Thủ tướng: Đấu thầu hay không, quan trọng là kết quả cuối cùng

Thủ tướng nhấn mạnh, việc xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước hợp nhất (trên cơ sở hợp nhất Luật Đầu tư công và Luật Ngân sách nhà nước) là hết sức cần thiết; bởi các nội dung liên quan đến sử dụng ngân sách nhà nước hiện điều chỉnh bằng hai luật; quá trình thực hiện cũng có một số vướng mắc, bất cập. 

Làm rõ hơn một số nội dung lớn, Thủ tướng cho biết dự thảo Luật đã khẳng định vai trò chủ đạo của ngân sách Trung ương theo đúng tinh thần chỉ đạo của Trung ương và của Quốc hội; kế thừa các quy định về phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương.

Đối với bốn khoản thu phân chia gồm thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân, thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế bảo vệ môi trường, dự thảo luật quy định tỷ lệ phân chia sẽ được Chính phủ trình Quốc hội quyết định đối với từng nhóm địa phương, theo định hướng ổn định lâu dài.

Dự thảo cũng bổ sung nguyên tắc khi ban hành chính sách, chế độ phải đánh giá đầy đủ tác động, xác định rõ nguồn lực và khả năng cân đối ngân sách của từng cấp.

Thủ tướng cho biết, quyết tâm trong năm nay phải đưa được tỉ lệ cơ cấu thu của ngân sách Trung ương tăng lên. Đây là cơ sở để ngân sách Trung ương thực hiện các nhiệm vụ chi rất quan trọng trong lĩnh vực then chốt và hỗ trợ cho các địa phương. Theo Thủ tướng, kể cả các địa phương đã tự cân đối được ngân sách thì ngân sách Trung ương vẫn phải tiếp tục hỗ trợ chi cho đầu tư các công trình, dự án trọng điểm.

"Nếu không đảm bảo được vai trò chủ đạo của ngân sách Trung ương thì Chính phủ và Quốc hội không thể điều hành được những mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng - an ninh", Thủ tướng nêu rõ.

Liên quan đến tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, Thủ tướng cho rằng, việc phân cấp ngân sách phải phù hợp với mô hình tổ chức mới, đặc biệt là bảo đảm nguồn lực cho cấp xã. Tinh thần xuyên suốt là phân cấp, phân quyền phải gắn với phân bổ nguồn lực và trách nhiệm giải trình.

Dự thảo Luật đã kế thừa các quy định giao cho HĐND cấp tỉnh quyết định phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi, tỉ lệ phân chia các khoản thu; đồng thời bổ sung một số nguyên tắc chung theo tinh thần kết luận của Trung ương. Trung ương đã yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với phân bổ nguồn lực, kiên quyết chấm dứt tình trạng giao nhiệm vụ nhưng không bảo đảm các điều kiện thực hiện.

Đồng thời, phải có cơ chế phân bổ ngân sách, tăng tỷ lệ để lại nguồn thu phù hợp cho cấp xã, bảo đảm chính quyền cơ sở có đủ điều kiện vận hành, phục vụ nhân dân và tổ chức phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn.

Về đầu tư công, Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu nâng cao hiệu quả kinh tế - xã hội của các dự án, theo tinh thần Kết luận số 18 của Hội nghị Trung ương 2. Theo đó, bên cạnh việc đẩy nhanh tiến độ thực hiện, rút ngắn quy trình triển khai, cần tiếp tục giảm số lượng dự án để tập trung nguồn lực đầu tư.

Thủ tướng thông tin, nhiệm kỳ vừa qua có khoảng 5.000 dự án đầu tư công trên toàn quốc, đã giảm rất mạnh so với các nhiệm kỳ trước, nhưng nhiệm kỳ này phải tiếp tục giảm tối thiểu 30% số dự án. Từ đó, tập trung các nguồn lực cho các dự án có tác động lan tỏa; giảm nghèo, hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số, các vùng khó khăn; đảm bảo quốc phòng, an ninh và các lĩnh vực như y tế, giáo dục và văn hóa.

