Tạo cơ chế đón vốn quốc tế, đưa công nghiệp văn hóa Việt Nam ra thế giới

Không chỉ thu hút vốn, mà thu hút năng lực

Trong bối cảnh công nghiệp văn hóa ngày càng được nhìn nhận như một động lực mới của nền kinh tế, việc huy động nguồn lực quốc tế được đặt ra như một trong những giải pháp quan trọng để mở rộng quy mô thị trường, nâng cao năng lực sản xuất và đưa các sản phẩm văn hóa Việt Nam tiếp cận thị trường toàn cầu.

Theo Dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, Việt Nam sẽ ưu tiên thu hút các dự án đầu tư nước ngoài trong những lĩnh vực mà nhà đầu tư nước ngoài không bị hạn chế tiếp cận thị trường và đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo pháp luật Việt Nam cũng như các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Điểm đáng chú ý là dự thảo không tiếp cận nguồn vốn ngoại đơn thuần dưới góc độ bổ sung vốn cho nền kinh tế. Nhà đầu tư được ưu tiên phải có năng lực thực chất, chẳng hạn sở hữu tài sản trí tuệ văn hóa có độ nhận diện rộng, được bảo hộ tại nhiều thị trường, có cộng đồng người hâm mộ quốc tế, khả năng cấp phép, nhượng quyền trên quy mô toàn cầu hoặc sở hữu công nghệ lõi thuộc nhóm công nghệ số ưu tiên trong lĩnh vực văn hóa.

Nhóm doanh nghiệp dẫn đầu thế giới trong công nghiệp văn hóa cũng được xem xét trên cơ sở nhiều tiêu chí như năng lực tài chính, công nghệ, sản xuất, phân phối, khai thác thương mại, kinh nghiệm hoạt động, dữ liệu thị trường hoặc các bảng xếp hạng quốc tế có uy tín.

Một trong những nội dung đáng chú ý nhất của dự thảo là các dự án được ưu tiên thu hút phải gắn trực tiếp với việc khai thác và phát triển tài sản trí tuệ văn hóa Việt Nam.

Theo đó, dự án phải có hoạt động khai thác hoặc phát triển tài sản trí tuệ văn hóa Việt Nam; cam kết đưa những tài sản này ra thị trường quốc tế thông qua mạng lưới phân phối toàn cầu; đồng thời hợp tác với doanh nghiệp công nghiệp văn hóa, nghệ sĩ hoặc nghệ nhân Việt Nam.

Không dừng ở đó, nhà đầu tư còn phải có cam kết về đào tạo nhân lực, chuyển giao và ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số, kết nối dữ liệu cũng như tiến độ thực hiện dự án. Trường hợp không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ các cam kết, nhà đầu tư có thể phải thực hiện nghĩa vụ hoàn trả các ưu đãi, hỗ trợ đã được hưởng.

Cách tiếp cận này cho thấy định hướng thu hút đầu tư vào công nghiệp văn hóa đang chuyển từ “thu hút vốn” sang “thu hút năng lực”. Nguồn lực quốc tế được kỳ vọng không chỉ tạo thêm vốn đầu tư mà còn mang theo công nghệ, phương thức quản trị, năng lực sản xuất, hệ thống phân phối và khả năng tiếp cận thị trường quốc tế.

Để tăng sức hấp dẫn của môi trường đầu tư, Dự thảo Luật đề xuất các cơ chế hỗ trợ riêng đối với những dự án đầu tư nước ngoài thuộc diện ưu tiên.

Theo đó, các dự án có quy mô lớn, có khả năng dẫn dắt chuỗi giá trị có thể được áp dụng các chính sách ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt theo quy định của pháp luật về đầu tư và các quy định pháp luật liên quan.

Dự thảo cũng đề xuất cơ chế một cửa do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch làm đầu mối hướng dẫn quy trình tổ chức sản xuất đối với tổ chức, cá nhân nước ngoài sử dụng dịch vụ quay phim tại Việt Nam hoặc tổ chức các sự kiện quốc tế tại Việt Nam.

Các dự án, sự kiện công nghiệp văn hóa có yếu tố nước ngoài đáp ứng tiêu chí có thể được hỗ trợ một lần chi phí sản xuất thực tế phát sinh tại Việt Nam theo quy định của Chính phủ.

