Thanh toán không dùng tiền mặt là động lực thúc đẩy tài chính toàn diện

Động lực thúc đẩy tài chính toàn diện

Tại tọa đàm "Thúc đẩy tài chính toàn diện - Động lực từ thanh toán không dùng tiền mặt" diễn ra sáng 6/10 tại Hà Nội, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) Phạm Thanh Hà nhấn mạnh, thanh toán không dùng tiền mặt không còn đơn thuần là việc thay đổi công cụ trả tiền hay phương tiện thực hiện dịch vụ ngân hàng truyền thống. Bù lại, đây đang trở thành một động lực quan trọng hàng đầu để hiện thực hóa Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia.

Theo đại diện lãnh đạo NHNN, khi người dân và doanh nghiệp hình thành thói quen sử dụng tài khoản và thanh toán số hàng ngày, các dịch vụ tài chính sẽ tích hợp sâu rộng hơn vào mọi mặt của đời sống kinh tế - xã hội. Việc giao dịch qua kênh số giúp hình thành lịch sử dữ liệu giao dịch minh bạch – cơ sở then chốt để các tổ chức tài chính đánh giá và mở rộng khả năng cung ứng những sản phẩm phù hợp như tiết kiệm, tín dụng, bảo hiểm và các dịch vụ quản lý tài chính cá nhân, doanh nghiệp.

Báo cáo từ đại diện NHNN, bà Nguyễn Thị Thu - Phó Vụ trưởng Vụ Thanh toán, cho biết tính đến tháng 8/2026, toàn hệ thống ghi nhận sự tăng trưởng vượt bậc ở tất cả các phương thức thanh toán số: Tổng giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt tăng 34,56% về số lượng và 13,26% về giá trị so với cùng kỳ. Giao dịch qua kênh trực tuyến (Internet) tăng 46,57% về số lượng và 21,77% về giá trị. Giao dịch qua điện thoại di động (Mobile Banking) tăng 35,33% về số lượng và 23,90% về giá trị. Thanh toán qua mã QR Code tăng 6,66% về số lượng và tăng tới 25,85% về giá trị giao dịch.

Một trong những thành tựu nổi bật của thanh toán số là khả năng xóa mờ khoảng cách địa lý. Việc giảm phụ thuộc vào các chi nhánh, phòng giao dịch vật lý đã giúp hệ thống tài chính tiếp cận hiệu quả các khu vực nông nghiệp, nông thôn, vùng hải đảo và cộng đồng yếu thế.

Tính đến ngày 30/6/2026, cả nước đã phát triển được khoảng 5.700 điểm đại lý thanh toán. Đồng thời, dịch vụ Tiền di động (Mobile Money) đã ghi nhận 11,45 triệu tài khoản đăng ký, trong đó có 6,18 triệu tài khoản đang hoạt động thường xuyên. Đây được coi là "cửa ngõ" quan trọng giúp những người dân chưa có tài khoản ngân hàng truyền thống dễ dàng bước chân vào hệ sinh thái tài chính chính thức.

Chia sẻ tại tọa đàm, ông Nguyễn Thanh Tùng - Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Thanh toán Quốc gia Việt Nam (NAPAS), nhấn mạnh rằng thành công của tài chính toàn diện không chỉ đo bằng số lượng tài khoản mở ra, mà nằm ở việc tài khoản đó có được giao dịch thuận tiện và thường xuyên hay không. Phía sau mỗi thao tác quét mã QR hay chuyển tiền trên ứng dụng là hệ thống hạ tầng thanh toán bán lẻ quốc gia vận hành liên tục, an toàn.

Hiện nay, hệ thống NAPAS đã liên thông 70 tổ chức thành viên, phục vụ hơn 100 triệu khách hàng. Năm 2025, NAPAS đã xử lý khoảng 12 tỷ giao dịch. Hệ thống chuyển tiền nhanh hiện xử lý bình quân hơn 45 triệu giao dịch mỗi ngày. Kết nối hơn 20.000 máy ATM và hơn 930.000 thiết bị POS/mPOS trên toàn quốc.

Có 60 ngân hàng và ví điện tử tham gia kết nối thanh toán qua mã VietQR. Đặc biệt, hạ tầng VietQRGlobal đã kết nối thành công với mạng lưới thanh toán của Thái Lan, Lào và Campuchia, mở ra triển vọng giao dịch bán lẻ xuyên biên giới thuận tiện.

