Thiếu dữ liệu ESG, doanh nghiệp nhỏ và vừa khó tiếp cận nguồn vốn xanh

Thiếu dữ liệu ESG – "Điểm nghẽn" khiến SME khó tiếp cận vốn xanh

Tại phiên thảo luận chiều 27/10 trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026 tại TP.HCM, các chuyên gia chỉ rõ thực trạng nhiều doanh nghiệp sản xuất hiện nay chưa cải thiện hoặc hoàn toàn thiếu hệ thống dữ liệu ESG. Điều này vô hình trung tạo ra rào cản lớn khi tiếp cận các gói tín dụng xanh cũng như vượt qua các hàng rào kỹ thuật ngày càng khắt khe từ thị trường quốc tế.

Ông Hoàng Văn Tâm, Trưởng phòng Tổng hợp, Cục Khoa học, Công nghệ và Chuyển đổi số (Bộ Công Thương) cho biết, thiếu dữ liệu đáng tin cậy khiến doanh nghiệp khó lập báo cáo, không đáp ứng được yêu cầu công bố thông tin của đối tác ngoại và các tổ chức tài chính. Do đó, ông Tâm khuyến nghị doanh nghiệp SME nên giải quyết bài toán ESG theo từng cấp độ phù hợp nguồn lực.

Doanh nghiệp có thể bắt đầu từ dữ liệu sẵn có như hóa đơn điện, nước, nhiên liệu, nguyên vật liệu và chứng từ về chất thải. Sau đó, doanh nghiệp từng bước bổ sung hoạt động đo lường tại các công đoạn tiêu thụ nhiều năng lượng, tiến tới truy xuất nguồn gốc và xác định dấu chân carbon của từng sản phẩm.

Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), việc thực hành ESG thường gặp khó khăn do hạn chế về năng lực quản trị và dữ liệu. Vì vậy, triển khai theo từng cấp độ giúp doanh nghiệp lựa chọn giải pháp phù hợp với nguồn lực hiện có.

Ông Hà Huy Cường – Phó Tổng giám đốc Ngân hàng TMCP Nam Á (Nam A Bank) cho biết, trên thực tế, nhiều SME đã thực hành ESG hằng ngày như tiết kiệm điện, nước, giấy hay tuân thủ hợp đồng lao động, nhưng chưa hệ thống hóa thành báo cáo có thể kiểm chứng. Số lượng khách hàng đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn ESG để vay ngay các gói tín dụng xanh hiện còn rất khiêm tốn.

Để tháo gỡ, ngân hàng đang tăng cường tư vấn kỹ thuật và xây dựng khung quản trị rủi ro môi trường - xã hội, giúp doanh nghiệp đạt chuẩn để hưởng lãi suất ưu đãi theo lộ trình.

ESG là trụ cột chiến lược và tiêu chuẩn cho lợi thế cạnh tranh

Trong bối cảnh cạnh tranh giữa các doanh nghiệp (B2B) ngày càng gay gắt, các yếu tố truyền thống như giá cả, chất lượng sản phẩm hay tiến độ giao hàng giữa các nhà cung cấp dần trở nên tương đồng. Khi đó, hồ sơ năng lực ESG trở thành yếu tố khác biệt hóa, thậm chí quyết định bên nào giành được hợp đồng.

Ông Hoàng Mạnh Thắng – Phó Tổng giám đốc Phát triển kinh doanh, Ernst & Young Việt Nam (EY) đánh giá cao vai trò của ESG trong việc xây dựng vị thế doanh nghiệp, đồng thời nhấn mạnh "niềm tin là tiền tệ". Báo cáo ESG phải dựa trên dữ liệu thực tế, tránh các cam kết thiếu căn cứ dẫn đến nguy cơ "tẩy xanh" (greenwashing). Doanh nghiệp nên tập trung làm tốt một sản phẩm hoặc một vấn đề ưu tiên trước khi mở rộng.

Tuy nhiên, ông Bolat Duisenov – Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Xây dựng Coteccons cũng thừa nhận, ESG thường bị coi là thuật ngữ học thuật phức tạp, nhưng bản chất lại gắn liền với con người, môi trường và niềm tin. ESG là ngôn ngữ chung của kinh doanh dựa trên sự minh bạch.

Theo đại diện Coteccons, quản trị trong doanh nghiệp trước hết là sự tuân thủ để tạo dựng niềm tin bền vững giữa nhà thầu chính, nhà thầu phụ và khách hàng. Ở khía cạnh môi trường, ngành xây dựng vốn có mức phát thải lớn, do đó doanh nghiệp đã thúc đẩy sử dụng vật liệu xanh như bê tông xanh và tối ưu vật liệu thép, qua đó cắt giảm hơn 300.000 tấn phát thải CO2 trong năm qua.

Tiêu chuẩn toàn cầu và bước chuyển sang Kinh tế tuần hoàn

Các quy định quốc tế đang gia tăng áp lực công bố thông tin bền vững đối với doanh nghiệp xuất khẩu cũng như doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. TS. Kim Jae-hong – Chủ tịch Thường trực Liên minh Quốc gia Hành động ESG dẫn chứng Chỉ thị Báo cáo Bền vững Doanh nghiệp của Liên minh châu Âu (CSRD) cho thấy, tiêu chuẩn ESG đang gắn chặt với thương mại và đầu tư quốc tế. Doanh nghiệp cần chủ động chuẩn bị năng lực đáp ứng thay vì chỉ coi đây là rào cản.

TS. Kim Jae-hong nhấn mạnh sự dịch chuyển từ kinh tế tuyến tính sang kinh tế tuần hoàn, quản lý tài nguyên xuyên suốt từ thiết kế, sản xuất đến tái sử dụng. Mô hình "Sản phẩm như một dịch vụ" khuyến khích doanh nghiệp thiết kế sản phẩm bền hơn, dễ sửa chữa, mở ra dòng doanh thu mới và giảm rủi ro chuỗi cung ứng.

Tương tự, ông Nguyễn Trần Trung – Giám đốc điều hành Công ty Tư vấn Tài chính Bền vững cho rằng, ESG tạo ra giá trị thương mại trực tiếp. Doanh nghiệp SME trong chuỗi cung ứng cần bám sát bộ tiêu chuẩn của người mua và yêu cầu của các tổ chức tài chính để thiết lập hệ thống quản trị phù hợp, mở khóa các nguồn vốn bền vững.

ESG không phải là điểm đến tức thì mà là một lộ trình cải tiến liên tục, đòi hỏi sự kiên trì, minh bạch và hệ thống hóa các hoạt động thực tế. Khi doanh nghiệp SME chủ động bắt đầu từ những dữ liệu sẵn có, chuẩn hóa quy trình và chứng minh kết quả bằng thông tin đáng tin cậy, ESG sẽ chuyển hóa từ một rào cản thành trụ cột chiến lược vững chắc, mở rộng cơ hội tiếp cận dòng vốn xanh và nâng cao sức cạnh tranh trên trường quốc tế.

Minh Anh