Thí điểm phân bổ hạn ngạch phát thải, bước đệm vận hành thị trường carbon

Thí điểm phân bổ hạn ngạch cho các "ông lớn" phát thải

Theo Quyết định số 699/QĐ-BNNMT ngày 27/2/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã xác định danh sách 110 cơ sở thuộc ba lĩnh vực trọng yếu để thực hiện thí điểm phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính.

Danh sách này bao gồm: 51 cơ sở sản xuất xi măng (clinker), 34 nhà máy nhiệt điện, 25 cơ sở sản xuất sắt thép (thép thô).

Dù chỉ có 110 cơ sở tham gia thí điểm, nhưng theo thống kê của Cục Biến đổi khí hậu, nhóm này đang chiếm tới khoảng 40% tổng lượng phát thải khí nhà kính quốc gia. Việc tập trung vào các đơn vị này sẽ tạo ra một thị trường carbon nội địa vô cùng sôi động trong thời gian tới.

Việc phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính nhằm mục tiêu vận hành thị trường carbon trong nước.

Chia sẻ vấn đề này, ông Lương Quang Huy, Trưởng phòng Quản lý phát thải Khí nhà kính và bảo vệ tầng ô-dôn, Cục Biến đổi khí hậu cho biết, trong thời gian qua, Cục đã chủ trì phối hợp với Bộ Xây dựng và Bộ Công thương thí điểm phân bổ cho 110 cơ sở thuộc 3 lĩnh vực Nhà máy nhiệt điện, cơ sở sản xuất sắt thép (thép thô), cơ sở sản xuất xi măng (clinker). Các cơ sở được phân bổ hạn ngạch này nằm trong danh mục 2.166 cơ sở phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính do Thủ tướng Chính phủ ban hành.

“Mặc dù chỉ có 110 cơ sở được thí điểm phân bổ nhưng hiện chiếm tới khoảng 40% tổng phát thải khí nhà kính quốc gia, sẽ tạo ra một thị trường carbon trong nước tương đối sôi động sau khi thí điểm”, ông Huy nói.

Đại diện Cục Biến đổi khí hậu cũng cho biết, sẽ tiếp tục thí điểm trong thời gian tới để đảm bảo các phương pháp phân bổ hạn ngạch cũng như việc kiểm kê khí nhà kính của các doanh nghiệp chính xác hơn, đảm bảo công bằng, minh bạch giữa các doanh nghiệp khi tham gia thị trường carbon trong nước.

Tổng hạn ngạch phát thải khí nhà kính thí điểm đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 263/QĐ-TTg ngày 9/2/2026. Cụ thể: năm 2025 tổng hạn ngạch là 243.082.392 tấn CO2tđ. Năm 2026 tổng hạn ngạch là 268.391.454 tấn CO2tđ.

Một số doanh nghiệp tiêu biểu nhận mức phân bổ lớn bao gồm:

Trong lĩnh vực thép: Công ty TNHH Gang Thép Hưng Nghiệp Formosa Hà Tĩnh (hơn 13,6 triệu tấn năm 2025) và Công ty Cổ phần Thép Hòa Phát Dung Quất (hơn 11,2 triệu tấn năm 2025).

Trong lĩnh vực nhiệt điện: Các nhà máy như Nhiệt điện Quảng Ninh, AES Mông Dương, Vĩnh Tân 1 và Vĩnh Tân 2 đều nhận mức hạn ngạch trên 10 triệu tấn CO2 mỗi năm.

Đáng chú ý, trong giai đoạn thí điểm này, hạn ngạch sẽ được phân bổ hoàn toàn miễn phí để các doanh nghiệp có thời gian làm quen với cơ chế thị trường.

Quy tắc vận hành và giao dịch trên thị trường carbon

Theo ông Nguyễn Thành Công - Phó Trưởng phòng Thị trường carbon (Cục Biến đổi khí hậu) cho biết, mục tiêu chính của thị trường carbon trong nước là hỗ trợ giảm phát thải khí nhà kính để thực hiện các mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính quốc gia, bao gồm:

Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) và hướng tới phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050; đồng thời thúc đẩy đầu tư giảm phát thải khí nhà kính, tăng khả năng cạnh tranh cho doanh nghiệp trước các yêu cầu phát triển xanh, bền vững của quốc tế.

Khung pháp lý hiện đã tương đối đầy đủ với sự ra đời của Nghị định số 29/2026/NĐ-CP về Sàn giao dịch carbon.

Theo quy định, hàng hóa của thị trường là hạn ngạch phát thải khí nhà kính do cơ quan này phân bổ cho các cơ sở phát thải lớn và tín chỉ carbon. Tham gia thị trường có các cơ sở được phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính; các tổ chức có chương trình, dự án theo cơ chế trao đổi, bù trừ tín chỉ carbon; và các tổ chức có hoạt động kinh doanh tín chỉ carbon.

Về nguyên tắc thị trường, các cơ sở thực hiện nộp trả hạn ngạch phát thải khí nhà kính dựa trên kết quả kiểm kê khí nhà kính cho giai đoạn 2025-2026. Trong trường hợp phát thải vượt hạn ngạch, cơ sở có thể vay mượn tối đa 15% lượng hạn ngạch phát thải khí nhà kính được phân bổ cho giai đoạn kế tiếp để thực hiện nộp trả cơ quan quản lý.

Bên cạnh đó, cơ sở có thể chuyển giao lượng hạn ngạch phát thải khí nhà kính chưa sử dụng hết sau khi hoàn thành nộp trả của giai đoạn hiện tại sang giai đoạn kế tiếp; có thể sử dụng tín chỉ carbon để bù trừ lượng phát thải vượt hạn ngạch, nhưng không quá 30% lượng hạn ngạch phát thải khí nhà kính được phân bổ của cơ sở. Với quy trình này, các giao dịch mua bán sẽ được thực hiện thông qua sàn giao dịch carbon trong nước.

Về hoạt động của sàn giao dịch carbon trong nước, theo đại diện Vụ Pháp chế - Bộ Tài chính, hệ thống giao dịch được vận hành dựa trên sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị hạ tầng và tổ chức trung gian nhằm đảm bảo tính minh bạch và an toàn. Cùng với hạ tầng giao dịch, “chìa khoá” của thị trường là Hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon do Bộ Nông nghiệp và Môi trường thiết lập và vận hành.

Hiện nay, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang phối hợp chặt chẽ với Bộ Tài chính, Bộ Công Thương, Bộ Xây dựng cùng các đơn vị hạ tầng như Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) để hoàn thiện quy chế giao dịch và giám sát.

Đại diện Cục Biến đổi khí hậu khẳng định sẽ tiếp tục thí điểm để hoàn thiện phương pháp phân bổ, đảm bảo tính công bằng và minh bạch giữa các doanh nghiệp. Các cơ sở được phân bổ sẽ được cấp tài khoản trên Hệ thống đăng ký quốc gia và được tập huấn chuyên sâu để sẵn sàng tham gia giao dịch chính thức trên sàn tập trung.

Tuấn Kiệt