Tháo gỡ điểm nghẽn, đẩy nhanh giám định ADN hài cốt liệt sĩ

Chiều ngày 14/9, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà, Trưởng Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đã làm việc với các bộ, ngành, cơ quan về công tác giám định ADN xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Trước đó, trong buổi sáng, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà trực tiếp kiểm tra công tác giám định ADN tại Trung tâm Giám định ADN, Viện Sinh học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và Viện Pháp y Quân đội, Cục Quân y, Bộ Quốc phòng.

Theo Ban Chỉ đạo quốc gia, trong Chiến dịch 500 ngày đêm, các đơn vị chuyên môn được giao nhiệm vụ hoàn thành giám định ADN đối với 18.000 mẫu hài cốt liệt sĩ. Hiện có 4 đơn vị được giao làm gồm Viện Pháp y Quân đội, Viện Khoa học hình sự (Bộ Công an), Viện Pháp y Quốc gia (Bộ Y tế) và Viện Sinh học.

Báo cáo tại cuộc làm việc cho thấy khối lượng mẫu rất lớn. Trong đó Viện Pháp y Quốc gia tiếp nhận 16.636 mẫu, Viện Pháp y Quân đội tiếp nhận 35.776 mẫu, còn Viện Sinh học đang lưu trữ 37.610 mẫu hài cốt từ 8 địa phương.

Đến ngày 10/9, cả nước đã lấy khoảng 190.000/230.000 mẫu hài cốt liệt sĩ (khoảng 90% kế hoạch). Đối với mẫu sinh phẩm thân nhân, kết quả đạt hơn 106% kế hoạch, đã phân tích ADN trên 72.000 mẫu và cập nhật hơn 72.000 kết quả vào cơ sở dữ liệu phục vụ đối sánh.

Phát biểu kết luận buổi làm việc, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà ghi nhận nỗ lực của các bộ ngành, địa phương, song lưu ý khối lượng công việc còn rất lớn, nhiều nhiệm vụ khó khăn, do đó "không còn cách nào khác" là phải nỗ lực vượt bậc để hoàn thành.

Bà Trà bày tỏ xúc động trước hình ảnh cán bộ cõng thân nhân liệt sĩ hơn 100 tuổi đi lấy mẫu, hay những chiến sĩ miệt mài tìm kiếm, khai quật hài cốt liệt sĩ trong thời tiết khắc nghiệt.

Tuy nhiên bà cũng chỉ rõ các hạn chế lớn như nguồn nhân lực, dữ liệu chưa liên thông, đồng bộ hay cơ sở vật chất, trang thiết bị còn hạn chế. Để tháo gỡ, bà Trà yêu cầu các đơn vị chủ động đề xuất giải pháp tăng cường, biệt phái cán bộ, bảo đảm vừa vận hành hiệu quả các dây chuyền hiện có, vừa tiếp nhận, làm chủ công nghệ mới.

Với công nghệ NGS-SNP, các đơn vị cần cử lực lượng nòng cốt trực tiếp đến Viện Sinh học để học và thực hành trên máy. Viện hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam khẩn trương xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng, triển khai tổng thể.

Cạnh đó bà nhấn mạnh dữ liệu về liệt sĩ và mộ liệt sĩ do Bộ Nội vụ quản lý là dữ liệu nền tảng, cần kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư cũng như dữ liệu ADN của hài cốt và thân nhân liệt sĩ. Việc cập nhật dữ liệu phải bảo đảm yêu cầu "đúng, đủ, sạch, sống, dùng chung" theo tinh thần đề án 06.

Về mục tiêu trọng tâm, "Chiến dịch 500 ngày đêm" đặt mốc hoàn thành giám định ADN 18.000 mẫu hài cốt liệt sĩ trước ngày 27/7/2027.

