Tăng trưởng hai con số: Cần tái định vị thị trường vốn

Nguồn vốn là yếu tố “sống còn” cho tăng trưởng

Việt Nam đã tăng trưởng kinh tế ấn tượng trong năm qua khi GDP đạt 8,02%, tạo nền tảng quan trọng để bước vào giai đoạn phát triển then chốt 5 năm tới, với mục tiêu tăng trưởng 2 con số đầy tham vọng.

Để thực hiện tham vọng GDP tăng trưởng từ 10%, đòi hỏi quy mô và chất lượng vốn vượt trội so với trước. Điều này đặt ra yêu cầu cao hơn về cả quy mô và chất lượng vốn trong giai đoạn 2026 – 2030.

Theo báo cáo của Fiingroup, mô hình tăng trưởng hiện vẫn phụ thuộc lớn vào tín dụng ngân hàng (tỷ lệ tín dụng/GDP đã ở mức cao với khoảng 146% cuối 2025), trong khi dư địa mở rộng tín dụng bị giới hạn bởi rủi ro hệ thống và yêu cầu ổn định vĩ mô.

Bên cạnh đó, đầu tư công giữ vai trò dẫn dắt nhưng khó mở rộng mạnh về quy mô, còn FDI chủ yếu nâng năng lực sản xuất hơn là bổ sung thanh khoản tài chính. Trong bối cảnh đó, việc tái định vị hệ thống huy động vốn theo hướng lấy thị trường vốn – đặc biệt các kênh phi ngân hàng như trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) – làm trụ cột là điều kiện then chốt để khai mở nguồn vốn dài hạn cho khu vực tư nhân.

Ông Nguyễn Bá Hùng, Kinh tế trưởng của Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) tại Việt Nam, nhấn mạnh rằng nguồn vốn là yếu tố sống còn để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao trong giai đoạn 2026–2030.

"Khi Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP trên 10%/năm, bài toán huy động vốn không còn đơn thuần là vấn đề tài khóa ngắn hạn, mà là yêu cầu cơ cấu lại toàn bộ hệ thống tài chính để đáp ứng nhu cầu vốn khổng lồ của nền kinh tế. Trong bối cảnh này, mặc dù hệ thống ngân hàng vẫn là kênh cung ứng vốn chủ đạo, nhưng sự phụ thuộc quá mức vào tín dụng ngân hàng có thể tạo ra rủi ro hệ thống nếu không được cân đối hợp lý", ông Hùng nói.

Ông Hùng cho rằng thị trường vốn, đặc biệt là thị trường trái phiếu doanh nghiệp và chứng khoán, cần được coi là “nguồn lực chiến lược” giúp doanh nghiệp huy động vốn trung – dài hạn hiệu quả hơn.

"Hiện dư nợ trái phiếu doanh nghiệp chỉ mới vào khoảng 10% GDP, thấp hơn nhiều so với tiềm năng và so với các thị trường trong khu vực, điều này cho thấy còn rất nhiều dư địa để phát triển thị trường vốn nội địa", ông Hùng nói.

Còn theo TS Nguyễn Quốc Việt (Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội), điều kiện tiên quyết để đạt tăng trưởng thực chất là nâng cao hiệu quả của nền kinh tế, đặc biệt là hiệu quả các dòng vốn đầu tư.

“Chỉ khi vốn được sử dụng hiệu quả, tạo giá trị gia tăng rõ rệt và thúc đẩy đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP), khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chất lượng nguồn nhân lực, nền kinh tế mới có thể tăng trưởng về chất, nâng cao năng suất lao động và sức cạnh tranh”, ông Việt nói.

Nêu cụ thể hơn, ông Việt cho rằng đầu tư công giữ vai trò quan trọng khi trở thành “bệ đỡ” và động lực tăng trưởng hậu Covid-19. Vốn đầu tư công cần tập trung vào các công trình chiến lược, có khả năng kích hoạt nguồn lực xã hội.

Song song với đó, hiệu quả chính sách phải được nâng lên theo hướng thực chất. Bên cạnh mở rộng tài khóa, cần phát huy vai trò khu vực tư nhân thông qua PPP, cơ chế đặt hàng và chia sẻ rủi ro hợp lý để mỗi đồng vốn nhà nước tạo sức lan tỏa lớn hơn.

Kích hoạt 3 nguồn vốn chiến lược

TS Nguyễn Quốc Việt cũng cho rằng cần phát triển thị trường vốn nhằm giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng – hiện ở mức trên 130% GDP, tiềm ẩn rủi ro. Cần thúc đẩy chứng khoán, trái phiếu và các quỹ đầu tư cho các lĩnh vực ưu tiên như kinh tế số, công nghệ cao, công nghiệp trọng điểm và chuyển dịch năng lượng.

Theo các chuyên gia của FiinGroup, để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng 10%, Việt Nam không chỉ dựa vào vốn ngân hàng, mà cần “kích hoạt” được ba nguồn vốn chiến lược.

Đầu tiên là thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Năm 2026 kênh vốn này sẽ lạc quan bởi chính sách tiền tệ không còn nới lỏng buộc doanh nghiệp phải đa dạng hóa kênh huy động. Bên cạnh đó, áp lực an toàn vốn khiến ngân hàng thắt chặt cho vay dài hạ, khung pháp lý về mục tiêu sử dụng vốn và tính pháp lý của các dự án bất động sản, hạ tầng đang dần rõ ràng hơn… cũng mang đến tín hiệu tích cực cho thị trường này.

Bên cạnh đó, khi lãi suất toàn cầu hạ nhiệt, Việt Nam có cơ hội tiếp cận các khoản vay dài hạn với chi phí hợp lý. Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết là phải nâng mức xếp hạng tín nhiệm quốc gia và cải thiện khả năng vay vốn của các dự án, nhất là dự án hạ tầng.

Một kênh nữa là huy động vốn cổ phần trên thị trường chứng khoán. Năm 2025 ghi nhận mức kỷ lục huy động vốn (5,7 tỉ USD) - cao nhất trong gần 30 năm thị trường chứng khoán Việt Nam.

“Giai đoạn 2026+ sẽ là thời điểm "vàng" cho các thương vụ IPO tiềm năng và việc niêm yết của các doanh nghiệp FDI. Đặc biệt, việc nâng hạng theo MSCI và hiện thực hóa kết quả từ nâng hạng thị trường chứng khoán sẽ thu hút vốn đầu tư gián tiếp”, FiinGroup nêu.

Hoài Phong