Quốc hội thảo luận sửa 3 luật ngân hàng, hướng tới bảo vệ khách hàng và an toàn hệ thống

Phiên thảo luận do Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng điều hành. Tham dự phiên họp có Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng và Thường trực Ban Bí thư Trần Cầm Tú.

Ba dự án luật được xây dựng nhằm xử lý những vấn đề phát sinh trong quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy, hoàn thiện quy định về phòng, chống rửa tiền theo các khuyến nghị quốc tế, tháo gỡ vướng mắc trong cơ chế tài chính của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và tạo thêm cơ sở pháp lý để hệ thống ngân hàng đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế.

Kiểm soát chặt việc áp dụng các tỷ lệ an toàn ngân hàng

Một trong những nội dung nhận được nhiều ý kiến là đề xuất cho phép áp dụng một số tỷ lệ bảo đảm an toàn khác với mức thông thường nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội.

Các đại biểu cho rằng cơ chế này có thể tạo thêm dư địa để tổ chức tín dụng cung ứng vốn cho nền kinh tế, nhất là trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng cao. Tuy nhiên, nếu quy định thiếu chặt chẽ, việc nới chuẩn an toàn có thể làm gia tăng rủi ro đối với từng tổ chức tín dụng và toàn hệ thống.

Do đó, các đại biểu đề nghị dự thảo luật phải xác định rõ đối tượng, điều kiện, phạm vi, thời hạn và tiêu chí áp dụng; đồng thời thiết lập cơ chế kiểm tra, giám sát, công khai thông tin và yêu cầu xây dựng lộ trình đưa các tổ chức tín dụng trở lại mức an toàn theo quy định chung.

Đại biểu Dương Khắc Mai, đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng, cho rằng khái niệm “tỷ lệ an toàn khác” cần được quy định cụ thể hơn. Nếu tỷ lệ được áp dụng thấp hơn mức thông thường thì về bản chất đây là cơ chế nới chuẩn an toàn, có thể ảnh hưởng đến khả năng chống chịu của tổ chức tín dụng.

Trong khi đó, đại biểu Lê Thị Thúy Sen, đại biểu Quốc hội tỉnh Hưng Yên, nhìn nhận cơ chế này có ý nghĩa trong bối cảnh nền kinh tế vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn vốn ngân hàng. Theo đại biểu, việc cho phép áp dụng tỷ lệ khác trong những trường hợp cần thiết có thể giúp các tổ chức tín dụng đáp ứng nhu cầu vốn cho những dự án, công trình lớn.

Tuy nhiên, đại biểu cũng nhấn mạnh cần đi kèm các biện pháp kiểm soát thông qua thanh tra, giám sát và Kiểm toán Nhà nước để tránh việc chính sách bị lạm dụng.

Làm rõ quy định về ngoại hối và cơ chế tài chính của Ngân hàng Nhà nước

Đối với việc sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam, nhiều đại biểu thống nhất với định hướng tiếp tục kiểm soát việc sử dụng ngoại tệ, qua đó góp phần bảo đảm chủ quyền tiền tệ và hạn chế tình trạng đô la hóa.

Đại biểu Lê Thị Thúy Sen, đại biểu Quốc hội tỉnh Hưng Yên, đề nghị luật quy định rõ nguyên tắc chung, trong đó các giao dịch, thanh toán, niêm yết, quảng cáo, báo giá, định giá và ghi giá trên hợp đồng tại Việt Nam không sử dụng ngoại hối, còn những trường hợp ngoại lệ cụ thể có thể giao Thống đốc Ngân hàng Nhà nước quy định.

Theo đại biểu, cách tiếp cận này vừa giữ được sự ổn định của nguyên tắc quản lý tiền tệ, vừa tạo khả năng điều chỉnh linh hoạt trước những thay đổi của thương mại, kinh tế, chính sách tiền tệ và các cam kết quốc tế.

Giải trình trước Quốc hội, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Phạm Đức Ấn cho biết cơ quan soạn thảo đang tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý ngoại hối trên cơ sở Pháp lệnh Ngoại hối. Dự thảo mới nhất đã quy định các trường hợp được sử dụng ngoại hối, đồng thời giao Ngân hàng Nhà nước quy định những trường hợp khác.

Theo Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Phạm Đức Ấn, các quy định này kế thừa những trường hợp đặc thù đang được thực hiện theo Thông tư số 32/2023, đồng thời được rà soát để phù hợp với thực tiễn.

Về cơ chế tài chính của Ngân hàng Nhà nước, đại biểu Lê Thị Thúy Sen, đại biểu Quốc hội tỉnh Hưng Yên, đề xuất cơ chế xử lý kết quả tài chính theo hướng nếu kết quả dương, sau khi trừ chi phí và trích lập các quỹ, sẽ nộp ngân sách nhà nước; nếu âm thì có thể được bù đắp bằng kết quả tài chính dương của những năm tiếp theo, thay vì sử dụng ngân sách để bù lỗ.

