Sự nghiệp trên không gian ảo: Ai đang viết lại khái niệm “công việc”?

Khi Gen Z và không gian ảo cùng tái định nghĩa “lao động”

Khi công nghệ trở thành một phần không thể thiếu của đời sống, cũng là lúc khái niệm "nghề nghiệp" được định nghĩa lại, bởi chính những người trẻ. Thế hệ Gen Z đang dần thoát ly khỏi mô hình lao động truyền thống để lựa chọn một hệ sinh thái nghề nghiệp linh hoạt hơn – nơi không gian số vừa là văn phòng, vừa là thị trường, vừa là nơi họ tự xây dựng thương hiệu cá nhân và tạo ra giá trị riêng biệt. Họ không đi tìm một công việc ổn định theo lối cũ, mà chủ động kiến tạo con đường sự nghiệp từ chính những nền tảng quen thuộc như mạng xã hội, livestream, hay sáng tạo nội dung số.

Theo Dữ liệu từ Keywords Everywhere (2025) chỉ ra rằng 52% Gen Z chọn làm freelance trong năm 2024 và đa số là thông qua nền tảng số. Tại Việt Nam, khái niệm “nghề livestream”, “UGC creator”, hay “content freelancer” đã dần quen thuộc, đặc biệt trong các lĩnh vực như làm đẹp, giáo dục, kể chuyện cuộc sống… Và đáng chú ý, phụ nữ trẻ đang là lực lượng tiên phong trong làn sóng chuyển dịch này.

Nguyễn Quỳnh Như, sinh năm 2001 tại Cam Lâm (Khánh Hòa) là một trong số đó. Không phải ngôi sao mạng đình đám, cũng không có thành tích truyền thông nổi bật, nhưng Như là hình mẫu tiêu biểu cho một thế hệ Gen Z đang nghiêm túc biến mạng xã hội thành sự nghiệp lâu dài. Nguyễn Quỳnh Như bắt đầu công việc bằng những buổi livestream đơn giản nơi cô kể chuyện đời thường, chia sẻ những suy nghĩ vụn vặt, và giữ kết nối gần gũi với người xem. Ban đầu, đó chỉ là những buổi phát trực tiếp "cho vui", như cách nhiều bạn trẻ Gen Z vẫn làm để giải tỏa cảm xúc và tìm kiếm sự đồng cảm. Thế nhưng càng làm, Như càng nhận ra: việc thu hút người xem không chỉ đến từ ngoại hình hay khả năng ăn nói, mà là ở giá trị nội dung mà người làm nghề mang lại mỗi ngày.

“Một buổi lên sóng không chuẩn bị kỹ, hoặc chỉ nói loanh quanh cho có, khán giả sẽ thoát ra ngay. Họ có hàng trăm lựa chọn khác chỉ cách một cú vuốt màn hình”, Như chia sẻ.

Từ trải nghiệm cá nhân, cô sớm hiểu rằng: livestream – tưởng là dễ tiếp cận lại là một “cuộc đua giữ sự chú ý” khốc liệt, nơi chỉ những người có nội dung đủ sâu, đủ thật và đủ mới mẻ mới giữ được chỗ đứng.

Cũng chính từ nhận thức đó, Như bắt đầu nghiêm túc hóa hành trình làm nghề: tự học cách xây dựng kịch bản trước mỗi buổi phát sóng, học thêm kỹ năng kể chuyện có cảm xúc, thậm chí nghiên cứu xu hướng hành vi khán giả để điều chỉnh nội dung phù hợp theo từng thời điểm.

Livestream với cô không còn là cuộc trò chuyện ngẫu hứng, mà trở thành một sản phẩm được đầu tư như một chương trình trực tiếp cá nhân hoá,  nơi mà mỗi lượt xem là một sự tin tưởng, mỗi bình luận là một áp lực phải giữ chất lượng. Từ đó, cô dần chuyển hướng sang lĩnh vực beauty content, vừa làm livestream, vừa thử nghiệm các nội dung dạng video ngắn chia sẻ bí quyết chăm sóc da, review sản phẩm, kết hợp storytelling nhẹ nhàng. Công việc tưởng đơn giản lại đòi hỏi kỹ năng cao: lên kịch bản, giữ năng lượng tích cực mỗi khi lên sóng, đối mặt với bình luận tiêu cực và duy trì lịch phát sóng đều đặn, dù đôi khi thể trạng hay tinh thần không tốt.

“Có những hôm rất mệt, nhưng mình vẫn phải livestream đúng giờ vì biết nếu mình ngưng hôm nay, có thể người xem sẽ sang kênh khác ngay”, Như kể.

Không chỉ riêng Như, rất nhiều bạn trẻ Gen Z, đặc biệt là nữ, đang thực sự tái định nghĩa khái niệm "làm nghề" trên không gian ảo. Theo báo cáo “Digital 2024: Vietnam” từ DataReportal/GWI, vào đầu năm 2023 tỷ lệ người dùng nữ trên Facebook tại Việt Nam chiếm 50,2%, tương đương gần phân nửa người dùng mạng xã hội. Điều này phản ánh một lực lượng đông đảo phụ nữ đang hoạt động tích cực trên các nền tảng số từ livestream, tạo nội dung UGC, đến video ngắn, đặc biệt tại các lĩnh vực như beauty & lifestyle, vốn là những mảng tăng trưởng nhanh nhất theo báo cáo của VnEconomy.

Những người trẻ này không chờ đợi cơ hội từ các công ty truyền thống. Họ tự tạo ra công việc cho chính mình bằng cách tự học kỹ năng, tự phát triển kỹ năng sáng tạo, và xây dựng thương hiệu cá nhân. Họ hiểu rằng để tồn tại và phát triển trong thị trường ảo, không phải chiêu trò, mà chính sự chân thành, kỷ luật và kiên trì là yếu tố quyết định.

“Mình không đặt mục tiêu nổi tiếng nhanh, chỉ cần mỗi ngày làm một chút tốt hơn, thì mình tin khán giả sẽ cảm nhận được”, Như nói.

Trong một thế giới nơi mọi thứ có thể bắt đầu từ một chiếc điện thoại, việc làm không còn mang dáng dấp truyền thống. Những người trẻ như Nguyễn Quỳnh Như – bằng sự bình thường nhưng bền bỉ – đang góp phần viết lại khái niệm “sự nghiệp”. Không phải bằng ánh hào quang, mà bằng chính năng lực, thái độ và giá trị thật mà họ mang lại cho cộng đồng.

Minh Anh