Thủ tướng nêu rõ, đánh giá hiệu quả dự án không chỉ là hiệu quả kinh tế, mà là hiệu quả tổng thể về kinh tế - xã hội và các vấn đề liên quan đến bảo đảm quốc phòng, an ninh, nâng cao năng lực cơ sở hạ tầng, mức độ cải thiện đời sống, an sinh xã hội mà nhân dân được thụ hưởng. Đồng thời, phải đánh giá hiệu quả đầu tư trong suốt cả vòng đời của dự án, từ việc lập, thẩm định, phê duyệt, tổ chức thực hiện và vận hành, khai thác sau đầu tư.

Một điểm rất mới khác, theo Thủ tướng, Dự thảo cũng quy định rõ trách nhiệm của từng chủ thể tham gia quá trình quyết định và thực hiện dự án đầu tư công. Theo đó, Chính phủ có trách nhiệm quy định quy trình đánh giá hiệu quả đầu tư; các bộ, cơ quan trung ương hướng dẫn tiêu chí đánh giá hiệu quả đầu tư thuộc ngành, lĩnh vực phụ trách. Thủ trưởng các đơn vị dự toán ngân sách có trách nhiệm đánh giá hiệu quả đầu tư trong quá trình đề xuất, phân bổ, quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước cho đầu tư công. Đồng thời, phải xác định rõ trách nhiệm của chủ chương trình, chủ đầu tư và các cơ quan, tổ chức có liên quan.

Đối với lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Thủ tướng nhấn mạnh đây là các lĩnh vực có nhiều đặc thù và thường phát sinh vấn đề mới, đòi hỏi phải được thẩm định kỹ lưỡng về chuyên môn trước khi đưa ra quyết định đầu tư

Theo đó, cơ quan quản lý tài chính chịu trách nhiệm phân bổ vốn, nhưng cần có ý kiến thẩm định chuyên môn của Bộ Khoa học và Công nghệ để bảo đảm tính khả thi, hiệu quả và phù hợp với yêu cầu phát triển.

Thủ tướng lưu ý, việc đầu tư hạ tầng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số phải hết sức thận trọng, bởi nếu không nghiên cứu, thiết kế và thẩm định kỹ lưỡng sẽ gây lãng phí rất lớn. “Chúng ta phải có thiết kế khung tổng thể, đồng bộ, sau đó mới triển khai đến từng bộ, ngành và địa phương”, Thủ tướng nêu rõ. Đồng thời yêu cầu xác định những dữ liệu thực sự cần số hóa, “không thể làm ồ ạt được”, để bảo đảm hạ tầng được đầu tư có khả năng kết nối, liên thông trong toàn hệ thống trên phạm vi cả nước.

Về đơn giản hóa thủ tục đầu tư công, Thủ tướng cho biết, dự thảo luật đã sửa đổi các quy định về lập, phân bổ, giao vốn theo hướng tích hợp quy trình lập, phân bổ vốn đầu tư phát triển và kinh phí chi thường xuyên trong kế hoạch tài chính 5 năm và dự toán ngân sách hằng năm.

Đáng chú ý, đối với các dự án nhóm C, chiếm trên 60% tổng số dự án trong giai đoạn vừa qua, dự thảo đề xuất không thực hiện bước phê duyệt chủ trương đầu tư riêng biệt mà tích hợp các nội dung cần thiết vào bước quyết định đầu tư.

Đối với các dự án nhóm A, nhóm B và dự án quan trọng quốc gia có quy mô lớn, thời gian thực hiện dài, vẫn cần có bước xem xét, quyết định chủ trương đầu tư. Thủ tướng khẳng định, Chính phủ sẽ tiếp tục rà soát, đơn giản hóa thủ tục, hồ sơ, song yêu cầu quan trọng nhất vẫn là bảo đảm hiệu quả và mục tiêu đầu tư.

Liên quan đến quy định chuyển nguồn ngân sách hằng năm, Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu siết chặt kỷ luật, kỷ cương tài chính, ngân sách; có quy định cụ thể đối với các khoản kinh phí có tính chất đặc thù như cải cách tiền lương, các chương trình mục tiêu quốc gia, đồng thời xử lý dứt điểm tình trạng chuyển nguồn kéo dài, tăng cường công khai, minh bạch trong quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước.

