Luật Dầu khí (sửa đổi): Khơi thông nguồn lực, bảo đảm quốc phòng, an ninh

Chiều 8/8, tiếp tục phiên thảo luận tại hội trường, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, các đại biểu đã cho ý kiến góp ý về dự án Luật Dầu khí (sửa đổi). Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm; Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng tham dự phiên thảo luận. 

Gắn phát triển dầu khí với an ninh, quốc phòng

Một trong những vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm là yêu cầu bảo đảm an toàn, an ninh và quốc phòng trong hoạt động dầu khí, nhất là tại các khu vực biển sâu, xa bờ.

Đại biểu Trần Hoàng Ngân (đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh) cho rằng ngành dầu khí đang đứng trước giai đoạn chuyển đổi quan trọng khi sản lượng tại nhiều mỏ truyền thống có xu hướng suy giảm, trong khi các nguồn tài nguyên mới chủ yếu nằm ở vùng nước sâu, xa bờ. Đây là những khu vực đòi hỏi công nghệ hiện đại, vốn đầu tư lớn và tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Từ thực tế đó, đại biểu đề nghị dự thảo luật bổ sung cụm từ “an ninh, quốc phòng” gắn với yêu cầu về an toàn dầu khí. Đồng thời, cần có chính sách ưu đãi đủ mạnh đối với các dự án ở vùng nước sâu, xa bờ và khu vực có điều kiện địa chất phức tạp.

Theo các đại biểu, những dự án này không chỉ có ý nghĩa về kinh tế và bảo đảm nguồn cung năng lượng mà còn góp phần duy trì sự hiện diện, bảo vệ chủ quyền và bảo đảm an ninh, quốc phòng trên biển.

Phân quyền phải đi cùng kiểm soát rủi ro

Một nội dung quan trọng khác được tập trung thảo luận là cơ chế phân cấp, phân quyền cho Bộ Công Thương và Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam).

Các đại biểu cơ bản đồng tình với việc tăng cường phân quyền để rút ngắn quy trình, giảm thủ tục và khơi thông nguồn lực đầu tư. Tuy nhiên, đi cùng với quyền hạn lớn hơn phải là cơ chế kiểm tra, giám sát và hậu kiểm đủ chặt chẽ.

Đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng) đề nghị dự thảo quy định cụ thể hơn về kỳ báo cáo, nội dung báo cáo và cách thức xử lý khi phát hiện quyết định chấp thuận, phê duyệt chưa phù hợp. Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Thị Sửu (Đoàn ĐBQH TP. Huế) cho rằng cần phân định rõ quyền và nghĩa vụ của Nhà nước với hoạt động đầu tư, kinh doanh của Petrovietnam.

Đối với những quyết định có thể tác động lớn đến trữ lượng, tổng mức đầu tư, chi phí được thu hồi, nghĩa vụ tài chính hoặc lợi ích của Nhà nước, cần có cơ chế thẩm định, chấp thuận hoặc kiểm tra phù hợp.

Giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cho biết tinh thần của dự thảo là tăng cường phân cấp, giao quyền nhưng đồng thời nâng cao kiểm tra, giám sát. Mô hình quản lý được thiết kế theo ba cấp, trong đó Chính phủ và Thủ tướng quyết định những vấn đề vĩ mô, quan trọng; Bộ Công Thương làm đầu mối quản lý nhà nước chuyên ngành; còn Petrovietnam được giao một số quyền với tư cách đại diện nước chủ nhà.

Cơ chế kiểm soát được thực hiện thông qua hệ thống báo cáo, kiểm tra, giám sát và kiểm toán theo định hướng rủi ro.

Bảo đảm tính liên tục cho các dự án dầu khí lớn

Đối với các dự án đang triển khai, nhiều đại biểu đánh giá cao quy định chuyển tiếp tại dự thảo luật. Việc công nhận giá trị tiếp tục của các hợp đồng, giấy chứng nhận đầu tư, đề án và hồ sơ đã được trình theo quy định cũ sẽ giúp tránh tình trạng phải thực hiện lại thủ tục từ đầu khi luật mới có hiệu lực.

Đại biểu Đào Chí Nghĩa (Đoàn ĐBQH TP Cần Thơ) dẫn trường hợp chuỗi dự án khí - điện Lô B - Ô Môn tại Cần Thơ, cho rằng việc bảo đảm tính liên tục về pháp lý có ý nghĩa quan trọng đối với tiến độ dự án, niềm tin của nhà đầu tư và công tác hoàn thiện hạ tầng tại địa phương.