Để bảo đảm tiến độ, Phó Thủ tướng yêu cầu cố gắng hoàn tất việc lấy mẫu hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin tại các nghĩa trang trước ngày 30/11, đồng thời tiếp tục đẩy nhanh công tác tìm kiếm, quy tập. Cùng với đó, Bộ Công an được giao tiếp tục phát động chiến dịch lấy mẫu sinh phẩm dòng cha của thân nhân liệt sĩ từ nay đến ngày 30/11, phấn đấu hoàn thành toàn bộ trong năm nay.

Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà cũng yêu cầu Bộ Công an nghiên cứu dự án xây dựng kho bảo quản, lưu trữ mẫu sinh phẩm thân nhân liệt sĩ với quy mô khoảng 2 triệu mẫu, bởi việc bảo quản tốt sẽ giúp lưu giữ mẫu trong 50 năm hoặc lâu hơn, thay vì chỉ đáp ứng được khoảng 10-15 năm trong điều kiện hiện nay.

Ngoài ra, bà chỉ đạo ngay trong tuần này phải hoàn thành việc điều tiết mẫu hài cốt liệt sĩ tại Viện Pháp y Quân đội phù hợp với năng lực bảo quản thực tế.

Về cơ chế, chính sách, bà Trà yêu cầu Bộ Nội vụ và các bộ ngành tham mưu sửa đổi Nghị quyết số 26/2026/NQ-CP của Chính phủ về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tháo gỡ khó khăn trong tổ chức lấy mẫu, giám định và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin bằng phương pháp giám định ADN; xây dựng nghị định về định mức kinh tế - kỹ thuật, quy trình lấy mẫu hài cốt liệt sĩ và sinh phẩm thân nhân liệt sĩ, phấn đấu ban hành chậm nhất ngày 30/9 theo thủ tục rút gọn.

Bộ Tài chính được giao tham mưu cơ chế mua sắm trang thiết bị, hóa chất, sinh phẩm phục vụ giám định ADN; đồng thời phối hợp các đơn vị rà soát, bổ sung dự toán năm 2027, bảo đảm đầy đủ nguồn lực cho phòng xét nghiệm ADN, phòng sạch và các điều kiện cần thiết.

Đối với nguồn lực xã hội hóa, bà Trà yêu cầu phân định rõ phần doanh nghiệp hỗ trợ và phần ngân sách Nhà nước đầu tư. Bà  nhấn mạnh quan điểm đầu tư trọng tâm, trọng điểm, tận dụng cơ sở hiện có, không chạy theo phương án xây dựng mới tràn lan. Việc lựa chọn đơn vị được đầu tư phải tính đến cả chức năng, nhiệm vụ và khả năng bảo đảm nguồn nhân lực, bởi đây không chỉ là nhiệm vụ trước mắt mà còn phải đáp ứng yêu cầu trong nhiều năm tới.

Đối với công tác thông tin, truyền thông, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà đánh giá việc thông tin trên các phương tiện thông tin đại chúng và nền tảng số thời gian qua được thực hiện khá tốt. Tuy nhiên, với công tác giám định ADN, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, cần phản ánh đầy đủ cả khó khăn, thách thức và những nỗ lực vượt bậc của các lực lượng trực tiếp thực hiện nhiệm vụ.

Truyền thông cần làm nổi bật tinh thần trách nhiệm, sự cống hiến của các đơn vị trong từng khâu, từ lấy mẫu hài cốt, lấy mẫu thân nhân đến tiếp nhận, bảo quản, lưu trữ mẫu theo quy trình khoa học, chặt chẽ, bài bản.

Bà Trà lưu ý không chỉ tập trung vào số lượng mẫu đã giám định, mà cốt lõi là giúp xã hội thống nhất nhận thức, chia sẻ khó khăn và đồng hành cùng các lực lượng đang làm nhiệm vụ. Việc lan tỏa những giá trị này sẽ góp phần động viên, khích lệ các đơn vị, đồng thời tạo sự đồng thuận và thống nhất cao trong toàn xã hội.

Tuấn Kiệt