Đề xuất cấm xuất bản phẩm đi ngược lại đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước

Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, sáng 5/8, Quốc hội thảo luận ở Tổ về dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi); dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản; dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.

Góp ý vào dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nêu rõ, trong bối cảnh lĩnh vực xuất bản thời gian vừa qua có nhiều sự việc mà chúng ta băn khoăn, do đó, việc sửa đổi Luật Xuất bản lần này nhằm khắc phục những vướng mắc, bất cập trong thực tế.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, hiện nay cả nước có khoảng trên 50 nhà xuất bản nhưng quy mô và năng lực hoạt động của các nhà xuất bản này rất khác nhau.

“Có những nhà xuất bản rất xuất sắc, ví dụ Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật. Đây là Nhà xuất bản có đội ngũ biên tập viên rất hùng hậu, chuyên nghiệp và rất giỏi. Hay Nhà xuất bản Tư pháp của Bộ Tư pháp, xem xét để xuất bản các sách luật rất kỹ lưỡng. Ngược lại, có những nhà xuất bản lực lượng rất mỏng, xuất bản ra một số tác phẩm còn lỗi, sai sót. Có những Nhà xuất bản lực lượng rất ít, chuyên dịch sách nước ngoài để in bán, như vậy là vi phạm bản quyền và nếu bị kiện thì sẽ ảnh hưởng đến cả uy tín của quốc gia”, Phó Chủ tịch Quốc hội nêu thực trạng ngành xuất bản hiện nay.

Trước thực trạng đó, Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, việc sửa đổi Luật Xuất bản lần này phải khắc phục cho bằng được những vướng mắc, bất cập nêu trên cũng như công tác tổ chức thực hiện Luật.

Góp ý vào Điều 3 của dự thảo Luật quy định về vị trí, mục đích và nguyên tắc hoạt động của xuất bản, Phó Chủ tịch Quốc hội bày tỏ băn khoăn về khoản 1 Điều này quy định: “Hoạt động xuất bản thuộc lĩnh vực văn hóa tư tưởng của Đảng, Nhà nước và Nhân dân...; giữ vai trò hạt nhân trong hệ sinh thái kiến tạo các giá trị, đóng góp vào tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và phát triển bền vững”.

Phó Chủ tịch Quốc hội cho rằng, quy định như vậy gây khó hiểu, đề nghị khoản 1 Điều này cần viết lại cho rõ ràng, rành mạch, đơn giản hơn. Đồng thời, đề nghị tại khoản 4 Điều 1 bổ sung cụm từ “tuân thủ pháp luật” để quy định có tính nguyên tắc. Vì khoản 4 Điều này của dự thảo mới chỉ quy định: “Tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động xuất bản có trách nhiệm tuân thủ chuẩn mực đạo đức xã hội, đạo đức nghề nghiệp” nhưng điều quan trọng nhất là tuân thủ pháp luật thì dự thảo chưa đề cập.

Liên quan đến khoản 6 Điều 4 quy định về tài liệu không kinh doanh, Phó Chủ tịch Quốc hội cho biết, dự thảo Luật quy định các xuất bản phẩm không kinh doanh như: Tài liệu hướng dẫn phòng chống thiên tai, dịch bệnh và bảo vệ môi trường; Tài liệu giới thiệu hoạt động, kỷ yếu hội nghị, hội thảo của các cơ quan, tổ chức Việt Nam, cơ quan, tổ chức nước ngoài đang hoạt động hợp pháp tại Việt Nam; Tài liệu văn hóa, lịch sử địa phương...

Cho rằng, thực chất đây cũng đều là những tài liệu kinh doanh và rất thiết thực đối với người dân, vì vậy, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị khoản 6 Điều này cần quy định theo hướng: Tài liệu không kinh doanh theo quy định của pháp luật hoặc không kinh doanh theo quyết định của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền.

Về sửa đổi khoản 2 Điều 10, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị dự thảo Luật cần bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm sau đây: “nghiêm cấm các xuất bản phẩm trái với chủ trương, đường lối của Đảng, trái với chính sách, pháp luật của Nhà nước, trái với văn hóa, thuần phong mỹ tục, kích động bạo lực, chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc, kì thị dân tộc, tôn giáo”.

Đóng góp ý kiến về những nội dung và hành vi bị cấm, đại biểu Nguyễn Văn Huy, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Hưng Yên cho rằng, trong bối cảnh hiện nay, đó là đề xuất hợp lý và cơ bản thống nhất với đề xuất đó. Bởi đây là những quy định có tính chất nền tảng, xác lập giới hạn pháp lý đối với hoạt động xuất bản và là cơ sở để phòng ngừa, ngăn chặn các xuất bản phẩm có nội dung xâm hại đến an ninh quốc gia, trật tự xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển của công nghệ AI làm gia tăng nguy cơ phát tán nhanh các nội dung vi phạm, yêu cầu đặt ra không phải là thu hẹp phạm vi điều chỉnh của Luật Xuất bản mà là hoàn thiện các quy định cấm theo hướng rõ ràng, minh bạch, thống nhất và phù hợp với các thách thức mới, qua đó nâng cao hiệu quả phòng ngừa ngay từ khâu xuất bản, thay vì chỉ xử lý khi hậu quả đã xảy ra.

Ngoài ra, đại biểu Nguyễn Văn Huy đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu bổ sung khoản 1 Điều 10 quy định cấm xuất bản, in, phát hành xuất bản phẩm có nội dung kích động hận thù, kỳ thị, phân biệt đối xử hoặc chia rẽ giữa các vùng miền, địa phương và các cộng đồng dân cư.

Liên quan điều khoản thi hành, Phó Chủ tịch Quốc hội băn khoăn về hiệu lực thi hành tại khoản 18 Điều 1 của Luật này về xuất khẩu xuất bản phẩm, có hiệu lực từ ngày 1/1/2029, trong khi đó Luật này có hiệu lực từ 1/3/2027, vì vậy, đề nghị Cơ quan soạn thảo nghiên cứu, xem xét lại.

Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật lần này quan trọng nhất là phải khắc phục triệt để các xuất bản phẩm đi ngược lại đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, xúc phạm, bịa đặt về lãnh tụ, danh nhân văn hóa, kì thị dân tộc, tôn giáo...

“Nhà xuất bản phải có đủ tầm, đội ngũ biên tập viên phải có phẩm chất chính trị, đạo đức, có trình độ chuyên môn về lĩnh vực mình phụ trách. Ví dụ Nhà xuất bản về văn hóa thì biên tập viên phải là chuyên gia về văn hóa, Nhà xuất bản về nông nghiệp thì biên tập viên phải có trình độ về nông nghiệp... Do đó, Luật này phải thể hiện được những ý đó, nếu không thì giao cho Chính phủ quy định chi tiết”, Phó Chủ tịch Quốc hội nêu quan điểm..

Đề cập về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà nêu rõ, việc sửa đổi, bổ sung lần này nhằm đáp ứng những yêu cầu trong thực tiễn, thay đổi hoàn toàn tư duy quản trị, góp phần thúc đẩy phát triển ngành xuất bản trong môi trường số. Chính phủ sẽ tiếp tục nghiên cứu các nội dung sửa đổi liên quan đến vai trò, vị trí của ngành xuất bản, những hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động xuất bản để bảo đảm quy định hợp lý, vừa quản lý nhưng cũng vừa kiến tạo để phát triển. 

Tú Anh