Thể chế - chìa khóa cho tham vọng tăng trưởng hai con số năm 2026

Tăng trưởng 2 con số: Quyết tâm "nâng cấp" nền kinh tế

Việt Nam khép lại năm 2025 với bức tranh kinh tế đầy tích cực với khi GDP tăng 8,02%. Bước sang năm 2026, Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng GDP lên tới 10%, thể hiện quyết tâm mạnh mẽ trong việc chuyển đổi nền kinh tế.

Thực tế, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều bất định và mô hình tăng trưởng truyền thống đã chạm ngưỡng, tham vọng duy trì nhịp tăng trưởng 10% trở lên trong giai đoạn tới đòi hỏi một cuộc tái cấu trúc sâu rộng cả về tư duy lẫn hành động.

Trao đổi với phóng viên Thương hiệu và Pháp luật, chuyên gia kinh tế, PGS-TS Đinh Trọng Thịnh cho rằng mô hình phát triển dựa trên tài nguyên thiên nhiên, lao động giá rẻ không thể đưa Việt Nam tiến lên nấc thang cao hơn.

Theo đó, để đạt mức tăng trưởng cao, nhu cầu bức thiết hiện nay là đổi mới mô hình tăng trưởng, dựa trên KH-CN, đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất lao động.

“Việt Nam có nhiều tiềm năng để bước vào mô hình tăng trưởng mới, nhưng điều quan trọng nhất là tháo gỡ các điểm nghẽn, đặc biệt là về thể chế”, ông Thịnh nói.

Cũng đề cập đến khía cạnh KH-CN, ông Vũ Quốc Huy, Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) cho biết, kinh nghiệm quốc tế cho thấy đổi mới sáng tạo đóng góp khoảng 50–70% tăng trưởng dài hạn của các quốc gia thu nhập trung bình – cao, trong khi mô hình dựa vào lao động giá rẻ và mở rộng đầu tư đã dần cạn dư địa.

Theo ông Huy, trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu tiếp tục tái cấu trúc và dòng vốn công nghệ cao dịch chuyển, Việt Nam đứng trước cơ hội thu hút các dự án R&D và công nghệ từ Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc và châu Âu. Dù vậy, để tận dụng được cơ hội này, Việt Nam cần một nền tảng thể chế đủ mạnh nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo một cách thực chất.

TS Nguyễn Quốc Việt, Trường Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội) nhìn nhận rằng mục tiêu tăng trưởng hai con số từ năm 2026 được xác định là bước đi cụ thể để hiện thực hóa “kỷ nguyên vươn mình” của dân tộc.

Ông Việt khẳng định đây là quyết tâm chính trị lớn, nhưng cũng dựa trên nền tảng thực tiễn.

Cụ thể, sau Covid-19, kinh tế Việt Nam phục hồi tích cực, nằm trong nhóm 33 nền kinh tế lớn nhất thế giới và top 15 quốc gia có độ mở thương mại cao; thu hút dòng vốn FDI mạnh mẽ, hạ tầng được cải thiện, tiêu dùng nội địa phục hồi cũng như khu vực tư nhân đang nổi lên như một động lực quan trọng…

"Tổng hòa các yếu tố này cho thấy mục tiêu tăng trưởng hai con số từ năm 2026 có cơ sở thực tiễn, không chỉ là tuyên bố quyết tâm", ông Nguyễn Quốc Việt khẳng định.

Cải cách thể chế là trọng tâm

Các chuyên gia cho rằng mục tiêu tăng trưởng GDP 10% năm 2026 là tham vọng, song hoàn toàn có cơ sở nếu Việt Nam phát huy các “đầu kéo” đủ mạnh và triển khai chính sách đột phá, đồng bộ và quyết liệt.

Chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long cho hay động lực quyết định vẫn là đầu tư, đặc biệt là đầu tư công và đầu tư tư nhân quy mô lớn.

“Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, để đạt tăng trưởng hai chữ số, tỉ lệ đầu tư toàn xã hội cần duy trì khoảng 34-36% GDP, cao hơn mức trung bình hiện nay”, ông Long nêu và nhấn mạng rằng trọng tâm không phải là “chi nhiều hơn”, mà là giải ngân nhanh, đúng dự án, đúng trọng tâm vào hạ tầng chiến lược.

Bên cạnh đó, vị chuyên gia khuyến nghị Việt Nam cần chuyển từ thu hút FDI theo số lượng sang chất lượng, gắn với công nghệ, đổi mới sáng tạo và liên kết thực chất với doanh nghiệp trong nước.

Cho rằng nút thắt vẫn là vấn đề thể chế, TS Nguyễn Quốc Việt cho rằng cải cách thể chế hiện là vấn đề then chốt, trong đó điểm nghẽn lớn nhất nằm ở khâu triển khai.

“Nhiều chủ trương, nghị quyết của Trung ương đã “rất đúng và trúng”, song khoảng cách từ chủ trương đến thực tiễn vẫn còn khá lớn”, ông Việt nói và cho hay ở tầng thực thi, tư duy quản lý còn nặng về an toàn, tuân thủ hình thức hơn là hiệu quả và đổi mới sáng tạo.

Chính vì vậy, các chuyên gia nhìn nhận việc “mở khóa” thể chế cần trở thành nhiệm vụ trung tâm của năm 2026.

Tương tự, TS Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Vietnam, cho rằng để đạt tăng trưởng 2 con số, Việt Nam cần hoàn thiện đồng bộ thể chế kinh tế thị trường, xác lập mô hình tăng trưởng mới, cơ cấu lại nền kinh tế và đẩy mạnh KH-CN, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Theo ông, nhà điều hành cần ban hành cơ chế, chính sách đột phá để phát triển các mô hình kinh tế mới và dự án trọng điểm quy mô lớn; đồng thời cải cách mạnh thủ tục hành chính, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, tăng cường kiểm tra, giám sát. Các bộ, ngành phải đóng vai trò trung tâm trong tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, củng cố niềm tin của doanh nghiệp và nhà đầu tư.

Ông nhấn mạnh, hệ thống pháp luật không chỉ dừng ở tháo gỡ khó khăn mà phải hướng tới kiến tạo phát triển, tạo động lực để doanh nghiệp mở rộng sản xuất, kinh doanh và tham gia sâu hơn vào nền kinh tế.

Hoài Phong