Nghị định mới thay đổi căn bản trong cách xác định trị giá hải quan

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 167/2025/NĐ-CP nhằm sửa đổi, bổ sung một số quy định trong Nghị định số 08/2015/NĐ-CP, văn bản hướng dẫn thi hành Luật Hải quan về thủ tục, kiểm tra, giám sát và kiểm soát hải quan. Một trong những điểm nổi bật của nghị định mới là làm rõ phương pháp xác định trị giá hải quan, đồng thời bổ sung quy định riêng về trị giá dùng cho mục đích thống kê, ướng đến sự minh bạch và hiệu quả hơn trong hoạt động xuất nhập khẩu.

Thay đổi căn bản trong cách xác định trị giá hải quan

Theo Nghị định 167, việc xác định trị giá hải quan được phân chia rõ ràng cho hàng hóa xuất khẩu và nhập khẩu, với trình tự phương pháp cụ thể. Đối với hàng xuất khẩu, trị giá hải quan là giá bán đến cửa khẩu xuất, không bao gồm phí vận tải và bảo hiểm quốc tế. Việc xác định sẽ dựa trên:

• Giá ghi trên hợp đồng hoặc hóa đơn thương mại và các khoản chi phí liên quan có chứng từ hợp pháp;

• Giá bán của hàng xuất khẩu giống hệt, tương tự;

• Giá bán thu thập từ thị trường trong nước;

• Dữ liệu do cơ quan hải quan tổng hợp.

Đối với hàng nhập khẩu, trị giá là giá thực tế phải trả đến cửa khẩu nhập đầu tiên, được xác định theo 6 phương pháp đã quen thuộc: trị giá giao dịch, trị giá hàng hóa tương tự, khấu trừ, tính toán, suy luận... Trường hợp người khai hải quan có văn bản đề nghị, hai phương pháp khấu trừ và tính toán có thể hoán đổi thứ tự áp dụng.

Điểm mới quan trọng là quy định rõ ràng về trình tự xác minh trị giá, cách xử lý trong các tình huống: khai báo thiếu chính xác, nghi vấn về giá, hoặc cần tham vấn giữa doanh nghiệp và hải quan.

Thủ tục kiểm tra, xác định trị giá được minh bạch hóa

Việc kiểm tra, xác định trị giá hải quan hiện nay không chỉ căn cứ trên hồ sơ mà còn tính đến thực tế hàng hóa và thông tin thu thập được. Nghị định quy định cụ thể:

• Nếu đủ cơ sở bác bỏ trị giá khai báo, cơ quan hải quan yêu cầu khai bổ sung trong vòng 5 ngày làm việc;

• Nếu có nghi vấn, cơ quan hải quan thông báo lý do và đề xuất mức giá - phương pháp mới để tham vấn;

• Trong quá trình tham vấn, nếu doanh nghiệp đồng ý thì khai bổ sung, nếu không, hải quan có quyền ấn định trị giá.

Trong trường hợp chưa đủ cơ sở bác bỏ, hải quan sẽ chấp nhận trị giá do doanh nghiệp khai báo – giúp tránh trì trệ thông quan, hạn chế phát sinh chi phí không đáng có cho doanh nghiệp.

Ngoài ra, tỷ giá tính thuế vốn là vấn đề từng gây nhiều tranh cãi, nay được xác định theo tỷ giá mua chuyển khoản của Vietcombank tại thời điểm cụ thể, đảm bảo tính thống nhất, tránh biến động không minh bạch.

Lần đầu tiên có khung riêng cho trị giá thống kê

Một điểm mới đáng chú ý khác là việc bổ sung Điều 22a trong Nghị định 08, quy định về trị giá hải quan phục vụ mục đích thống kê. Đây là lần đầu tiên có quy định rõ ràng, đầy đủ về cách xác định trị giá dùng riêng cho hoạt động thống kê xuất nhập khẩu, một công cụ quan trọng trong điều hành kinh tế vĩ mô.

Trị giá này được xác định theo nguyên tắc gần giống như trị giá tính thuế, nhưng có điều chỉnh phù hợp hơn với bản chất giao dịch:

• Với hàng hóa gia công nhập về: tính toàn bộ chi phí cấu thành (nguyên vật liệu, chi phí gia công...);

• Với hàng gia công xuất đi: tính toàn bộ giá trị cấu thành sản phẩm;

• Với hàng thuê tài chính: loại trừ các dịch vụ đi kèm.

Việc quy định cụ thể trị giá thống kê giúp Nhà nước có công cụ chính xác hơn để đánh giá thực chất luồng hàng hóa ra vào quốc gia, từ đó hoạch định chính sách thương mại hiệu quả hơn.

Tăng tính chủ động cho doanh nghiệp

Điểm đáng ghi nhận là các điều chỉnh mới không làm phát sinh thêm thủ tục, mà ngược lại, trao quyền chủ động hơn cho doanh nghiệp trong khai báo và xử lý các tình huống về giá. Việc cho phép tham vấn, hoán đổi phương pháp tính trị giá, chấp nhận khai báo trong một số trường hợp… giúp doanh nghiệp tránh bị ấn định thuế bất hợp lý.

Theo nhiều chuyên gia, đây là bước tiến đáng kể trong nỗ lực hiện đại hóa, minh bạch hóa quy trình hải quan, phù hợp với thông lệ quốc tế và các cam kết trong các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới mà Việt Nam tham gia.

Minh Hoàng