô vốn đăng ký.

Đáng chú ý, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài thực hiện tại Việt Nam bảy tháng qua ước đạt 15,2 tỷ USD, tăng 11,8% so với cùng kỳ năm trước. Đây là số vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài thực hiện cao nhất của bảy tháng trong 5 năm qua.

Trên thế giới, các ưu đãi tài chính truyền thống đang dần kém hiệu quả khi các quốc gia cạnh tranh để thu hút những dòng vốn có chất lượng ngày càng cao. Việt Nam không thể và không nên mãi kỳ vọng vào khả năng cạnh tranh dựa trên các lợi thế truyền thống, đặc biệt là chỉ dựa vào chi phí lao động.

Các nhà đầu tư chiến lược ngày nay ngày càng coi trọng chất lượng thể chế, khả năng dự báo chính sách, năng lực của lực lượng lao động và tốc độ triển khai cải cách của Chính phủ. Năng suất, tự động hoá và đổi mới sáng tạo ngày càng quan trọng hơn so với mức lương theo giờ.

Vì vậy, ở nhiều khía cạnh, Nghị quyết 10 phản ánh sự chuyển dịch từ ưu đãi sang thể chế.

Sự chuyển dịch này càng có ý nghĩa trong bối cảnh bất định địa chính trị, mô hình thương mại toàn cầu đang thay đổi và trí tuệ nhân tạo tăng tốc nhanh chóng. Khi doanh nghiệp tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, họ tìm kiếm những điểm đến đầu tư có khả năng chống chịu, có tính dự báo và được dẫn dắt bởi đổi mới. Thể chế vững mạnh đã trở thành một trong những lợi thế cạnh tranh giá trị nhất mà một quốc gia có thể mang lại.

Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính) nhận định, thu hút đầu tư nước ngoài trong 7 tháng năm 2026 diễn ra trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều rủi ro, xung đột địa chính trị tại Trung Đông, biến động giá năng lượng, chi phí logistics tăng cao, cùng xu hướng điều chỉnh chính sách thuế quan liên tục của Hoa Kỳ làm môi trường đầu tư quốc tế thiếu ổn định.

Cạnh tranh thu hút đầu tư giữa các quốc gia trong khu vực ngày càng gay gắt, đặc biệt trong các ngành bán dẫn, công nghệ cao, trung tâm dữ liệu và năng lượng để tiếp cận dòng FDI chất lượng cao với công nghệ dẫn đầu...

Trong bối cảnh đó, Việt Nam duy trì nền tảng kinh tế vĩ mô ổn định, tiếp tục là điểm đến được ưu tiên trong quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu. Kết quả thu hút vốn FDI trong 7 tháng đầu năm 2026 cho thấy niềm tin của nhà đầu tư đối với môi trường đầu tư, kinh doanh tại Việt Nam tiếp tục được củng cố.

Đặc biệt, Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đã xác định rõ định hướng phát triển khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài theo hướng chất lượng, hiệu quả, bền vững; tăng cường liên kết với khu vực doanh nghiệp trong nước, thúc đẩy chuyển giao công nghệ, phát triển nguồn nhân lực và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa. Đây là định hướng nền tảng hết sức quan trọng để tiếp tục hoàn thiện chính sách, nâng cao chất lượng thu hút và sử dụng hiệu quả dòng vốn FDI trong giai đoạn tới.

Để nâng cao hiệu quả thu hút dòng vốn FDI, Cục Đầu tư nước ngoài kiến nghị, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, cải thiện môi trường đầu tư, đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án đã được cấp phép, đồng thời nâng cao chất lượng thu hút FDI theo hướng ưu tiên các dự án công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, trung tâm R&D, kinh tế số, kinh tế xanh và phát triển bền vững...

Bên cạnh đó, tiếp tục ưu tiên đầu tư hạ tầng giao thông, năng lượng và logistics, gắn với các hành lang kinh tế - công nghiệp trọng điểm. Bảo đảm khả năng cung ứng điện ổn định và dài hạn cho các ngành công nghệ cao, trung tâm dữ liệu và công nghiệp bán dẫn. 

Mặt khác, tập trung giải quyết tình trạng thiếu hụt lao động kỹ thuật cao -vấn đề đang ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ triển khai dự án. Hoàn thiện cơ chế thu hút và sử dụng chuyên gia nước ngoài, trong đó đơn giản hóa thủ tục cấp phép lao động và thị thực, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc di chuyển và làm việc của nhân lực chất lượng cao.

Các bộ, ngành, địa phương tiếp tục đổi mới công tác xúc tiến đầu tư theo hướng có trọng tâm, tập trung vào các tập đoàn công nghệ lớn, các dự án có giá trị gia tăng cao và có khả năng lan tỏa công nghệ. Thúc đẩy liên kết giữa khu vực FDI và doanh nghiệp trong nước nhằm nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, tăng khả năng tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi giá trị toàn cầu, qua đó nâng cao hiệu quả lan tỏa của dòng vốn FDI đối với nền kinh tế.

Theo TS Phan Hữu Thắng, nguyên Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài, cuộc cạnh tranh thu hút FDI của thế kỷ XXI không còn là cuộc đua về lao động giá rẻ hay ưu đãi thuế, mà là cuộc đua về chất lượng thể chế, năng lực đổi mới sáng tạo, nguồn nhân lực, hạ tầng và sức mạnh của doanh nghiệp nội địa. Đó cũng chính là tinh thần lớn nhất của Nghị quyết 10-NQ/TW cần sớm được triển khai để đóng góp vào việc thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong năm 2026 và giai đoạn tới.

Mục tiêu giờ đây không còn đơn thuần là thu hút thêm những cánh chim mới, điều Việt Nam hướng tới là xây dựng một hệ sinh thái nơi nhà đầu tư lựa chọn ở lại, đổi mới và phát triển, cùng tạo nên một cánh rừng vững mạnh hơn để cả nhà đầu tư quốc tế lẫn doanh nghiệp Việt Nam có thể cùng nhau phát triển thịnh vượng.

Thu Thủy