Giải trình vấn đề này, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Phạm Đức Ấn nhấn mạnh kết quả tài chính không phải là mục tiêu hoạt động của ngân hàng trung ương. Trong quá trình điều hành chính sách tiền tệ và can thiệp thị trường, Ngân hàng Nhà nước có thể phát sinh chênh lệch thu - chi âm nhưng đổi lại đạt được những mục tiêu lớn hơn như ổn định tỷ giá, lãi suất và hỗ trợ nền kinh tế.

Vì vậy, theo Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Phạm Đức Ấn, cơ chế tài chính cần phản ánh đúng đặc thù của Ngân hàng Nhà nước với tư cách vừa là cơ quan quản lý nhà nước, vừa thực hiện chức năng ngân hàng trung ương.

Hoàn thiện quy định phòng, chống rửa tiền

Đối với dự án sửa đổi Luật Phòng, chống rửa tiền, các đại biểu cơ bản đồng tình với việc tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý để đáp ứng các khuyến nghị quốc tế, đồng thời yêu cầu bảo đảm tính khả thi trong quá trình thực hiện.

Các vấn đề được quan tâm gồm xác định chủ sở hữu hưởng lợi, nhận biết và xác minh khách hàng, trách nhiệm báo cáo giao dịch đáng ngờ, cơ chế kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan liên quan.

Đại biểu Dương Khắc Mai, đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng, đề nghị tiếp tục rà soát quy định về báo cáo giao dịch đáng ngờ theo hướng bảo đảm tổ chức tài chính thực hiện nghĩa vụ khi có nghi ngờ hoặc có cơ sở hợp lý để nghi ngờ, phù hợp với các khuyến nghị của Lực lượng đặc nhiệm tài chính quốc tế (FATF).

Đại biểu cũng lưu ý cần bảo đảm sự thống nhất giữa quy định về báo cáo giao dịch, tài sản liên quan đến tài trợ khủng bố trong Luật Phòng, chống rửa tiền với các quy định của pháp luật về phòng, chống khủng bố.

Đối với tài sản mã hóa, các đại biểu đề nghị tiếp tục làm rõ dấu hiệu giao dịch đáng ngờ, đồng thời đánh giá khả năng đáp ứng về dữ liệu, công nghệ và nhân lực để các quy định mới có thể triển khai hiệu quả.

Siết kiểm soát xung đột lợi ích trong quản lý tài sản bảo đảm

Một nội dung đáng chú ý trong dự án sửa đổi Luật Các tổ chức tín dụng là đề xuất bổ sung hoạt động ngân hàng thương mại làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp.

Các đại biểu cơ bản đồng tình với chủ trương này và cho rằng nếu được quy định phù hợp, ngân hàng thương mại có thể phát huy lợi thế về nghiệp vụ, góp phần chuyên nghiệp hóa việc quản lý tài sản bảo đảm và củng cố niềm tin của nhà đầu tư.

Tuy nhiên, hoạt động này cũng tiềm ẩn nguy cơ xung đột lợi ích, đặc biệt khi một ngân hàng đồng thời có quan hệ tín dụng với doanh nghiệp phát hành, tham gia phân phối trái phiếu và quản lý tài sản bảo đảm.

Đại biểu Dương Khắc Mai, đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng, đề nghị luật cần xác định rõ địa vị pháp lý của ngân hàng thương mại khi thực hiện vai trò đại lý quản lý tài sản bảo đảm, đồng thời quy định những nguyên tắc tối thiểu về quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của ngân hàng.

Cùng quan điểm, đại biểu Lê Văn Thế, đại biểu Quốc hội tỉnh Ninh Bình, đề nghị xây dựng cơ chế nhận diện, công khai và kiểm soát xung đột lợi ích; bảo đảm tách bạch hồ sơ, tài sản và dữ liệu; đồng thời quy định rõ trách nhiệm quản lý, công khai thông tin về tài sản bảo đảm.

Theo đại biểu Lê Văn Thế, cần đặc biệt ngăn chặn tình trạng sử dụng quan hệ tín dụng để tạo sức ép buộc khách hàng mua thêm sản phẩm đầu tư. Việc cấp tín dụng, giải ngân, gia hạn hoặc cơ cấu khoản vay không nên bị gắn với yêu cầu khách hàng phải mua trái phiếu doanh nghiệp hay các sản phẩm đầu tư khác.

Đây được xem là vấn đề quan trọng nhằm bảo vệ quyền lợi khách hàng, đồng thời bảo đảm môi trường cạnh tranh công bằng giữa các tổ chức trên thị trường tài chính.

Bình Minh