Đại biểu đồng thời đề nghị làm rõ thêm cách xử lý đối với các hợp đồng dầu khí đang trong quá trình đàm phán nhưng chưa được ký trước thời điểm luật mới có hiệu lực, cũng như việc quản lý, sử dụng số dư Quỹ bảo đảm nghĩa vụ dọn dẹp công trình dầu khí đã được trích lập theo quy định cũ.

Những quy định chuyển tiếp rõ ràng được kỳ vọng sẽ hạn chế tranh chấp, giảm chi phí phát sinh và bảo đảm sự thông suốt của các dự án dầu khí có thời gian chuẩn bị và triển khai kéo dài.

Tạo động lực cho mỏ nhỏ, cận biên và vùng nước sâu

Trước thực tế các mỏ mới ngày càng có điều kiện khai thác khó khăn, dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi) dành riêng một chương cho chính sách ưu đãi đầu tư.

Theo Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng, nhiều dự án tại vùng nước sâu, xa bờ có vốn đầu tư rất lớn, thời gian thu hồi vốn dài, trong khi một số mỏ nhỏ, mỏ cận biên nếu áp dụng cơ chế thông thường sẽ khó bảo đảm hiệu quả kinh tế.

Vì vậy, dự thảo bổ sung chính sách khuyến khích phát triển các mỏ nhỏ, cận biên ở khu vực khó khăn, đồng thời thúc đẩy gia tăng hệ số thu hồi dầu, khai thác tận thu các cụm mỏ, lô dầu khí và tăng đầu tư cho nghiên cứu khoa học, công nghệ.

Tuy nhiên, đại biểu Nguyễn Thị Sửu lưu ý chính sách ưu đãi cần có giới hạn và điểm kết thúc rõ ràng, bảo đảm đúng đối tượng, đúng mức độ và đúng thời điểm. Đối với cơ chế chia sẻ rủi ro, cần phân biệt giữa rủi ro khách quan về địa chất, kỹ thuật, thương mại với sai sót chủ quan hoặc quyết định đầu tư không đúng quy trình.

Mở rộng không gian cho công nghệ mới

Một điểm đáng chú ý của dự thảo là mở rộng phạm vi điều chỉnh sang các hoạt động thu giữ, xử lý, vận chuyển, bơm ép và lưu trữ carbon (CCS), cũng như phát triển các công trình năng lượng ngoài khơi gắn với hoạt động dầu khí.

Việc tận dụng hệ thống hạ tầng, dữ liệu và năng lực kỹ thuật sẵn có của ngành dầu khí được đánh giá là hướng đi phù hợp trong quá trình chuyển dịch năng lượng và giảm phát thải.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng đưa ra chính sách khuyến khích phát triển dịch vụ kỹ thuật dầu khí công nghệ cao. Đây được xem là một trong những hướng quan trọng để nâng cao năng lực làm chủ công nghệ, tăng tỷ lệ nội địa hóa và nâng sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị dầu khí quốc tế.

Các đại biểu đồng thời đề nghị tiếp tục hoàn thiện quy định đối với CCS độc lập và điện gió ngoài khơi thương mại, cũng như cơ chế phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương đối với những dự án có sự giao thoa của nhiều lĩnh vực pháp luật.

Hướng tới khung pháp lý đồng bộ, minh bạch

Dự án Luật Dầu khí (sửa đổi) được xây dựng trên cơ sở kế thừa những quy định phù hợp của Luật Dầu khí năm 2022 và cụ thể hóa các chính sách mới nhằm đơn giản hóa thủ tục, tăng cường phân cấp, hoàn thiện cơ chế hợp đồng, mở rộng ưu đãi đầu tư và phát triển chuỗi giá trị dầu khí.

Qua thảo luận, yêu cầu xuyên suốt được đặt ra là phải tạo được sự cân bằng giữa khơi thông nguồn lực đầu tư và bảo đảm quản lý chặt chẽ tài nguyên quốc gia; giữa thúc đẩy phát triển kinh tế với bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh và quốc phòng.

Một khung pháp lý minh bạch, ổn định, có cơ chế ưu đãi phù hợp và kiểm soát rủi ro hiệu quả sẽ là nền tảng để ngành dầu khí tiếp tục phát triển trong điều kiện mới, đồng thời mở rộng không gian cho các lĩnh vực công nghệ cao, năng lượng ngoài khơi và giảm phát thải.

Bình Minh