Quy hoạch Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, tháo gỡ "điểm nghẽn" để kiến tạo tương lai

Trước đó chiều 14/3, chủ trì cuộc làm việc của Thường trực Chính phủ với lãnh đạo TP Hà Nội về Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, Thủ tướng Phạm Minh Chính cho rằng quy hoạch tổng thể Thủ đô có ý nghĩa rất quan trọng đối với sự phát triển của Hà Nội, vùng và cả nước, thể hiện trí tuệ, văn hóa, bản sắc, con người và tầm nhìn phát triển của Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Vì vậy, triết lý quy hoạch phải lấy con người làm trung tâm, hướng tới xây dựng đô thị giàu mạnh, văn minh, hiện đại nhưng vẫn giữ bản sắc, với tầm nhìn 100 năm. Hà Nội cần phát triển theo mô hình đa cực, đa tầng, đa lớp, đa trung tâm, đa hướng, đa chiều; đồng thời phát triển theo định hướng số, sáng, xanh, sạch, đẹp và văn hiến.

Quy hoạch phải hài hòa giữa con người, văn hóa, xã hội và thiên nhiên, với cấu trúc không gian "làng trong phố, phố trong làng", kết hợp bảo tồn, kế thừa và phát triển. Các đột phá được xác định là tái thiết đô thị, hiện đại hóa nông thôn, thông minh hóa dịch vụ và phát triển công nghiệp tiên tiến.

Hiện UBND TP Hà Nội đang lấy ý kiến nhân dân đối với Quy hoạch tổng thể thủ đô tầm nhìn 100 năm. Nhận định về đề án, TS.KTS Phạm Anh Tuấn, Chủ tịch Chi hội Kiến trúc sư Cảnh quan Việt Nam, Trưởng nhóm chuyên môn Kiến trúc cảnh quan, Khoa Kiến trúc và Quy hoạch (Trường Đại học Xây dựng Hà Nội) cho biết, tên gọi của đồ án là "tầm nhìn 100 năm" nhưng các nội dung hiện nay mới chỉ định hướng đến năm 2065. Điều này đồng nghĩa với việc đồ án mới chỉ quy hoạch cho gần 40 năm tới, chưa bao hàm hết quy mô thế kỷ như kỳ vọng.

Ông Tuấn nhấn mạnh đồ án quy hoạch tầm nhìn 100 năm cần phải là dạng đồ án quy hoạch cấu trúc chiến lược nhằm tạo khả năng linh hoạt phát triển cho từng khu vực và nhu cầu thực tế của từng thời kỳ.

"Như vậy, các giải pháp phát triển đô thị mới có tính khả thi trong việc đảm bảo sự phát triển bền vững, phù hợp với nhu cầu thực tiễn từng giai đoạn phát triển của xã hội, cũng như đảm bảo khả năng thích ứng và chống chịu hiệu quả với các xu hướng cực đoan do trái đất nóng lên gây ra", Chủ tịch Chi hội Kiến trúc sư Cảnh quan Việt Nam góp ý.

Ở góc nhìn tương tự, KTS Trần Huy Ánh - Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội cho rằng, đây là cơ hội quan trọng để thành phố nhìn thẳng vào những hạn chế tồn tại nhiều năm, từ đó xây dựng mô hình phát triển bền vững cho thế kỷ tới.

Qua nghiên cứu, ông Ánh cho rằng quy hoạch mới chỉ thực sự có giá trị khi nhận diện đúng thực trạng và các “điểm nghẽn” của đô thị, đồng thời áp dụng phương pháp tiếp cận tích hợp, dựa trên dữ liệu và công nghệ số.

“Quy hoạch không chỉ mô tả địa hình hay khoanh vùng chức năng. Quan trọng hơn là phải chỉ ra thuận lợi và thách thức của hiện trạng kinh tế – xã hội, nhận diện rõ những lĩnh vực thiếu hụt, bão hòa để lựa chọn giải pháp phù hợp”, KTS Trần Huy Ánh nói.

Một trong những vấn đề nổi bật của Hà Nội hiện nay là ùn tắc giao thông. Theo ông Ánh, đây không chỉ là hiện tượng mà còn là hệ quả của những hạn chế trong quy hoạch trước đây. Nhiều tuyến đường hay dự án hạ tầng được vẽ ra nhưng thiếu khảo sát, dự báo nhu cầu và nguồn lực đầu tư. Hệ quả là không có mặt bằng hoặc không thu hút được vốn, khiến dự án không thể triển khai.

Đề cập đến hai điểm nghẽn lớn khác của Hà Nội là ô nhiễm môi trường và ngập úng đô thị, KTS Trần Huy Ánh cho rằng trong quá trình rà soát quy hoạch trước đây, nhiều chuyên gia đã chỉ ra hạn chế của mô hình xử lý nước thải tập trung quy mô lớn, đồng thời khuyến nghị chuyển sang mô hình phân tán hoặc bán tập trung.

Tuy nhiên, một số đề xuất trong quy hoạch mới vẫn tiếp tục mở rộng mô hình tập trung ở quy mô lớn hơn, thậm chí ở cấp vùng. Theo ông, cách tiếp cận này tiềm ẩn rủi ro cao vì chi phí đầu tư và vận hành lớn, trong khi hiệu quả không bền vững.

“Các giải pháp như đào bể ngầm hay sông ngầm quy mô lớn rất tốn kém và thiếu cơ sở khoa học nếu không dựa trên phân tích thủy văn đầy đủ của hệ thống sông Hồng - Thái Bình”, ông Ánh nhấn mạnh.

Để bước vào kỷ nguyên mới, Hà Nội không thể sử dụng những công cụ cũ. KTS Trần Huy Ánh đề xuất áp dụng bộ ba công cụ: GIS (Hệ thống thông tin địa lý), BIM (Mô hình thông tin công trình) và CDE (Môi trường dữ liệu dùng chung) để quản trị phát triển đô thị.

Việc sử dụng dữ liệu lớn (Big Data) sẽ giúp nhà quy hoạch phân tích chính xác dòng di chuyển dân cư, nhu cầu hạ tầng và tình trạng môi trường, từ đó đưa ra các giải pháp khả thi hơn thay vì chỉ dựa trên những bản vẽ đơn giản.

Trong bối cảnh tái thiết đô thị và sắp xếp đơn vị hành chính, các chuyên gia gợi ý mỗi phường, xã có thể trở thành một "đơn vị tự chủ sinh thái". Mô hình này gắn kết hữu cơ giữa nội đô và vùng nông nghiệp ngoại thành, giúp đảm bảo an toàn thực phẩm, quản lý chất thải tại nguồn và hình thành chu trình kinh tế tuần hoàn bền vững.

KTS Trần Huy Ánh cho rằng, quy hoạch tầm nhìn 100 năm không chỉ là một bộ bản vẽ, mà phải là một hệ thống quản trị phát triển đô thị liên tục, có khả năng thích ứng với biến đổi kinh tế, xã hội và môi trường.

“Nếu nhận diện đúng các điểm nghẽn hiện tại và áp dụng phương pháp tiếp cận mới, Hà Nội có thể biến những thách thức hôm nay thành động lực cho một đô thị phát triển bền vững trong thế kỷ tới”, KTS Trần Huy Ánh nhấn mạnh.

Minh Phương