Đưa văn hóa Việt Nam thành “tài sản” có khả năng đi xa

Một hướng tiếp cận khác được đặt ra trong dự thảo là tạo thêm ưu đãi cho những dự án hình thành sản phẩm có nội dung mang bản sắc văn hóa Việt Nam, khai thác di sản, lịch sử, văn hóa Việt Nam và góp phần quảng bá hình ảnh quốc gia.

Đây có thể xem là điểm giao giữa bảo tồn văn hóa và phát triển kinh tế. Thay vì chỉ nhìn di sản, lịch sử hay các giá trị văn hóa truyền thống dưới góc độ bảo tồn, chính sách mới hướng tới việc biến những giá trị đó thành tài sản trí tuệ, sản phẩm và dịch vụ có khả năng thương mại hóa, qua đó tạo nguồn lực quay trở lại phục vụ phát triển văn hóa.

Dự thảo cũng dành sự quan tâm đến các dự án thành lập trung tâm nghiên cứu và phát triển công nghiệp văn hóa tại Việt Nam, với cơ chế hỗ trợ chi phí đào tạo, nghiên cứu; đồng thời khuyến khích nhà đầu tư nước ngoài chuyển giao công nghệ cho các tổ chức, doanh nghiệp trong nước. Các dự án phát huy giá trị di sản, xây dựng và phát triển bảo tàng công lập, bảo quản, phục chế, số hóa, trưng bày, giáo dục, truyền thông và cung cấp dịch vụ bảo tàng cũng được định hướng hưởng ưu đãi, hỗ trợ đầu tư theo quy định.

Trả lời báo chí, PGS-TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng Dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa là bước đầu kết nối những mắt xích vốn rời rạc, từ người sáng tạo, đào tạo nhân lực, tài sản trí tuệ, hạ tầng, nguồn vốn, doanh nghiệp đến thị trường, qua đó hình thành một hệ sinh thái có khả năng tự tạo và gia tăng giá trị.

Trong cấu trúc đó, tài sản trí tuệ không chỉ được nhìn nhận là quyền cần bảo hộ, mà phải trở thành một loại tài sản có thể định giá, góp vốn, làm tài sản bảo đảm và tiếp tục tạo dòng tiền thông qua chuyển thể, cấp phép, nhượng quyền, hàng hóa phái sinh hay xuất khẩu. Nhà nước không làm thay thị trường mà sử dụng nguồn lực công như "vốn mồi", dẫn dắt và kích hoạt nguồn lực xã hội, đồng thời chấp nhận rủi ro thị trường trong một khuôn khổ minh bạch, có tiêu chí và trách nhiệm giải trình.

Bà Bùi Việt Hà, Giám đốc Đối ngoại và Quan hệ công chúng Tập đoàn Yeah1 đánh giá, những chính sách mới trong dự thảo luật có ý nghĩa thiết thực đối với các đơn vị đang sản xuất chương trình truyền hình, nội dung số và phát triển sản phẩm trên mạng xã hội.

Vấn đề được doanh nghiệp đặc biệt quan tâm là cơ chế phối hợp giữa cơ sở đào tạo với doanh nghiệp. Theo bà Bùi Việt Hà, nếu doanh nghiệp dành kinh phí, thời gian, đội ngũ chuyên gia để xây dựng giáo trình, giảng dạy và đào tạo thực hành thì cần có chính sách ghi nhận tương xứng. Cơ chế khuyến khích đủ mạnh sẽ thúc đẩy doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào đào tạo, góp phần tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho thị trường trong tương lai.

Như vậy, theo các chuyên gia, bài toán thu hút đầu tư nước ngoài trong công nghiệp văn hóa đang được đặt trong một cấu trúc rộng hơn: vốn quốc tế - công nghệ - nhân lực - tài sản trí tuệ - thị trường toàn cầu.

Nếu được thể chế hóa, cơ chế này có thể tạo thêm dư địa để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghiệp văn hóa toàn cầu, đồng thời giúp các giá trị văn hóa, lịch sử và di sản Việt Nam có thêm cơ hội được phát triển thành những sản phẩm có sức cạnh tranh quốc tế.

Mục tiêu cuối cùng không chỉ là thu hút thêm những dự án có vốn nước ngoài vào Việt Nam, mà quan trọng hơn là tạo ra những “cầu nối” để tài sản trí tuệ văn hóa Việt Nam được khai thác bài bản, được bảo hộ, thương mại hóa và đưa tới nhiều thị trường trên thế giới.

Hoàng Anh