Đề cập đến việc sửa đổi Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp và Luật Thuế thu nhập cá nhân, đây là những nội dung nhằm thể chế hóa các Nghị quyết số 71 và 72 của Bộ Chính trị, Thủ tướng dành thời gian làm rõ chính sách miễn thuế đối với doanh nghiệp, cá nhân kinh doanh cung cấp suất ăn cho các cơ sở giáo dục và cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.  "Số thu thuế thu nhập của các doanh nghiệp này không phải là con số lớn, nhưng việc miễn thuế có ý nghĩa lớn hơn rất nhiều, tăng cường được chất lượng phục vụ cho người bệnh và học sinh", Thủ tướng phát biểu.

Về vấn đề thuế suất đối với đất bỏ hoang, không đưa vào sử dụng, đất chậm đưa vào sử dụng, Thủ tướng tán thành ý kiến của các đại biểu Quốc hội. Chính phủ sẽ chỉ đạo Bộ Tài chính, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục phối hợp chặt chẽ, rà soát để quy định về đất bỏ hoang, đất không đưa vào sử dụng sao cho rõ ràng, dễ áp dụng và khả thi trên thực tế; cũng như không chồng chéo về thuế suất, bảo đảm đồng bộ, thống nhất với Luật Đất đai.

Đối với dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi), Thủ tướng nêu vấn đề phân định hoạt động đấu thầu thực hiện theo Luật Đấu thầu và theo pháp luật khác có liên quan. Đây là vấn đề vướng mắc nhất, nhất là trong lĩnh vực y tế, khoa học công nghệ, năng lượng. Do đó, dự thảo Luật đã quy định rất rõ: Những hoạt động tiến hành đấu thầu bình thường, những hoạt động trong lĩnh vực chuyên ngành thì áp dụng theo pháp luật chuyên ngành.

Cùng với đó, trao quyền và nâng cao trách nhiệm của chủ đầu tư trong việc quyết định các hoạt động đấu thầu, mua sắm đảm bảo công khai, minh bạch và hiệu quả. Dự thảo cũng làm rõ các hành vi bị cấm, thẩm quyền xử lý vi phạm và trách nhiệm của các bên trong hoạt động đấu thầu.

Thủ tướng cho biết sẽ tiếp tục chỉ đạo rà soát kỹ lưỡng các quy định về đảm bảo cạnh tranh, mua sắm tập trung, nhất là trong lĩnh vực y tế; cũng như hoàn thiện các biện pháp trong trường hợp khẩn cấp vì sức khỏe của nhân dân, kể cả quy định về mua sắm trực tiếp cho các bệnh viện, cơ sở y tế; cũng như cho phép mua sắm trực tiếp để giảm khâu trung gian và tiết giảm chi phí trong một số lĩnh vực đặc thù. 

Thủ tướng nhấn mạnh, Luật này cũng phải quy định những biện pháp để đơn giản hóa thủ tục, tạo điều kiện cho các chủ dự án thực hiện, nhưng cũng phải quy định rất chặt chẽ; tránh hiện tượng "móc ngoặc", vi phạm, tiêu cực của các bên liên quan.

"Nên cuối cùng vai trò của chủ dự án, của chủ đầu tư mới là người quyết định; trách nhiệm cuối cùng vẫn là con người. Người tổ chức thực hiện mà không trung thực, không khách quan, không vì lợi ích chung, thì đấu thầu vẫn có sai phạm, vi phạm, kể cả đấu thầu quốc tế", Thủ tướng nhấn mạnh. 

Do đó, người đứng đầu Chính phủ cho rằng, phải linh hoạt trên thực tế và chọn lựa được những cán bộ trung thực, nghiêm túc vì lợi ích chung. Đồng thời, một trong những điểm quan trọng của dự thảo Luật này là cơ chế hậu kiểm và theo kết quả cuối cùng. "Đấu thầu hay không đấu thầu, cuối cùng kết quả là gói thầu đấy có đạt yêu cầu hay không, cả về chất lượng, cả về kinh tế", Thủ tướng nêu rõ.

Tú Anh