Từ mở rộng tiếp cận sang sử dụng thực chất, an toàn

Ngày 25/5/2026, Thủ tướng Chính phủ đã chính thức ban hành Quyết định số 928/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia giai đoạn 2026 - 2030. Chiến lược đặt ra những mốc mục tiêu lớn đến năm 2030: 95% dân số từ 15 tuổi trở lên có tài khoản giao dịch tại ngân hàng hoặc các tổ chức được phép, và giá trị thanh toán không dùng tiền mặt gấp 30 lần GDP.

Để thực hiện thành công Chiến lược này, Phó Thống đốc NHNN Phạm Thanh Hà đã chỉ đạo ngành Ngân hàng tập trung triển khai 5 nhóm giải pháp trọng tâm: Xây dựng cơ chế, chính sách thanh toán số đồng bộ, minh bạch, vừa kích thích đổi mới sáng tạo, cạnh tranh lành mạnh, vừa bảo đảm an toàn hệ thống. Quá trình tổ chức thực thi chính sách cần mang tính thực tiễn, lắng nghe phản hồi từ cuộc sống để liên tục bổ sung, chỉnh sửa phù hợp với nền kinh tế số.

Đầu tư hạ tầng thanh toán đồng bộ, tăng cường kết nối liên thông giữa ngân hàng với các công ty công nghệ tài chính (Fintech). Đẩy mạnh tích hợp dịch vụ tài chính vào các hệ sinh thái số khép kín như y tế, giáo dục, dịch vụ công; đồng thời sẵn sàng mở rộng kết nối thanh toán bán lẻ xuyên biên giới.

Tập trung nguồn lực hướng về khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa, miền núi, hải đảo; các nhóm đối tượng có thu nhập thấp, doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, hộ kinh doanh. Cung cấp các sản phẩm đơn giản, chi phí hợp lý, an toàn và sát với nhu cầu thực tế.

Phó Thống đốc Phạm Thanh Hà nhấn mạnh nguyên tắc: "Phát triển nhanh phải đi cùng với phát triển bền vững, đổi mới phải đi cùng với quản trị rủi ro, thuận tiện phải đi cùng với an toàn và trách nhiệm". Việc tăng cường an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và phòng chống gian lận lừa đảo trực tuyến là điều kiện tiên quyết để duy trì niềm tin của người dùng.

Đẩy mạnh công tác truyền thông, giáo dục tài chính nhằm nâng cao kỹ năng số cho người dân. Nhằm giúp người tiêu dùng sử dụng dịch vụ an toàn, PGS.TS Lê Thanh Tâm (Viện Ngân hàng - Tài chính, Đại học Kinh tế Quốc dân) đã khuyến nghị 3 thói quen tài chính số quan trọng:

Không bao giờ chia sẻ mã OTP, mật khẩu hay thông tin định danh cho người lạ trong bất kỳ giao dịch nào. Ưu tiên nhận thu nhập qua tài khoản, duy trì thói quen gửi tiết kiệm định kỳ dù số tiền nhỏ và lập quỹ dự phòng khẩn cấp thay vì vay mượn cảm tính. Chỉ đăng ký vay vốn tại các tổ chức tín dụng được Nhà nước cấp phép; kiểm soát tổng chi phí trả góp hàng tháng không vượt quá 15% - 20% tổng thu nhập và luôn thanh toán dư nợ thẻ tín dụng đúng hạn.

Tài chính toàn diện không đơn thuần là một chỉ số kinh tế mà là trụ cột đảm bảo an sinh xã hội và sự phát triển cân bằng của nền kinh tế. Sự trưởng thành của hạ tầng thanh toán số tại Việt Nam đang từng bước xóa bỏ ranh giới địa lý và công nghệ.

Đánh giá về chặng đường phía trước, Phó Thống đốc NHNN Phạm Thanh Hà khẳng định chất lượng của tài chính toàn diện phải được đo bằng độ sâu và chiều rộng của việc sử dụng dịch vụ. Khi tài khoản thanh toán trở thành cầu nối để người dân tiếp cận các giải pháp tín dụng chính thức, bảo hiểm và đầu tư an toàn, Việt Nam sẽ xây dựng thành công một hệ sinh thái tài chính bao trùm, an toàn và bền vững trong kỷ nguyên số.

Mai Anh