Khánh Hòa: Tháp Bà Ponagar chính thức trở thành Di tích quốc gia đặc biệt

Theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ, Tháp Bà Ponagar – vốn được công nhận di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia từ năm 1979 – nay tiếp tục được nâng lên cấp đặc biệt, là một trong năm di tích được công nhận trong đợt 17.

Niên đại lịch sử: Được xây dựng từ thế kỷ VIII đến XIII, quần thể gồm năm di tích chính: bốn tháp (tháp chính, tháp Ngài, tháp Ganesha, tháp Đông Nam) cùng khu Mandapa với mái che và các cột trụ .

Giá trị kiến trúc – nghệ thuật – khảo cổ: Giữ nguyên 14 đạo sắc phong và 28 bia minh văn cổ, đặc biệt là tượng nữ thần Ponagar/Thiên Y A Na – hiện thân của tín ngưỡng thờ Mẫu trung tâm của cộng đồng Chăm–Việt.

Tháp Bà Ponagar gắn liền với sự giao thoa giữa tín ngưỡng Mẹ xứ sở của người Chăm và truyền thống thờ Mẫu của người Việt từ thế kỷ XVII.

Lễ hội Tháp Bà được tổ chức hàng năm (từ ngày 20 đến 23 tháng 3 âm lịch), chính thức được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2012. Các nghi lễ truyền thống như “Lễ thay y”, nghi thức “Múa Bóng – hát Văn”… vẫn được gìn giữ và tái hiện trang trọng, thu hút cộng đồng Chăm và các dân tộc thiểu số miền Trung tham dự.

Ông Trần Quốc Nam, Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa, nhấn mạnh rằng di tích đặc biệt này là “dấu mốc để Khánh Hòa phát huy lợi thế văn hóa, phát triển du lịch theo hướng bền vững gắn với bản sắc truyền thống”.

Sở Văn hóa – Thể thao & Du lịch cũng triển khai chương trình “Linh thiêng xứ Trầm” vào ngày mùng 1 âm lịch và “Trăng soi dáng Tháp” vào rằm, mở đầu từ tháng 8/2024.

Trong cùng sự kiện, “Tri thức khai thác và chế biến Trầm hương Khánh Hòa” cũng được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo Quyết định số 1651/QĐ‑BVHTTDL ngày 3/6/2025.

Thánh Mẫu Thiên Y A Na được các nghệ nhân trầm hương tôn vinh là "Thủy tổ nghề trầm", góp phần khơi dậy truyền thống, quảng bá sản phẩm OCOP chất lượng nổi tiếng trong – ngoài nước.

Việc Tháp Bà Ponagar được nâng lên Di tích quốc gia đặc biệt không chỉ là sự ghi nhận một giá trị văn hóa – lịch sử mang tầm quốc gia, mà còn mở ra cơ hội để Khánh Hòa củng cố thương hiệu văn hóa – du lịch đặc sắc. Gắn kết với những di sản phi vật thể như lễ hội và nghề truyền thống, di tích này ngày càng khẳng định vai trò quan trọng trong văn hóa Nam Trung Bộ, đồng thời là điểm sáng thu hút khách du lịch, nghiên cứu và tín ngưỡng.

Hoàng Anh