Quốc hội thông qua Nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp 2013

Phát biểu trước giờ Quốc hội biểu quyết, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu rõ, thực hiện chủ trương của Đảng, ngày 6/5/2025, Quốc hội đã quyết định việc sửa đổi bổ sung một số điều Hiến pháp năm 2013 và thành lập Ủy ban dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp.

Từ khi thành lập đến nay, Ủy ban sửa, dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp đã thực hiện khối lượng công việc rất lớn. Ủy ban đã tổ chức nghiên cứu, xây dựng dự thảo nghị quyết, tổ chức lấy ý kiến góp ý của nhân dân và các ngành, các cấp về dự thảo nghị quyết.

Sau một tháng tổ chức lấy ý kiến có 280.226.909 lượt ý kiến góp ý, tỷ lệ tán thành là 99,75%. Trên cơ sở kết quả tổng hợp ý kiến của Nhân dân và ý kiến của các vị đại biểu Quốc hội, Ủy ban đã khẩn trương, tổ chức nghiên cứu, tiếp thu, giải trình đầy đủ, kỹ lưỡng để hoàn thiện dự thảo Nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp trình Quốc hội thông qua tại Phiên họp này.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, Phiên họp đánh dấu cột mốc lịch sử. Thời gian qua, dưới sự quan tâm, chỉ đạo sát sao, kịp thời của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, trực tiếp là đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm, việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp đã trở thành đợt sinh hoạt chính trị sâu rộng, thể hiện tinh thần làm chủ, phát huy trí tuệ tập thể, trách nhiệm và lòng yêu nước của mọi tầng lớp Nhân dân.

Riêng tại diễn đàn Quốc hội, dự thảo nghị quyết đã được các đại biểu Quốc hội thảo luận tổ và 3 lần thảo luận tại hội trường, thể hiện sự thận trọng, nghiêm túc, cầu thị và trách nhiệm của Quốc hội nói chung và mỗi vị đại biểu Quốc hội nói riêng đối với công việc trọng đại này.

“Có thể khẳng định, việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp đã đảm bảo các trình tự, thủ tục theo quy định, đảm bảo yêu cầu về tiến độ, đa dạng hóa các hình thức để Nhân dân đóng góp ý kiến, phát huy dân chủ thực chất, sẵn sàng để các đại biểu Quốc hội thể hiện chính kiến của mình trong thời khắc lịch sử quan trọng của đất nước”, Chủ tịch Quốc hội khẳng định.

Trình bày báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp trước đó, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Phó Chủ tịch Ủy ban dự thảo sửa đổi Hiến pháp cho biết ban đầu, Ủy ban đề nghị sửa đổi, bổ sung 8/120 điều, khoản của Hiến pháp năm 2013, nhưng sau khi nghiên cứu các ý kiến góp ý, Ủy ban đã đề nghị tiếp thu, chỉ sửa đổi, bổ sung 5/120 điều, khoản, giữ lại 3 điều tiếp tục thực hiện theo quy định của Hiến pháp hiện hành.

Các nội dung vẫn giữ như hiện nay là quy định về việc lấy ý kiến nhân dân khi thành lập, giải thể, nhập, chia, điều chỉnh địa giới đơn vị hành chính; quy định về “chính quyền địa phương” và “cấp chính quyền địa phương”; về quyền chất vấn của đại biểu HĐND.

Sau khi Nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Luật Tổ chức chính quyền địa phương (sửa đổi) được Quốc hội thông qua, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành 34 nghị quyết về sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã cùng với Nghị quyết số 202/2025/QH15 của Quốc hội về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh sẽ tạo cơ sở pháp lý đầy đủ, đồng bộ, bảo đảm để tất cả các đơn vị hành chính trên cả nước thực hiện thống nhất mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và các đơn vị hành chính hình thành sau sắp xếp chính thức hoạt động từ ngày 01/7/2025.

Phó Chủ tịch Quốc hội khẳng định, Nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp được Quốc hội thông qua sẽ là dấu ấn lịch sử, có ý nghĩa hết sức quan trọng, khởi đầu cho cuộc cải cách sâu sắc về thể chế, thể hiện tư duy đổi mới có tính cách mạng trong tổ chức hệ thống chính trị và quản trị quốc gia.

Nội dung trọng tâm sửa đổi, bổ sung Hiến pháp năm 2013 là các quy định liên quan đến Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội; các quy định tại Chương IX để thực hiện mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp.

Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 2013 có quy định chuyển tiếp để bảo đảm chính quyền địa phương hoạt động thông suốt, không gián đoạn, phù hợp với lộ trình thực hiện sắp xếp, sáp nhập các đơn vị hành chính cấp tỉnh, cấp xã, không tổ chức cấp huyện…

Trong đó, Điều 110 được sửa đổi thành các đơn vị hành chính của Việt Nam được tổ chức thành hai cấp, gồm tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và các đơn vị hành chính dưới tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương do luật định.

Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt do Quốc hội thành lập. Việc thành lập, giải thể, nhập, chia, điều chỉnh địa giới đơn vị hành chính phải lấy ý kiến nhân dân địa phương và theo trình tự, thủ tục do Quốc hội quy định.

Về Điều 111 của Hiến pháp được sửa đổi như sau: Chính quyền địa phương được tổ chức ở các đơn vị hành chính của Việt Nam. Cấp chính quyền địa phương gồm có HĐND và UBND được tổ chức ở đơn vị hành chính phù hợp với đặc điểm nông thôn, đô thị, hải đảo do Quốc hội quy định.

Chính quyền địa phương ở đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt do Quốc hội quy định khi thành lập đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt đó.

Nghị quyết cũng nêu rõ việc kết thúc hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện trong cả nước từ ngày 1/7.

Khi kiện toàn tổ chức bộ máy của các cơ quan sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và kết thúc hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện trong năm 2025 thì không tiến hành bầu các chức danh chủ tịch, phó chủ tịch HĐND, trưởng các ban của HĐND, chủ tịch, phó chủ tịch, ủy viên UBND tại đơn vị hành chính hình thành sau sắp xếp; không bầu trưởng đoàn, phó trưởng đoàn đại biểu Quốc hội các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương hình thành sau sắp xếp.

Căn cứ thông báo của cấp ủy có thẩm quyền quản lý cán bộ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội chỉ định chủ tịch, phó chủ tịch HĐND, trưởng các ban của HĐND, trưởng đoàn, phó trưởng đoàn đại biểu Quốc hội ở các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương hình thành sau sắp xếp.

Thủ tướng Chính phủ chỉ định chủ tịch, phó chủ tịch UBND ở các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương hình thành sau sắp xếp.

Thường trực HĐND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương chỉ định ủy viên UBND cùng cấp và chỉ định chủ tịch, phó chủ tịch HĐND, trưởng các ban của HĐND, chủ tịch, phó chủ tịch UBND của đơn vị hành chính cấp dưới hình thành sau sắp xếp.

Thường trực HĐND ở đơn vị hành chính dưới tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương hình thành sau sắp xếp chỉ định ủy viên UBND cùng cấp.

Trường hợp đặc biệt, cho phép chỉ định nhân sự không phải là đại biểu HĐND giữ các chức danh chủ tịch, phó chủ tịch, trưởng các ban của HĐND ở đơn vị hành chính hình thành sau sắp xếp, hoặc làm đại biểu HĐND để hình thành HĐND lâm thời ở các phường đang thực hiện mô hình chính quyền đô thị không tổ chức HĐND.

Tuấn Kiệt