Rà soát doanh nghiệp FDI có kim ngạch xuất nhập khẩu tăng đột biến

Tại hội nghị rà soát các biện pháp thúc đẩy xuất khẩu và kiểm soát nhập siêu vừa diễn ra, báo cáo từ Bộ Công Thương cho thấy, 7 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt khoảng 659 tỷ USD, tăng 28,1% so với cùng kỳ. Xuất khẩu đạt 319,7 tỷ USD, tăng 21,7%. Nếu không có diễn biến bất lợi lớn, kim ngạch xuất khẩu cả năm có thể tăng khoảng 15-16%.

Cũng theo báo cáo, khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đạt khoảng 255 tỷ USD, tăng 26,5%, trong khi khu vực kinh tế trong nước đạt khoảng 64,6 tỷ USD, tăng 5,8%. Một số nhóm hàng công nghiệp chế biến tăng mạnh, như máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt khoảng 85 tỷ USD, tăng 50%; máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng đạt khoảng 40 tỷ USD, tăng 24,6%; điện thoại và linh kiện đạt khoảng 38 tỷ USD, tăng 18,6%.

Tuy nhiên, 7 tháng đầu năm, cả nước nhập siêu khoảng 20,3 tỷ USD. Một số nhóm hàng xuất khẩu tăng chậm như dệt may, giày dép, gỗ và sản phẩm gỗ; một số nông sản giảm kim ngạch. Cà phê đạt khoảng 5,45 tỷ USD, giảm 11,2%; gạo đạt 2,62 tỷ USD, giảm 7,1%; cao su đạt 1,55 tỷ USD, giảm 4,6%; chè giảm 3,3%.

Trong khi đó, nhập khẩu máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện tăng mạnh, chủ yếu phục vụ sản xuất và mở rộng đầu tư tại Việt Nam. Các loại nguyên liệu đầu vào công nghiệp như kim loại, sắt thép, hóa chất, quặng, khoáng sản, chất dẻo cũng tiếp tục tăng. Giá và nguồn cung năng lượng chịu tác động từ tình hình xung đột tại Trung Đông.

Sau khi nghe các báo cáo và ý kiến tại cuộc họp, phát biểu chỉ đạo, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc yêu cầu làm rõ nguyên nhân nhập siêu tăng cao, đặc biệt là việc nhập khẩu máy móc, nguyên liệu phục vụ sản xuất nhưng chưa chuyển hóa tương xứng thành sản phẩm xuất khẩu.

Phần lớn nhập siêu hiện nay tập trung ở nhóm nguyên, nhiên liệu và linh kiện phục vụ sản xuất công nghiệp, chịu tác động từ giá năng lượng thế giới và xung đột địa chính trị.

Phó Thủ tướng giao Bộ Công Thương làm việc trực tiếp với các tập đoàn có chênh lệch lớn giữa nhập và xuất khẩu, nhất là trong lĩnh vực máy tính và linh kiện điện tử, để xác định rõ tiến độ sản xuất và kế hoạch xuất khẩu tại Việt Nam.

Đồng thời, các doanh nghiệp FDI có kim ngạch nhập khẩu tăng đột biến cũng sẽ nằm trong diện kiểm tra, kiểm soát để ngăn ngừa gian lận xuất xứ và chuyển tải bất hợp pháp.

Cũng tại cuộc họp, các hiệp hội doanh nghiệp (VCCI, VASEP, dệt may, da giày...) phản ánh rằng chi phí logistics (hiện chiếm 16-20% GDP), chi phí tuân thủ và các rào cản xanh đang gây sức ép cực lớn lên năng lực cạnh tranh.

Để giải quyết vấn đề này, Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu tiếp tục tháo gỡ các vướng mắc về thủ tục và nguồn lực cho doanh nghiệp. Bộ Tài chính rà soát quy trình hoàn thuế giá trị gia tăng theo hướng tăng cường phân loại rủi ro, đẩy nhanh xử lý hồ sơ của doanh nghiệp chấp hành tốt và hướng dẫn rõ các nhóm vướng mắc để doanh nghiệp chủ động thực hiện.

Bên cạnh đó, bảo đảm doanh nghiệp xuất khẩu tiếp cận tín dụng, ưu tiên vốn cho thu mua, tiêu thụ và xuất khẩu nông sản trong những tháng cuối năm, đồng thời tiếp tục thực hiện các chính sách lãi suất phù hợp đối với những lĩnh vực phục vụ xuất khẩu; khắc phục điểm nghẽn hạ tầng, thúc đẩy vận tải đa phương thức (đường thủy, đường sắt) và nghiên cứu phát triển đội tàu trong nước để giảm phụ thuộc vào vận tải ngoại...

Song song đó là phát huy tốt hơn các kênh kết nối và giảm chi phí logistics; thúc đẩy vận tải đa phương thức, đường thủy nội địa và đường sắt, đồng thời nghiên cứu phát triển đội tàu trong nước, giảm sự phụ thuộc vào doanh nghiệp vận tải nước ngoài.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, giải pháp căn cơ để kiểm soát nhập siêu là phải thúc đẩy sản xuất trong nước và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa. Bộ Khoa học và Công nghệ được yêu cầu dựa trên dữ liệu nhập khẩu để xác định các nhóm nguyên liệu cần ưu tiên sản xuất trong nước nhằm từng bước thay thế hàng nhập khẩu.

Ngoài ra, việc mở rộng thị trường xuất khẩu sang các khu vực còn nhiều dư địa như Halal, Mỹ Latinh và châu Phi thông qua ngoại giao kinh tế và các hiệp định FTA mới là nhiệm vụ trọng tâm của Bộ Ngoại giao và Bộ Công Thương trong những tháng cuối năm.

Đối với ngành hàng nông, lâm, thủy sản, Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao đẩy nhanh đàm phán, mở cửa thêm thị trường cho nông sản, trái cây; triển khai đồng bộ các nhiệm vụ chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU); xử lý nhanh hồ sơ mã số vùng trồng, vùng nuôi, cơ sở đóng gói, chế biến và các trường hợp bị cảnh báo, hạn chế nguy cơ gián đoạn xuất khẩu.

Minh Anh