Quy tắc xuất xứ: "Chìa khóa" giúp kim ngạch xuất nhập khẩu Việt đạt kỷ lục 920 tỷ USD

Hiện nay, quy tắc xuất xứ hàng hóa (Rule of Origin – R/O) đã vượt xa khuôn khổ hành chính đơn thuần, trở thành một phần quan trọng trong chiến lược thương mại. R/O gắn trực tiếp với năng lực tổ chức sản xuất, quản trị chuỗi cung ứng và mức độ tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế của doanh nghiệp.

Việt Nam đã ký kết và thực thi 17 FTA với hầu hết các đối tác kinh tế lớn. Điều này mở ra "cánh cửa" thị trường rất rộng, nhưng quy tắc xuất xứ chính là “hàng rào lọc” đầu tiên trong bối cảnh các nước gia tăng kiểm soát gian lận thương mại và bảo hộ kỹ thuật tinh vi.

Thực tế cho thấy, nhiều ngành hàng chủ lực của Việt Nam như điện tử, dệt may, da giày, nông sản chế biến chỉ có thể duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu nếu kiểm soát tốt xuất xứ ngay từ khâu nguyên liệu đầu vào. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải tái cấu trúc chuỗi cung ứng và gia tăng tỷ lệ nội địa hóa.

Quy tắc xuất xứ hàng hóa là yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp tận dụng tối đa lợi ích từ các FTA. Đặc biệt đối với mặt hàng hồ tiêu và gia vị, việc có chứng nhận xuất xứ (C/O) đóng vai trò quyết định.

Đơn cử như theo Hiệp định EVFTA (Việt Nam – Liên minh châu Âu), nếu không có chứng nhận xuất xứ để hưởng ưu đãi, hồ tiêu và gia vị Việt Nam có thể phải chịu mức thuế từ 4% đến 12,5%; trong khi đó, nếu đáp ứng đủ quy tắc xuất xứ Việt Nam, mức thuế sẽ được giảm xuống 0%. Chênh lệch thuế suất này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cạnh tranh về giá của sản phẩm.

Nhờ việc tuân thủ tiêu chuẩn và tận dụng các FTA, kim ngạch xuất khẩu hồ tiêu 11 tháng đầu năm 2025 đạt 1,515 tỷ USD. Mặc dù lượng xuất khẩu giảm 4,4% so với cùng kỳ 2024, giá trị xuất khẩu vẫn tăng 24,4%. Sự tăng trưởng kỷ lục của xuất nhập khẩu Việt Nam, hướng tới mốc 920 tỷ USD vào năm 2025, phản ánh sự cải thiện rõ rệt về chất lượng, tiêu chuẩn và đặc biệt là việc tuân thủ các yêu cầu về xuất xứ hàng hóa.

Để bảo vệ đà tăng trưởng kỷ lục này, doanh nghiệp Việt Nam cần khai thác hiệu quả các FTA và chủ động cập nhật quy định. Đặc biệt, doanh nghiệp phải đối diện với những thách thức mới như tiêu chuẩn xanh, thuế carbon và quy định về phát triển bền vững đang tái định hình luật chơi thương mại toàn cầu.

Bà Trịnh Thị Thu Hiền, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết, về mặt kỹ thuật, doanh nghiệp cần nắm vững ba cấp độ cơ bản để xác định xuất xứ hàng hóa. 

Thứ nhất, hàng hóa có xuất xứ thuần túy. Theo đó, sản phẩm được sản xuất hoàn toàn trong lãnh thổ một quốc gia (ví dụ: hồ tiêu trồng và thu hoạch tại Việt Nam). 

Thứ hai, hàng hóa có xuất xứ từ nguyên liệu đã có xuất xứ. Theo đó, sản phẩm được tạo ra từ nguyên liệu đáp ứng quy tắc xuất xứ (ví dụ: hỗn hợp gia vị chế biến từ nguyên liệu nội địa đã có xuất xứ).

Thứ ba, hàng hóa có xuất xứ từ nguyên liệu không có xuất xứ. Theo đó, nguyên liệu đầu vào không có xuất xứ, nhưng sản phẩm cuối cùng vẫn được công nhận nếu đáp ứng các tiêu chí chuyển đổi cơ bản (như chuyển đổi mã HS hoặc hàm lượng giá trị gia tăng) theo quy định hiệp định.

Việc xác định chính xác các quy tắc này giúp doanh nghiệp chuẩn bị chứng từ, đảm bảo C/O hợp lệ, giảm chi phí và gia tăng lợi nhuận.

Minh Phương